Minoksydyl

Lek dermatologiczny stosowany wyłącznie miejscowo na owłosioną skórę głowy w łysieniu androgenowym, pobudzający wzrost włosów. Dostępny bez recepty, w preparatach jednoskładnikowych, jako roztwór na skórę w stężeniu 2% i 5% oraz jako piana na skórę 5%. Roztwór 5% przeznaczony jest wyłącznie dla mężczyzn, natomiast roztwór 2% i piana 5% stosowane są u mężczyzn i kobiet.

Działanie minoksydylu

Minoksydyl po naniesieniu na owłosioną skórę głowy pobudza wzrost włosów u osób z łysieniem androgenowym, czyli uwarunkowanym hormonalnie wypadaniem włosów. Dokładny mechanizm tego działania nie jest w pełni poznany.

Lek przedłuża fazę wzrostu włosa (anagen) i skraca fazę spoczynku (telogen), dzięki czemu stare, nieaktywne włosy szybciej wypadają i ustępują miejsca nowym. Jako środek rozszerzający obwodowe naczynia krwionośne zwiększa mikrokrążenie w mieszkach włosowych.

Efekt leczenia pojawia się dopiero po kilku miesiącach stosowania i różni się u poszczególnych pacjentów. Po przerwaniu leczenia odrost włosów zatrzymuje się, a stan skóry głowy zwykle wraca do wyjściowego w ciągu 3 do 4 miesięcy.

Farmakologia

Minoksydyl stosowany miejscowo pobudza wzrost keratynocytów oraz wzrost włosów u pacjentów z łysieniem androgenowym, a zjawisko to występuje po co najmniej 2–4 miesiącach stosowania i jest osobniczo zmienne. Dokładny mechanizm działania nie jest znany¹.

Uważa się, że minoksydyl powstrzymuje wypadanie włosów w łysieniu androgenowym, pobudzając i wydłużając fazę anagenową (wzrostu) oraz skracając fazę telogenową (spoczynku). Jako środek rozszerzający obwodowe naczynia krwionośne zwiększa mikrokrążenie w mieszkach włosowych i pobudza naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu (VEGF)².

Farmakokinetyka

Po podaniu na skórę minoksydyl wchłania się do krążenia ogólnego w niewielkim stopniu, w ilości około 1–2% zastosowanej dawki (średnio 1,7% dla roztworu)¹.

Stężenie maksymalne (C_max) w surowicy jest rzędu 1–2 ng/ml i zależy od stężenia preparatu, a czas do jego osiągnięcia (T_max) wynosi około 5,8 godziny. Wiązanie z białkami osocza wynosi od 37 do 39%, jednak wobec znikomego wchłaniania nie ma ono znaczenia klinicznego. Około 60% wchłoniętej dawki podlega metabolizmowi do glukuronidów, głównie w wątrobie. Okres półtrwania (t_½) miejscowo stosowanego minoksydylu wynosi około 22 godzin, a wydalanie odbywa się głównie przez nerki (97%), przy czym po przerwaniu leczenia około 95% wchłoniętego leku jest wydalane w ciągu 4 dni³.

Wskazania leków z minoksydylem

Wszystkie preparaty minoksydylu, dostępne bez recepty, służą leczeniu łysienia androgenowego i nanoszone są wyłącznie na owłosioną skórę głowy. Wskazania różnią się jednak stężeniem i dopuszczoną płcią pacjenta.

Roztwór 5% jest wskazany u dorosłych mężczyzn w łysieniu androgenowym o umiarkowanym nasileniu. U kobiet stosowanie roztworu 5% nie jest wskazane ze względu na ograniczoną skuteczność i częste (w 37% przypadków) nadmierne owłosienie poza miejscami stosowania¹.

Roztwór 2% jest wskazany w leczeniu łysienia androgenowego zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet³.

Piana 5% jest wskazana w łysieniu androgenowym u dorosłych mężczyzn, u których występuje utrata lub osłabienie włosów na szczycie głowy, oraz u dorosłych kobiet z rozlanym przerzedzeniem włosów typu kobiecego w części ciemieniowej owłosionej skóry głowy².

