Oksykodon

Silny opioidowy lek przeciwbólowy z grupy naturalnych alkaloidów opium (kod ATC N02AA05), stosowany w bólu o dużym nasileniu, którego nie da się opanować lekami nieopioidowymi. Wydawany wyłącznie na receptę, w rejestrze produktów leczniczych wszystkie preparaty mają kategorię Rpw, czyli są środkami odurzającymi wydawanymi na receptę. Dostępny w trzech rodzajach postaci różniących się miejscem w terapii: tabletkach o przedłużonym uwalnianiu podawanych co 12 godzin, tabletkach powlekanych o natychmiastowym uwalnianiu podawanych co 4 do 6 godzin oraz roztworach do wstrzykiwań i infuzji podawanych dożylnie lub podskórnie. Hasło opisuje preparaty jednoskładnikowe.

Działanie oksykodonu

Oksykodon jest czystym agonistą receptorów opioidowych, czyli lekiem, który wyłącznie pobudza te receptory i nie ma żadnego komponentu antagonistycznego. Jego działanie jest podobne do działania morfiny^1,2. W lecznictwie wykorzystuje się przede wszystkim jego właściwości przeciwbólowe i uspokajające³, a charakterystyki postaci pozajelitowych wymieniają dodatkowo działanie przeciwlękowe i przeciwkaszlowe⁴.

Postacie o przedłużonym i o natychmiastowym uwalnianiu zawierają tę samą substancję, ale pełnią odmienne role. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu zapewniają wyraźnie dłuższe łagodzenie bólu bez zwiększenia częstości działań niepożądanych w porównaniu z oksykodonem o szybkim uwalnianiu⁵, natomiast postać o natychmiastowym uwalnianiu jest przeznaczona do doraźnego znoszenia bólu przebijającego⁶.

Farmakologia

Oksykodon wykazuje powinowactwo do receptorów opioidowych kappa, mi i delta w mózgu, rdzeniu kręgowym i narządach obwodowych, a w lecznictwie wykorzystuje się głównie jego działanie przeciwbólowe i uspokajające³. Poza ośrodkowym układem nerwowym opioidy zwiększają siłę skurczu zwieracza Oddiego, co odpowiada za objawy ze strony dróg żółciowych⁷.

Badania in vitro i badania na zwierzętach wskazują na zróżnicowany wpływ naturalnych opioidów, takich jak morfina, na składowe układu odpornościowego, ale znaczenie kliniczne tych obserwacji nie jest znane i nie wiadomo, czy oksykodon jako opioid półsyntetyczny działa na układ immunologiczny podobnie do morfiny².

U dzieci i młodzieży dane z badań klinicznych, farmakodynamicznych i farmakokinetycznych wskazują, że oksykodon jest dobrze tolerowany, a zgłaszane działania niepożądane były zgodne ze znanym profilem bezpieczeństwa oksykodonu i innych porównywalnych silnych opioidów. Brak danych z badań klinicznych dotyczących długotrwałego stosowania u dzieci w wieku od 12 do 18 lat⁸.

Farmakokinetyka

Wchłanianie oksykodonu z tabletek o przedłużonym uwalnianiu ma charakter dwufazowy, z początkowym krótkim okresem półtrwania wynoszącym 0,6 godziny dla około 40% substancji czynnej i dłuższym, wynoszącym 6,9 godziny, dla około 60% substancji czynnej. Poszczególne moce tabletek o przedłużonym uwalnianiu wykazują równoważność biologiczną, a standardowy wysokotłuszczowy posiłek nie zmienia maksymalnego stężenia oksykodonu ani zakresu jego wchłaniania³.

Stężenie maksymalne (C_max) po podaniu tabletki o przedłużonym uwalnianiu jest osiągane po około 3 godzinach, wobec 1 do 1,5 godziny dla postaci o szybkim uwalnianiu. Maksymalne i minimalne stężenia obu postaci są podobne, gdy dobowa dawka jest taka sama, a odstępy wynoszą odpowiednio 12 i 6 godzin⁹. Dla tabletek o natychmiastowym uwalnianiu maksymalne stężenie w osoczu jest osiągane po około 1 do 1,5 godziny, a stężenia są liniowe w zakresie dawek od 5 do 20 mg⁶.

Bezwzględna biodostępność oksykodonu wynosi od 42 do 87% dostępności biologicznej leku podanego pozajelitowo³, a charakterystyka tabletek o natychmiastowym uwalnianiu podaje całkowitą biodostępność postaci doustnej do 87% przy okresie półtrwania około 3 godzin⁶. Badania farmakokinetyczne u zdrowych ochotników wykazały równoważną dostępność oksykodonu po podaniu dawki 5 mg drogą dożylną i podskórną, zarówno w pojedynczym wstrzyknięciu, jak i w ciągłej ośmiogodzinnej infuzji¹.

Objętość dystrybucji w stanie równowagi wynosi 2,6 l/kg, oksykodon wiąże się z białkami osocza w 38 do 45%, a klirens osoczowy wynosi 0,8 l/min⁹. Po podaniu pozajelitowym oksykodon ulega dystrybucji ogólnoustrojowej i wiąże się z białkami osocza w około 45%¹⁰.

Metabolizm przebiega w jelicie i w wątrobie z udziałem CYP3A4 i CYP2D6, a powstają noroksykodon i oksymorfon oraz różne związki sprzężone z kwasem glukuronowym. Metabolity przyczyniają się do ogólnego działania farmakodynamicznego leku jedynie w nieistotnym stopniu¹¹.

Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi od 4 do 6 godzin, a stan równowagi jest osiągany przeciętnie w ciągu około jednej doby³. Wydalanie oksykodonu i jego metabolitów odbywa się zarówno z moczem, jak i z kałem. Oksykodon przenika przez łożysko i może być wykrywany w mleku ludzkim¹².

Kobiety mają średnio do 25% większe stężenia oksykodonu w osoczu niż mężczyźni po uwzględnieniu różnic w masie ciała, a u osób w podeszłym wieku stężenie jest większe o 15% w porównaniu z osobami młodymi². U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby o nasileniu łagodnym do ciężkiego stężenia oksykodonu i noroksykodonu mogą być większe, a stężenia oksymorfonu mniejsze niż u osób zdrowych, natomiast u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek o nasileniu łagodnym do ciężkiego zwiększone bywają stężenia oksykodonu i jego metabolitów. W obu sytuacjach okres półtrwania w fazie eliminacji może się wydłużyć, czemu towarzyszy nasilenie działania leku⁴.

Wskazania leków z oksykodonem

Wszystkie postacie doustne są wskazane u dorosłych i młodzieży w wieku od 12 lat i powyżej w leczeniu bólu o dużym nasileniu, który może być właściwie leczony jedynie przy zastosowaniu opioidowych leków przeciwbólowych^3,6.

Postacie doustne różnią się miejscem w terapii. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu nie są przeznaczone do leczenia bólu przebijającego¹¹ ani do leczenia bólu ostrego⁸, natomiast tabletki powlekane o natychmiastowym uwalnianiu są do leczenia bólu przebijającego odpowiednie, a przy konieczności leczenia długoterminowego pacjenta przestawia się na postać o przedłużonym uwalnianiu⁶.

Roztwory do wstrzykiwań i infuzji mają węższą i inaczej zapisaną rejestrację. Są wskazane do leczenia bólu o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego u pacjentów chorych na nowotwory oraz w leczeniu bólu pooperacyjnego, a także do leczenia silnego bólu wymagającego użycia silnego opioidu, wyłącznie u dorosłych^1,10.

Niezależnie od postaci opioidy nie są leczeniem z wyboru w przewlekłym bólu pochodzenia nienowotworowego ani nie są zalecane jako jedyna metoda leczenia, lecz jako część kompleksowego programu obejmującego inne leki i metody leczenia. Do rodzajów bólu przewlekłego, dla których wykazano skuteczność silnie działających opioidów, należą ból wywołany chorobą zwyrodnieniową stawów i chorobą krążków międzykręgowych².

Dawkowanie oksykodonu

Dawkę zawsze dostosowuje się do nasilenia bólu, ogólnego stanu pacjenta oraz wcześniej i obecnie stosowanych leków. Prawidłowo ustalone dawkowanie to najmniejsza dawka, która kontroluje ból przy działaniach niepożądanych tolerowanych przez pacjenta³. Poniższe dawki dotyczą pacjentów, którzy nie byli wcześniej leczeni opioidami. Pacjenci już otrzymujący opioidy mogą rozpoczynać leczenie od większych dawek, zależnie od wcześniejszego przebiegu leczenia⁵.

Postać, droga podania i grupa	Dawka i odstęp	Maksymalnie na dobę
Tabletki o przedłużonym uwalnianiu, dorośli i młodzież od 12 lat	10 mg co 12 godzin, u części pacjentów wystarcza dawka początkowa 5 mg co 12 godzin	brak ustalonego limitu, dawkę miareczkuje się indywidualnie
Tabletki o przedłużonym uwalnianiu, ból nienowotworowy	dawka dobowa zwykle 40 mg, podzielona na dwie dawki co 12 godzin	jak wyżej, większa dawka bywa konieczna
Tabletki o przedłużonym uwalnianiu, ból nowotworowy	zwykle 80 do 120 mg na dobę, w dwóch dawkach co 12 godzin	w pojedynczych przypadkach do 400 mg
Tabletki powlekane o natychmiastowym uwalnianiu, dorośli i młodzież powyżej 12 lat	5 mg co 6 godzin, odstęp można w razie potrzeby skrócić do 4 godzin	nie więcej niż 6 dawek
Roztwór dożylnie w powolnym wstrzyknięciu, dorośli	1 do 10 mg podane w ciągu 1 do 2 minut, nie częściej niż co 4 godziny	nie określono w charakterystykach
Roztwór dożylnie we wlewie, dorośli	dawka początkowa 2 mg na godzinę	nie określono w charakterystykach
Roztwór dożylnie w analgezji kontrolowanej przez pacjenta (PCA), dorośli	0,03 mg/kg masy ciała we wstrzyknięciu, czas refrakcji minimum 5 minut	nie określono w charakterystykach
Roztwór podskórnie we wstrzyknięciu, dorośli	dawka początkowa 5 mg, powtarzana co 4 godziny	nie określono w charakterystykach
Roztwór podskórnie we wlewie, dorośli	dawka początkowa 7,5 mg na dobę, zwiększana stopniowo	nie określono w charakterystykach
Zaburzenia czynności nerek lub wątroby	dawka początkowa zmniejszona o 50% względem dawki dla dorosłych	ustalane indywidualnie
Pacjenci w podeszłym wieku	doustnie zwykle bez zmiany dawki, jeśli nie ma jawnych zaburzeń czynności wątroby lub nerek, pozajelitowo od najmniejszej dawki	ustalane indywidualnie
Dzieci poniżej 12 lat dla postaci doustnych i poniżej 18 lat dla roztworów	nie stosować, brak danych	–