Dawkowanie minoksydylu

Grupa i postać	Dawka i częstość	Maksymalnie na dobę
Mężczyźni, roztwór 2% lub 5%	1 ml (od środka leczonej powierzchni) 2 razy na dobę	2 ml
Mężczyźni, piana 5%	1 g (ilość wielkości orzecha włoskiego) 2 razy na dobę	2 g
Kobiety, roztwór 2%	1 ml 2 razy na dobę	2 ml
Kobiety, piana 5%	1 g raz na dobę	1 g
Osoby powyżej 65 lat	nie zaleca się stosowania	–
Dzieci i młodzież poniżej 18 lat	nie stosować	–

Dawkę nanosi się na suchą owłosioną skórę głowy, niezależnie od wielkości powierzchni objętej łysieniem, a po aplikacji należy dokładnie umyć ręce³. Pierwsze efekty leczenia mogą być widoczne po 2 do 4 miesiącach stosowania, a kontynuacja leczenia jest konieczna do utrzymania odrostu włosów. Jeśli po 4 do 6 miesiącach nie nastąpi poprawa, leczenie należy przerwać¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania minoksydylu

Zmiany chorobowe lub urazowe owłosionej skóry głowy

Roztwór 5% jest przeciwwskazany w przypadku zmian chorobowych lub urazowych owłosionej skóry głowy, ponieważ zwiększają one wchłanianie leku¹.

Aplikacja na linię włosów oraz nagła lub nierównomierna utrata włosów

Piana 5% jest przeciwwskazana do nanoszenia na linię włosów (czoło, skronie) oraz w przypadku nagłej lub nierównomiernej utraty włosów².

Zła tolerancja stężenia 2%

Roztwór 5% jest przeciwwskazany u osób, które źle tolerują preparat o stężeniu 2%, bez względu na rodzaj objawów¹.

Ciąża i karmienie piersią

Piana 5% jest przeciwwskazana w okresie ciąży oraz karmienia piersią².

Środki ostrożności przy wydawaniu minoksydylu

⚠ Choroby układu krążenia i nadciśnienie tętnicze

Pacjenci z rozpoznaną chorobą układu krążenia, niedociśnieniem lub zaburzeniami rytmu serca powinni skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem minoksydylu, ponieważ mimo niewielkiego wchłaniania nie można wykluczyć jego działania ogólnoustrojowego¹. U pacjentów z chorobami serca lub układu krążenia, takimi jak choroba wieńcowa, zastoinowa niewydolność serca czy dławica piersiowa, zaleca się regularne monitorowanie ciśnienia krwi i tętna, a osoby z wysokim ciśnieniem lub przyjmujące leki na nadciśnienie powinny przed rozpoczęciem leczenia omówić to z lekarzem lub farmaceutą^3,2.

Stosowanie wyłącznie na zdrową skórę głowy

Minoksydyl należy stosować wyłącznie na zdrową skórę głowy i nie nanosić go, gdy skóra jest zaczerwieniona, występuje stan zapalny, zakażenie, podrażnienie lub ból, ani w czasie stosowania na skórę głowy innych leków¹. Uszkodzenie warstwy rogowej skóry głowy, na przykład wskutek oparzenia słonecznego, golenia lub łuszczycy, zwiększa wchłanianie przezskórne i może nasilać działania niepożądane, dlatego leku nie stosuje się na tak zmienioną skórę³.

Objawy nakazujące przerwanie leczenia

Należy przerwać stosowanie leku i skontaktować się z lekarzem w razie podejrzenia obniżenia ciśnienia tętniczego lub gdy wystąpi ból w klatce piersiowej, przyspieszone bicie serca, osłabienie lub zawroty głowy, nagłe niewyjaśnione zwiększenie masy ciała, obrzęk dłoni lub stóp albo utrzymujące się zaczerwienienie lub podrażnienie skóry głowy^1,2.

Przejściowe nasilenie wypadania włosów

W pierwszych 2 do 6 tygodniach leczenia może wystąpić przejściowe nasilenie wypadania włosów, wynikające ze skrócenia fazy spoczynkowej i przejścia mieszków do fazy wzrostu. Jeśli wypadanie utrzymuje się powyżej 6 tygodni, nasila się lub pojawiają się nowe objawy, pacjent powinien przerwać leczenie i zasięgnąć porady lekarza^1,3,2.

Wykluczenie innych przyczyn wypadania włosów

Minoksydyl nie jest wskazany, gdy w wywiadzie rodzinnym nie występuje wypadanie włosów, gdy jest ono nagłe lub częściowe, jest wynikiem porodu albo gdy przyczyna wypadania nie jest znana. Przed leczeniem należy wykluczyć zaburzenia hormonalne, choroby ogólnoustrojowe oraz niedożywienie³.