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu przyjmuje się dwa razy na dobę, zawsze w tych samych godzinach, niezależnie od posiłków³. Charakterystyka tabletek o natychmiastowym uwalnianiu zaznacza dodatkowo, że nie należy ich popijać napojami zawierającymi alkohol⁶. Roztwory Oxycodone Kalceks przed podaniem dożylnym rozcieńcza się do stężenia 1 mg/ml roztworem chlorku sodu 9 mg/ml (0,9%), roztworem dekstrozy 50 mg/ml (5%) lub wodą do wstrzykiwań, a do wstrzyknięć podskórnych stosuje się stężenie 10 mg/ml¹. Charakterystyka produktu Oxycodone Molteni w mocy 50 mg/ml poleca rozcieńczenie tymi samymi płynami, ale nie podaje stężenia docelowego¹⁰.

Przeliczniki dawek podane w charakterystykach dotyczą wyłącznie tej zamiany, którą opisują, i są jedynie orientacyjne. Charakterystyki tabletek o przedłużonym uwalnianiu podają, że pacjenci otrzymujący wcześniej morfinę doustną powinni otrzymać dawkę dobową opartą na stosunku, w którym 10 mg oksykodonu w postaci doustnej odpowiada 20 mg morfiny w postaci doustnej, przy czym zmienność osobnicza wymaga starannego dostosowania dawki u każdego pacjenta, a początkowo wskazana może być dawka mniejsza niż równoważna¹¹.

Charakterystyka tabletek o natychmiastowym uwalnianiu podaje inny zakres i inną sól morfiny, a mianowicie że 10 do 13 mg oksykodonu chlorowodorku w postaci tabletek powlekanych odpowiada około 20 mg morfiny siarczanu w tej samej postaci⁶. Z uwagi na indywidualne różnice we wrażliwości na różne opioidy zaleca się, aby po zmianie terapii z innego opioidu rozpoczynać leczenie od 50 do 75% wyliczonej dawki oksykodonu¹².

Osobnym przelicznikiem, dotyczącym wyłącznie zmiany drogi podania samego oksykodonu, jest stosunek, w którym 2 mg oksykodonu w postaci doustnej odpowiada 1 mg oksykodonu w postaci parenteralnej. Charakterystyka produktu Oxycodone Kalceks podkreśla, że jest to jedynie orientacyjna wymagana dawka, że z powodu różnic między pacjentami odpowiednią dawkę należy dobierać indywidualnie i że pacjenta trzeba dokładnie monitorować do uzyskania stabilnego stanu po zmianie postaci opioidu⁷. Charakterystyka produktu Oxycodone Hydrochloride Hameln podaje ten sam stosunek z zastrzeżeniem, że ze względu na dużą zmienność indywidualną dawkę należy w każdym przypadku zwiększać ostrożnie i stopniowo². Współczynnik równoważności 1:1 dla zmiany morfiny podawanej dożylnie na oksykodon podawany dożylnie podaje wyłącznie charakterystyka produktu Oxycodone Kalceks, również z zastrzeżeniem indywidualnego doboru dawki i monitorowania pacjenta¹.

Pacjenci leczeni tabletkami o przedłużonym uwalnianiu, którzy wymagają leku doraźnego, otrzymują pojedynczą dawkę postaci o natychmiastowym uwalnianiu odpowiadającą jednej szóstej dawki dobowej. Konieczność podania leku doraźnego częściej niż dwa razy na dobę wskazuje na potrzebę zwiększenia dawki podstawowej, przy czym dawkę zwiększa się nie częściej niż co 1 lub 2 dni, aż do osiągnięcia stabilnej dawki podawanej co 12 godzin³. Charakterystyka tabletek o natychmiastowym uwalnianiu podaje dla dawki doraźnej zakres od jednej ósmej do jednej szóstej dobowej dawki oksykodonu o przedłużonym uwalnianiu⁶.

Oksykodonu nie należy stosować dłużej, niż to konieczne, a gdy pacjent nie potrzebuje już leczenia, zalecane może być stopniowe zmniejszanie dawki, aby zapobiec wystąpieniu objawów odstawienia⁴.

Istotne przeciwwskazania do stosowania oksykodonu

Ciężka depresja oddechowa z niedotlenieniem

Oksykodonu nie wolno stosować u pacjentów z ciężką depresją oddechową przebiegającą z niedotlenieniem i (lub) hiperkapnią^3,9.

Zwiększone stężenie dwutlenku węgla we krwi

Zwiększone stężenie dwutlenku węgla we krwi jest osobnym przeciwwskazaniem w charakterystykach tabletek Oxydolor⁸, tabletek Oxydolor Fast⁶ oraz wszystkich trzech roztworów do wstrzykiwań^1,2,10. Charakterystyka produktu OxyContin nie wymienia go jako odrębnej pozycji, ujmując hiperkapnię w opisie ciężkiej depresji oddechowej¹¹.

Ciężka przewlekła obturacyjna choroba płuc i serce płucne

Ciężka postać przewlekłej obturacyjnej choroby płuc oraz serce płucne są przeciwwskazaniami we wszystkich charakterystykach oksykodonu^3,2.

Ciężka astma oskrzelowa

Ciężka astma oskrzelowa wyklucza stosowanie oksykodonu w każdej postaci^12,4.

Niedrożność porażenna jelit

Niedrożność porażenna jelit jest przeciwwskazaniem bezwzględnym, a w razie jej wystąpienia lub podejrzenia w trakcie leczenia oksykodon należy natychmiast odstawić^11,5.

Zespół ostrego brzucha, opóźnione opróżnianie żołądka i przewlekłe zaparcia

Zespół ostrego brzucha i opóźnione opróżnianie żołądka wymieniają wśród przeciwwskazań charakterystyki tabletek Oxydolor⁹ i Oxydolor Fast⁶, a charakterystyki roztworów do wstrzykiwań dodają do zespołu ostrego brzucha także przewlekłe zaparcia^7,2. W charakterystyce produktu OxyContin żadnej z tych pozycji nie ma³.

Umiarkowana lub ciężka niewydolność wątroby

Umiarkowana lub ciężka niewydolność wątroby jest przeciwwskazaniem wyłącznie w charakterystykach produktu Oxycodone Molteni^4,10. Pozostałe preparaty traktują zaburzenia czynności wątroby jako sytuację wymagającą ostrożności i zmniejszenia dawki początkowej o 50%, a nie jako przeciwwskazanie^1,6.

Nadwrażliwość na soję i orzeszki ziemne

Tabletki Oxydolor oraz Oxydolor Fast zawierają lecytynę sojową, dlatego są przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na soję lub orzeszki ziemne. Jest to przeciwwskazanie swoiste dla tych preparatów, a nie cecha samej substancji^8,6.

Wrażliwość na morfinę lub inne opioidy

Wrażliwość na morfinę lub inne opioidy wymienia wśród przeciwwskazań wyłącznie charakterystyka produktu Oxycodone Kalceks¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu oksykodonu

⚠ Depresja oddechowa jako główne zagrożenie

Podstawowym ryzykiem przedawkowania opioidów jest depresja oddechowa, dlatego u pacjentów wymagających szczególnej ostrożności należy monitorować czynność oddechową⁵. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z poważnie upośledzoną czynnością oddechową, z bezdechem sennym, osłabieni i w podeszłym wieku oraz przyjmujący jednocześnie leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy³.

⚠ Jednoczesne stosowanie benzodiazepin i innych leków uspokajających

Jednoczesne stosowanie oksykodonu i leków uspokajających, takich jak benzodiazepiny lub leki pokrewne, może prowadzić do nadmiernego uspokojenia, depresji oddechowej, śpiączki lub zgonu. Takie połączenie należy zarezerwować dla pacjentów, u których alternatywne opcje leczenia nie są możliwe, stosując najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas. Pacjenta i jego opiekunów należy poinformować o objawach depresji oddechowej i sedacji, żeby mogli je rozpoznać^6,2.

⚠ Tolerancja, uzależnienie i zaburzenie związane ze stosowaniem opioidów

Wielokrotne podawanie oksykodonu może prowadzić do rozwoju tolerancji oraz uzależnienia fizycznego i psychicznego, a także do zaburzenia związanego ze stosowaniem opioidów. Większa dawka i dłuższy czas leczenia zwiększają to ryzyko, które jest większe u pacjentów z zaburzeniami związanymi z używaniem substancji psychoaktywnych w wywiadzie własnym lub rodzinnym, u osób palących tytoń oraz u pacjentów z innymi zaburzeniami psychicznymi. Konieczna jest obserwacja zachowań związanych z poszukiwaniem produktu leczniczego, w tym zbyt wczesnego zgłaszania się po nowy zapas leku^11,4.

⚠ Zakaz nagłego przerwania leczenia i zespół odstawienny

Długotrwałe stosowanie oksykodonu może prowadzić do uzależnienia fizycznego, a nagłe przerwanie leczenia do rozwoju zespołu odstawiennego. Gdy pacjent nie wymaga już leczenia, dawkę dobową zmniejsza się stopniowo. Objawy odstawienne obejmują ziewanie, rozszerzenie źrenic, łzawienie, wodnisty wyciek z nosa, drżenie, nadmierne pocenie się, niepokój, pobudzenie, drgawki, bezsenność i bóle mięśni¹². Charakterystyki roztworów wymieniają dodatkowo dreszcze, drażliwość, bóle pleców i stawów, osłabienie, skurcze w jamie brzusznej, nudności, utratę apetytu, wymioty, biegunkę, podwyższone ciśnienie krwi oraz zwiększoną częstość oddechów i tętna¹.