Kontakt z dziećmi i przypadkowe połknięcie

Lek należy przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci, ponieważ jego przypadkowe połknięcie może wywołać ciężkie działania niepożądane ze strony układu krążenia³. Zgłaszano również przypadki nadmiernego owłosienia u niemowląt po kontakcie skóry z miejscami aplikacji minoksydylu u opiekunów stosujących lek, dlatego należy unikać kontaktu dzieci z leczonymi obszarami¹.

Łatwopalność i zawartość etanolu

Roztwory i piana zawierają etanol, są łatwopalne i mogą powodować pieczenie uszkodzonej skóry, dlatego nie należy ich stosować w pobliżu otwartego ognia, zapalonego papierosa lub urządzeń elektrycznych, na przykład suszarki do włosów^3,2.

Unikanie oczu, błon śluzowych i słońca

Należy unikać kontaktu leku z oczami i błonami śluzowymi, a w razie przypadkowego kontaktu obficie przepłukać je chłodną wodą, oraz nie wdychać rozpylanej mgiełki. W trakcie leczenia nie zaleca się przebywania na słońcu ani narażania leczonego obszaru na promieniowanie ultrafioletowe^1,3.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Minoksydyl nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Pacjenci, u których wystąpią zawroty głowy lub niedociśnienie tętnicze, nie powinni prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn¹.

Interakcje minoksydylu

Tretynoina, ditranol i kortykosteroidy stosowane miejscowo + minoksydyl

Leki nakładane miejscowo na skórę głowy, które zwiększają przepuszczalność warstwy rogowej naskórka, takie jak tretynoina i ditranol (antralina), nasilają przezskórne wchłanianie minoksydylu. Betametazonu dipropionian zwiększa miejscowe stężenie minoksydylu w tkankach i zmniejsza jego wchłanianie ogólnoustrojowe^1,2. Nie należy stosować minoksydylu jednocześnie z innymi lekami nakładanymi na skórę, na przykład z kortykosteroidami lub retynoidami, gdyż mogą one zwiększać jego wchłanianie³.

Leki rozszerzające naczynia obwodowe i leki przeciwnadciśnieniowe + minoksydyl

Wchłaniany przez skórę minoksydyl może zwiększać ryzyko niedociśnienia ortostatycznego u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki rozszerzające naczynia obwodowe oraz leki przeciwnadciśnieniowe, takie jak guanetydyna i jej pochodne, choć nie zostało to potwierdzone klinicznie^3,1,2.

Cyklosporyna + minoksydyl

Jednoczesne stosowanie minoksydylu miejscowo z cyklosporyną podawaną ogólnoustrojowo zwiększa ryzyko nadmiernego wzrostu włosów³.

Opatrunki okluzyjne i inne leki na skórę głowy + minoksydyl

Nie należy stosować minoksydylu jednocześnie z innymi lekami nakładanymi miejscowo na skórę głowy ani pod opatrunkami okluzyjnymi lub pomadami o działaniu okluzyjnym, ponieważ mogą one zwiększać jego wchłanianie przezskórne^3,2.

Działania niepożądane minoksydylu

⚠ Działania sercowo-naczyniowe

Przy nadmiernym wchłanianiu minoksydyl może wywołać działania ogólnoustrojowe ze strony układu krążenia. W charakterystyce roztworu 5% tachykardia, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca i niedociśnienie tętnicze mają nieznaną częstość (), a duszność jest działaniem częstym ()¹. W charakterystyce roztworu 2% zmiany ciśnienia tętniczego krwi, zwiększenie częstości akcji serca oraz ból w klatce piersiowej występują bardzo rzadko (), a duszność jest działaniem częstym ()³. W charakterystyce piany 5% nadciśnienie tętnicze i duszność są działaniem częstym (), natomiast tachykardia, kołatanie serca, niedociśnienie tętnicze i ból w klatce piersiowej mają nieznaną częstość ()².

⚠ Reakcje alergiczne i nadwrażliwość

Reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy, mają nieznaną częstość () we wszystkich charakterystykach^1,3. Charakterystyka piany 5% wymienia w tej kategorii, również z nieznaną częstością (), reakcje nadwrażliwości obejmujące obrzęk warg, języka i gardła oraz obrzęk twarzy, a także kontaktowe zapalenie skóry².