⚠ Tabletek o przedłużonym uwalnianiu nie wolno łamać, dzielić, żuć ani kruszyć

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu należy połykać w całości. Zastosowanie tabletki przełamanej, podzielonej, przeżutej lub rozkruszonej niszczy mechanizm kontrolowanego uwalniania i prowadzi do szybkiego uwolnienia oraz wchłonięcia potencjalnie śmiertelnej dawki oksykodonu^3,9. To ostrzeżenie jest szczególnie istotne przy wydawaniu leku pacjentom z zaburzeniami połykania i opiekunom podającym leki przez zgłębnik.

Moc 80 mg u pacjentów nieleczonych wcześniej opioidami

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu w mocy 80 mg nie są zalecane u pacjentów, którzy dotychczas nie przyjmowali opioidów, ponieważ taka dawka może spowodować u nich zagrażającą życiu depresję oddechową¹¹.

Zaburzenia motoryki jelit i zapobieganie zaparciom

Opioidy zaburzają perystaltykę jelit, dlatego po operacjach w obrębie jamy brzusznej oksykodonu nie stosuje się, dopóki prawidłowa czynność jelit nie zostanie potwierdzona przez lekarza⁸. Zaparciom można zapobiec, stosując odpowiedni środek przeczyszczający, a przy uciążliwych nudnościach lub wymiotach oksykodon można stosować w skojarzeniu z lekiem przeciwwymiotnym^7,10.

Zaburzenia oddychania w czasie snu

Opioidy mogą powodować zaburzenia oddychania związane ze snem, w tym ośrodkowy bezdech senny i hipoksemię związaną ze snem, a ryzyko rośnie wraz z dawką. U pacjentów z ośrodkowym bezdechem sennym należy rozważyć zmniejszenie całkowitej dawki opioidów^6,2.

Hiperalgezja przy braku kontroli bólu

W razie braku odpowiedniej kontroli bólu poza progresją choroby zasadniczej i tolerancją należy wziąć pod uwagę hiperalgezję, czyli przeczulicę bólową, która nie ustępuje po kolejnym zwiększeniu dawki oksykodonu. Konieczne może być wtedy zmniejszenie dawki lub zmiana na inny opioid^5,3.

Alkohol

Jednoczesne picie alkoholu i stosowanie oksykodonu może nasilać jego działania niepożądane, dlatego należy unikać takiego połączenia. U pacjentów z nadużywaniem alkoholu i leków w wywiadzie oksykodon stosuje się ze szczególną ostrożnością⁹.

Nadużywanie postaci doustnych drogą pozajelitową

Niewłaściwe pozajelitowe podanie doustnej postaci oksykodonu może spowodować ciężkie, potencjalnie śmiertelne działania niepożądane. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu zawierają otoczkę polimerową i są przeznaczone wyłącznie do stosowania doustnego^11,6.

Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza i niewydolność nadnerczy

Opioidy mogą wpływać na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz na oś gonadalną, powodując zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy oraz zmniejszenie stężenia kortyzolu i testosteronu w osoczu, co może dawać objawy kliniczne⁴. Opioidowe leki przeciwbólowe mogą sporadycznie powodować odwracalną niewydolność nadnerczy wymagającą monitorowania i leczenia zastępczego glikokortykosteroidami, a jej objawy obejmują silny ból brzucha, nudności i wymioty, niskie ciśnienie krwi, skrajne zmęczenie, zmniejszenie apetytu i utratę masy ciała¹².

Choroby dróg żółciowych i zapalenie trzustki

Oksykodon może powodować zaburzenia czynności i skurcz zwieracza Oddiego, przez co zwiększa ryzyko objawów ze strony dróg żółciowych oraz zapalenia trzustki. U pacjentów z zapaleniem trzustki i chorobami dróg żółciowych stosuje się go ostrożnie^1,6.

Substancje pomocnicze

Tabletki OxyContin zawierają laktozę, a tabletki Oxydolor Fast laktozę jednowodną, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy^3,6. Tabletki Oxydolor Fast w mocy 5 mg zawierają dodatkowo czerwień koszenilową, lak aluminiowy (E 124), która może powodować reakcje alergiczne⁶. Roztwory do wstrzykiwań są uznawane za wolne od sodu, z wyjątkiem ampułki 20 ml produktu Oxycodone Molteni 10 mg/ml, która zawiera 57,0 mg sodu, co odpowiada 2,85% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu u osób dorosłych⁴.

Pozostałość tabletki w kale

Pacjenta przyjmującego tabletki OxyContin warto uprzedzić, że pozostałość tabletki można znaleźć w kale, ponieważ inaczej może to uznać za dowód, że lek nie zadziałał¹¹.

Kontrola antydopingowa

Stosowanie oksykodonu może dawać pozytywne wyniki w testach kontroli antydopingowej, a używanie go jako środka dopingującego może stanowić zagrożenie dla zdrowia⁸.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Oksykodon może obniżać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, szczególnie na początku leczenia, po zwiększeniu dawki, po zmianie stosowanego wcześniej opioidu oraz w razie łączenia z alkoholem lub lekami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy. Pacjentów, u których taki wpływ występuje, obowiązuje zakaz prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn². Podczas leczenia stałymi dawkami wpływ ten może nie występować i wtedy całkowity zakaz prowadzenia pojazdów nie jest konieczny, a decyzję podejmuje lekarz prowadzący indywidualnie^3,6.

Interakcje oksykodonu

Benzodiazepiny i leki uspokajające + oksykodon

Jednoczesne stosowanie opioidów z lekami uspokajającymi, takimi jak benzodiazepiny lub leki pokrewne, zwiększa ryzyko sedacji, depresji oddechowej, śpiączki i zgonu ze względu na addytywne działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy. Dawkę i czas jednoczesnego stosowania należy ograniczyć^3,1.

Leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy i alkohol + oksykodon

Leki działające hamująco na ośrodkowy układ nerwowy nasilają depresję ośrodkowego układu nerwowego, zwłaszcza depresję oddechową. Należą do nich leki uspokajające spoza grupy benzodiazepin, leki nasenne, przeciwpsychotyczne, znieczulające, fenotiazyny, neuroleptyki, leki przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, przeciwwymiotne, zwiotczające mięśnie oraz inne opioidy⁵. Charakterystyki roztworów do wstrzykiwań dopisują do tej listy alkohol i leki hipotensyjne⁴. Alkohol może wzmacniać działanie farmakodynamiczne oksykodonu, dlatego należy unikać równoczesnego przyjmowania⁶.

Inhibitory MAO + oksykodon

Inhibitory monoaminooksydazy wchodzą w interakcje z opioidowymi lekami przeciwbólowymi, powodując pobudzenie lub hamowanie ośrodkowego układu nerwowego z przełomami nadciśnieniowymi lub niedociśnieniowymi. Oksykodon należy stosować ostrożnie u pacjentów przyjmujących inhibitory MAO oraz u tych, którzy przyjmowali je w ciągu ostatnich dwóch tygodni^9,2.

Leki serotoninergiczne + oksykodon

Równoczesne stosowanie oksykodonu z lekami o działaniu serotoninowym, takimi jak selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), może prowadzić do toksyczności serotoninowej. Objawy obejmują zmiany stanu psychicznego, chwiejność układu autonomicznego, zaburzenia nerwowo-mięśniowe i objawy żołądkowo-jelitowe, a u pacjentów przyjmujących te leki konieczne może być zmniejszenie dawki oksykodonu^11,7.

Leki przeciwcholinergiczne + oksykodon

Leki o działaniu antycholinergicznym, w tym trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, przeciwwymiotne, przeciwpsychotyczne, zwiotczające mięśnie i stosowane w chorobie Parkinsona, mogą nasilać cholinolityczne działania niepożądane oksykodonu, takie jak zaparcia, suchość w jamie ustnej i zaburzenia oddawania moczu^6,10.

Inhibitory CYP3A4 + oksykodon

Inhibitory CYP3A4, do których należą antybiotyki makrolidowe (klarytromycyna, erytromycyna, telitromycyna), azolowe leki przeciwgrzybicze (ketokonazol, worykonazol, itrakonazol, pozakonazol), inhibitory proteazy (boceprewir, rytonawir, indynawir, nelfinawir, sakwinawir), cymetydyna oraz sok grejpfrutowy, mogą zmniejszać klirens oksykodonu i zwiększać jego stężenie w osoczu, przez co konieczne bywa dostosowanie dawki. Itrakonazol w dawce 200 mg doustnie przez pięć dni zwiększał wartość AUC doustnego oksykodonu średnio około 2,4 raza (zakres 1,5 do 3,4), worykonazol w dawce 200 mg dwa razy na dobę przez cztery dni około 3,6 raza (zakres 2,7 do 5,6), telitromycyna w dawce 800 mg przez cztery dni około 1,8 raza (zakres 1,3 do 2,3), a sok grejpfrutowy w ilości 200 ml trzy razy na dobę przez pięć dni około 1,7 raza (zakres 1,1 do 2,1)^3,8.

Induktory CYP3A4 + oksykodon

Leki pobudzające aktywność CYP3A4, takie jak ryfampicyna, karbamazepina, fenytoina i ziele dziurawca zwyczajnego, przyspieszają metabolizm oksykodonu i zmniejszają jego stężenie w osoczu, co może osłabić działanie przeciwbólowe. Ziele dziurawca w dawce 300 mg trzy razy na dobę przez piętnaście dni zmniejszało wartość AUC doustnego oksykodonu średnio o około 50% (zakres 37 do 57%), a ryfampicyna w dawce 600 mg raz na dobę przez siedem dni o około 86%^6,2.

Inhibitory CYP2D6 + oksykodon

Produkty lecznicze hamujące aktywność CYP2D6, takie jak paroksetyna i chinidyna, mogą zmniejszać klirens oksykodonu, co prowadzi do zwiększenia jego stężenia w osoczu^11,4.

Cymetydyna + oksykodon

Cymetydyna może zahamować metabolizm oksykodonu¹². Badania in vitro sugerują natomiast, że dawki terapeutyczne cymetydyny nie powinny istotnie wpływać na wytwarzanie noroksykodonu³.