Miejscowe reakcje skórne

Odczyny w miejscu podania i podrażnienie skóry są najczęstszymi działaniami niepożądanymi. W charakterystyce roztworu 5% kontaktowe zapalenie skóry, świąd, stany zapalne skóry, wysypka trądzikopodobna oraz miejscowa reakcja w miejscu podania (podrażnienie, łuszczenie, rumień, suchość skóry i świąd) są działaniem częstym ()¹. W charakterystyce roztworu 2% miejscowe podrażnienie, świąd, kontaktowe zapalenie skóry, suchość skóry, obrzęk, wysypka trądzikopodobna i pieczenie występują często (), a wyprysk – niezbyt często ()³. W charakterystyce piany 5% zapalenie skóry, trądzikopodobne zapalenie skóry, wysypka, świąd oraz dolegliwości w miejscu podania (kłucie, pieczenie, suchość, łuszczenie i zapalenie mieszków włosowych) są działaniem częstym ()².

Nadmierne owłosienie

Nadmierne owłosienie, w tym poza miejscem aplikacji, wynika z rozprzestrzenienia leku poza leczony obszar. W charakterystyce roztworu 5% nadmierne owłosienie poza miejscem aplikacji jest działaniem bardzo częstym ()¹. W charakterystyce roztworu 2% nadmierne owłosienie występuje często ()³, a w charakterystyce piany 5% nadmierne owłosienie, w tym nadmierne owłosienie twarzy, również jest działaniem częstym ()².

Zmiana koloru i struktury włosów oraz przejściowa ich utrata

W charakterystyce roztworu 5% łysienie, nierównomierne owłosienie ciała oraz zmiana tekstury i koloru włosów mają nieznaną częstość ()¹. W charakterystyce roztworu 2% zmiana struktury i koloru włosów jest działaniem niezbyt częstym (), a przemijające wypadanie włosów i nierównomierny ich wzrost występują bardzo rzadko ()³. W charakterystyce piany 5% przejściowa utrata włosów oraz zmiana koloru i struktury włosów mają nieznaną częstość ()².

Ból i zawroty głowy

Ból głowy jest działaniem bardzo częstym () we wszystkich charakterystykach^1,3,2. Zawroty głowy mają w charakterystyce roztworu 5% nieznaną częstość ()¹, natomiast w charakterystyce roztworu 2% i piany 5% występują niezbyt często ()^3,2.

Obrzęki obwodowe i zwiększenie masy ciała

W charakterystyce roztworu 5% obrzęki obwodowe są działaniem częstym (), a obrzęk twarzy, obrzęk i astenia mają nieznaną częstość ()¹. W charakterystyce piany 5% obrzęk obwodowy oraz zwiększenie masy ciała są działaniem częstym ()².

Depresja

Depresja jest w charakterystykach obu roztworów działaniem częstym ()^1,3, natomiast w charakterystyce piany 5% nastrój depresyjny ma nieznaną częstość ()².

Inne działania miejscowe i ogólne

W charakterystyce roztworu 5% ból mięśniowo-szkieletowy jest działaniem częstym (), a zaburzenia widzenia, podrażnienie oka, zapalenie wątroby, kamica nerkowa oraz zakażenia ucha i zapalenie błony śluzowej nosa mają nieznaną częstość ()¹. W charakterystyce roztworu 2% ból mięśniowo-szkieletowy występuje często (), a podrażnienie oczu – niezbyt często ()³. W charakterystyce piany 5% nudności występują niezbyt często (), a wymioty i podrażnienie oczu mają nieznaną częstość ()².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a minoksydyl

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych minoksydyl nie jest zalecany w okresie ciąży, ponieważ brak jest odpowiednich badań u kobiet ciężarnych, a badania na zwierzętach wykazały ryzyko dla płodu przy dużych dawkach³. Roztwór 5% nie jest wskazany u kobiet w wieku rozrodczym i nie należy go stosować w ciąży¹, a piany 5% nie wolno stosować u kobiet w ciąży².

Karmienie piersią a minoksydyl

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych wchłaniany ogólnoustrojowo minoksydyl przenika do mleka ludzkiego, dlatego nie należy go stosować w okresie karmienia piersią^1,3,2.

Produkty handlowe z minoksydylem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Agrocia	roztwór na skórę 20 mg/ml (2%)	OTC
Alopexy	roztwór na skórę 50 mg/ml (5%)	OTC
Minoxidil OeparolMed	piana na skórę 50 mg/g (5%)	OTC