Pochodne kumaryny + oksykodon

Podczas równoczesnego stosowania oksykodonu i leków przeciwzakrzepowych będących pochodnymi kumaryny obserwowano klinicznie istotne zmiany wartości wskaźnika INR, zarówno jego zwiększenie, jak i zmniejszenie^5,6.

Działania niepożądane oksykodonu

Zaparcia, nudności i wymioty

Zaparcia, nudności i wymioty występują bardzo często () we wszystkich postaciach oksykodonu, a nudności są szczególnie nasilone na początku leczenia^3,1. Często () występują ból brzucha, biegunka, suchość w jamie ustnej i niestrawność, a charakterystyki tabletek OxyContin³ i Oxydolor Fast⁶ dopisują do tej grupy czkawkę, podczas gdy charakterystyki roztworów umieszczają czkawkę wśród działań niezbyt częstych ()². Próchnica zębów jest działaniem o nieznanej częstości ()⁸.

⚠ Depresja oddechowa

Depresja oddechowa jest głównym zagrożeniem związanym z przedawkowaniem opioidów i występuje najczęściej u osób w podeszłym wieku oraz u pacjentów osłabionych⁹. Jako działanie niepożądane w zalecanym dawkowaniu jest klasyfikowana jako niezbyt częsta () i tak samo określają ją charakterystyki wszystkich postaci^11,4.

⚠ Ośrodkowy bezdech senny

Ośrodkowy bezdech senny jest działaniem o nieznanej częstości (), a ryzyko jego wystąpienia zależy od dawki opioidu^6,7.

Senność, sedacja, zawroty i ból głowy

Senność, zawroty głowy i ból głowy występują bardzo często () niezależnie od postaci¹⁰. Postacie doustne umieszczają w tej samej grupie także sedację, czyli uspokojenie polekowe^3,5, natomiast charakterystyki roztworów do wstrzykiwań klasyfikują sedację razem z drżeniem i letargiem jako działanie częste ()².

⚠ Drgawki

Napady drgawkowe są działaniem niezbyt częstym () i występują zwłaszcza u osób z padaczką lub ze skłonnością do drgawek^12,1. W tej samej kategorii częstości opisywane są niepamięć, zaburzenia koncentracji, wzmożone napięcie mięśniowe, mimowolne skurcze mięśni, niedoczulica, zaburzenia koordynacji, zaburzenia mowy, omdlenia, parestezje i zaburzenia smaku¹¹.

⚠ Niedrożność jelit

Niedrożność jelit jest działaniem niezbyt częstym ()^3,10. Ze względu na przeciwwskazanie, jakim jest niedrożność porażenna jelit, jej podejrzenie w trakcie leczenia wymaga natychmiastowego odstawienia oksykodonu⁶.

⚠ Reakcje anafilaktyczne i nadwrażliwość

Nadwrażliwość jest działaniem niezbyt częstym (), a reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne mają nieznaną częstość ()^11,2.

⚠ Uzależnienie od leku, tolerancja i zespół odstawienny

Wielokrotne stosowanie oksykodonu może prowadzić do uzależnienia od leku nawet podczas stosowania dawek terapeutycznych, a ryzyko zależy od czynników ryzyka u danego pacjenta, dawkowania i czasu trwania leczenia⁴. W tabelach działań niepożądanych uzależnienie od leku jest klasyfikowane jako niezbyt częste (), podobnie jak tolerancja na lek oraz zespół odstawienny^8,1.

⚠ Noworodkowy zespół odstawienny

Noworodkowy zespół odstawienny jest działaniem o nieznanej częstości ()^3,10.

Hiperalgezja

Hiperalgezja, czyli przeczulica bólowa, jest w tabelach działań niepożądanych (punkt 4.8) działaniem o nieznanej częstości () we wszystkich charakterystykach^11,2,9. Te same charakterystyki tabletek Oxydolor i Oxydolor Fast w ostrzeżeniach (punkt 4.4) określają ją natomiast jako zjawisko bardzo rzadkie (), występujące zwłaszcza przy dużych dawkach, czyli podają dwie różne kategorie w dwóch sekcjach jednego dokumentu^8,6.

Zaburzenia psychiczne

Lęk, stan splątania, depresja, bezsenność, nerwowość, niepokój, nieprawidłowe myślenie i zmniejszona aktywność występują często () według charakterystyk tabletek Oxydolor⁵. Charakterystyki roztworów do wstrzykiwań podają w tej kategorii lęk, stan splątania, depresję, bezsenność, nerwowość, nieprawidłowe myślenie i koszmary senne⁷. Pobudzenie, chwiejność emocjonalna, euforia, zaburzenia percepcji z omamami, zmniejszone libido i dezorientacja są działaniem niezbyt częstym ()³, przy czym charakterystyki produktu Oxycodone Molteni umieszczają w tej właśnie kategorii również depresję⁴. Zachowania agresywne mają nieznaną częstość ()⁶.

Zwężenie źrenic i zaburzenia widzenia

Zwężenie źrenic oraz zaburzenia lub osłabienie widzenia są działaniem niezbyt częstym ()^11,2. Charakterystyki tabletek Oxydolor wymieniają w tej samej kategorii zaburzenia łzawienia¹².

Zaburzenia serca i naczyń

Kołatanie serca, opisywane w kontekście objawów odstawienia, oraz częstoskurcz nadkomorowy występują niezbyt często (), podobnie jak rozszerzenie naczyń^8,1. Niedociśnienie tętnicze i hipotonia ortostatyczna są rzadkie ()³. Zaczerwienienie twarzy jest działaniem niezbyt częstym () wymienianym wyłącznie w charakterystykach roztworów do wstrzykiwań¹⁰.

Duszność i skurcz oskrzeli

Duszność jest działaniem częstym () we wszystkich postaciach¹¹. Charakterystyki tabletek Oxydolor oraz roztworów do wstrzykiwań dopisują do tej samej kategorii skurcz oskrzeli, a charakterystyki roztworów także osłabienie odruchu kaszlowego^5,2.

Świąd i inne odczyny skórne

Świąd jest działaniem bardzo częstym (), wysypka i nadmierna potliwość częstym (), a suchość skóry niezbyt częstym ()^6,7. Pokrzywka jest działaniem rzadkim ()³, a charakterystyki tabletek Oxydolor wymieniają w tej kategorii dodatkowo opryszczkę i zwiększoną wrażliwość na światło⁹. Złuszczające zapalenie skóry jest działaniem niezbyt częstym () opisanym wyłącznie w charakterystykach roztworów⁴.

Zaburzenia oddawania moczu

Zakres i częstość zaburzeń oddawania moczu różnią się między preparatami. Charakterystyka produktu OxyContin podaje bolesne oddawanie moczu i nagłe parcie na pęcherz jako działanie częste (), a zatrzymanie moczu jako niezbyt częste ()¹¹. Charakterystyki tabletek Oxydolor umieszczają bolesne oddawanie moczu i zaburzenia mikcji wśród działań niezbyt częstych (), a zatrzymanie moczu i krwiomocz wśród rzadkich ()⁸. Charakterystyki roztworów do wstrzykiwań wymieniają jako niezbyt częste () zatrzymanie moczu i skurcz moczowodu¹.

Zaburzenia hormonalne i seksualne

Zaburzenia erekcji i hipogonadyzm występują niezbyt często (), a zanik miesiączki ma nieznaną częstość ()^3,2. Zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego jest działaniem niezbyt częstym () wymienianym wyłącznie w charakterystykach tabletek Oxydolor i Oxydolor Fast^12,6.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych jest działaniem niezbyt częstym (), a cholestaza i dysfunkcja zwieracza Oddiego mają nieznaną częstość ()⁵. Kolkę żółciową charakterystyka produktu OxyContin zalicza do działań o nieznanej częstości ()¹¹, a charakterystyki roztworów do wstrzykiwań do niezbyt częstych ()⁷.

Osłabienie, obrzęki i inne działania ogólne

Osłabienie i zmęczenie występują często (), a dreszcze, złe samopoczucie, obrzęk, obrzęk obwodowy i pragnienie niezbyt często ()^6,10. Gorączka jest działaniem niezbyt częstym () wymienianym wyłącznie w charakterystykach roztworów do wstrzykiwań², a zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała jest działaniem rzadkim () opisanym w charakterystykach postaci doustnych³. Zmniejszenie apetytu występuje często (), odwodnienie niezbyt często (), a zwiększenie apetytu rzadko ()⁸.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a oksykodon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych stosowania oksykodonu u kobiet w ciąży należy w miarę możliwości unikać, ponieważ dane dotyczące jego stosowania w tym okresie są ograniczone. Noworodki, których matki stosowały opioidy w czasie ostatnich 3 do 4 tygodni przed porodem, należy monitorować pod kątem depresji oddechowej, a u noworodków matek leczonych oksykodonem w czasie ciąży mogą wystąpić objawy odstawienne^3,9. Charakterystyki produktu Oxycodone Molteni idą dalej i wprost nie zalecają stosowania tego preparatu podczas ciąży i porodu⁴.

Karmienie piersią a oksykodon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych oksykodon może przenikać do mleka ludzkiego i powodować uspokojenie polekowe oraz depresję oddechową u dziecka karmionego piersią, dlatego nie należy go stosować u matek karmiących^5,1,6.

Produkty handlowe z oksykodonem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Oxycodone Hydrochloride Hameln	roztwór do wstrzykiwań / do infuzji 10 mg/ml	Rpw
Oxycodone Kalceks	roztwór do wstrzykiwań / do infuzji 10 mg/ml	Rpw
Oxycodone Kalceks	roztwór do wstrzykiwań / do infuzji 50 mg/ml	Rpw
Oxycodone Molteni	roztwór do wstrzykiwań lub infuzji 10 mg/ml	Rpw
Oxycodone Molteni	roztwór do wstrzykiwań i infuzji 50 mg/ml	Rpw
OxyContin	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 10 mg	Rpw
OxyContin	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 40 mg	Rpw
Oxydolor	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 5 mg	Rpw
Oxydolor	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 10 mg	Rpw
Oxydolor	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 20 mg	Rpw
Oxydolor	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 40 mg	Rpw
Oxydolor Fast	tabletki powlekane 5 mg	Rpw