Orotan cynku

Preparat cynku z grupy pierwiastków śladowych i soli mineralnych (kod ATC A12CB06), będący doustnym źródłem jonów cynku. Dostępny bez recepty, w preparacie jednoskładnikowym w postaci tabletek (Zinkorot). Cynk występuje w nim jako orotonian dwuwodny (Zinci orotas dihydricus), a jedna tabletka dostarcza 25 mg cynku (Zn2+). Stosowany w leczeniu niedoboru cynku.

Działanie orotanu cynku

Orotan cynku jest solą dostarczającą organizmowi cynku, niezbędnego pierwiastka śladowego biorącego udział w pracy wielu układów enzymatycznych. Cynk pełni w komórce funkcje konstrukcyjne, katalityczne i regulacyjne, dlatego jego uzupełnianie służy wyrównywaniu niedoborów, których nie da się skorygować samą dietą.

Cynk odgrywa ważną rolę między innymi w czynności układu immunologicznego, integralności skóry, gojeniu ran, odczuwaniu smaku i zapachu, czynności tarczycy oraz w procesach wzrostu i rozwoju.

Farmakologia

Cynk jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym, uczestniczącym w wielu układach enzymatycznych i pełniącym funkcje konstrukcyjne, katalityczne i regulacyjne w biologii komórki. Odgrywa ważną rolę w czynności układu immunologicznego, integralności skóry, gojeniu ran, odczuwaniu smaku i zapachu, czynności tarczycy, procesach wzrostu i rozwoju, dojrzewaniu jąder, czynności układu nerwowego i działaniu insuliny. Jest konieczny do prawidłowego rozwoju i fizjologii mózgu ssaków, a jego niedobór lub nadmiar przyczynia się do zmian w zachowaniu, nieprawidłowego rozwoju ośrodkowego układu nerwowego i powstawania chorób neurologicznych¹.

Zalecana dzienna dawka cynku dla dorosłych mężczyzn i kobiet wynosi odpowiednio 10 i 7 mg na dobę, a szczegółowe zapotrzebowanie zależy od wieku, ciąży i laktacji. Niedobór cynku rozpoznaje się głównie na podstawie stężenia cynku w osoczu, które jednak jest metodą mało czułą przy niewielkim niedoborze, ponieważ zmienia się dopiero przy wyjątkowo niskim spożyciu. Objawy ciężkiego niedoboru obejmują opóźnienie wzrostu i dojrzewania płciowego, powierzchowne zapalenie skóry, biegunkę, łysienie, utratę apetytu i zwiększoną podatność na zakażenia, a niedobór lżejszy zaburza smak i powonienie oraz upośledza gojenie ran¹.

Farmakokinetyka

Cynk wchłania się w jelicie cienkim za pośrednictwem białek transportowych, a przy przyjmowaniu dużych ilości również poprzez absorpcję zwykłą lub bierną dyfuzję. Wchłanianie cynku z pożywienia wynosi od 15 do 60% i jest regulowane przez zapotrzebowanie organizmu, ponieważ przy niskim spożyciu wchłanianie jelitowe wzrasta, a przy wysokim maleje na rzecz zwiększonego wydalania jelitowego.

W dystrybucji najwyższe stężenia cynku występują we włosach, oczach, męskich narządach płciowych i kościach, a niższe w wątrobie, nerkach i mięśniach. We krwi 80% cynku znajduje się w erytrocytach, a w osoczu pierwiastek słabo wiąże się z albuminą, w około 7% z aminokwasami, a w pozostałej części tworzy ścisłe wiązania z makroglobuliną alfa 2 i innymi białkami.

Cynk występuje w organizmie w postaci dwuwartościowych kationów i nie ulega metabolizmowi. Większość wchłoniętego cynku jest wydalana z żółcią, a następnie z kałem, przy czym nie stwierdzono w organizmie specjalnego magazynu cynku¹.

Wskazania leków z orotanem cynku

Preparat bez recepty stosuje się w leczeniu niedoboru cynku, jeśli nie da się go wyrównać zwykłym odżywianiem¹.

Dawkowanie orotanu cynku

Grupa	Dawka na dobę
Dorośli i młodzież 12–17 lat	12,5–25 mg cynku (½–1 tabletka)
Dzieci 6–11 lat	12,5 mg cynku (½ tabletki)
Dzieci poniżej 6 lat	nie stosować

Tabletki należy popijać dużą ilością płynu, na przykład szklanką wody, i nie przyjmować ich bezpośrednio przed posiłkiem ani po posiłku. Dla dzieci poniżej 6 lat bardziej właściwe może być podanie cynku w innej postaci farmaceutycznej¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania orotanu cynku

Charakterystyka produktu leczniczego nie wymienia istotnych przeciwwskazań poza nadwrażliwością na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu. Produktu nie powinny przyjmować dzieci poniżej 6 lat, dla których bardziej właściwa może być inna postać farmaceutyczna¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu orotanu cynku

Monitorowanie stężenia miedzi

Przy dłuższym stosowaniu orotanu cynku należy wykonywać diagnostyczne badania laboratoryjne w celu monitorowania stężenia miedzi, ponieważ długotrwałe przyjmowanie cynku w wysokich dawkach może prowadzić do jej niedoboru¹.

Zawartość sodu

Tabletka zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu, w związku z czym preparat uznaje się za wolny od sodu¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Orotan cynku w postaci preparatu Zinkorot nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje orotanu cynku

Środki chelatujące + orotan cynku

Środki chelatujące, takie jak D-penicylamina, kwas dimerkaptopropanosiarkowy (DMPS), kwas dimerkaptobursztynowy (DMSA) czy kwas etylenodiaminotetraoctowy (EDTA), mogą pogarszać wchłanianie cynku lub zwiększać jego wydalanie¹.

Sole żelaza, miedzi i wapnia + orotan cynku

Wchłanianie cynku może pogorszyć się przy jednoczesnym przyjmowaniu soli żelaza, miedzi i wapnia. Zależność jest obustronna, ponieważ duże dawki cynku mogą z kolei zmniejszać przyswajanie miedzi oraz żelaza¹.

Tetracykliny i chinolony + orotan cynku

Cynk pogarsza przyswajanie tetracyklin, ofloksacyny i innych chinolonów, na przykład norfloksacyny i cyprofloksacyny, dlatego między przyjęciem cynku a tych leków należy zachować co najmniej 3-godzinny odstęp¹.

Fityna i kawa + orotan cynku

Pokarmy o wysokiej zawartości fityny, na przykład produkty zbożowe, warzywa i orzechy, zmniejszają przyswajalność cynku, a przesłanki wskazują, że obniża ją również kawa¹.

Działania niepożądane orotanu cynku

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Na początku leczenia sole cynku mogą bardzo rzadko () powodować bóle brzucha, nudności, niestrawność i biegunkę. Dolegliwości te występują częściej, gdy cynk przyjmowany jest na pusty żołądek, niż podczas posiłków, a po odstawieniu tabletek szybko ustępują¹.

Niedobór miedzi

Długotrwałe stosowanie cynku w wysokich dawkach może prowadzić do niedoboru miedzi¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a orotan cynku

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego cynk przenika przez barierę łożyska, a jego wpływu na przebieg ciąży i rozwój płodu nie badano. Orotanu cynku nie należy stosować w okresie ciąży, chyba że korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu¹.

Karmienie piersią a orotan cynku

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego cynk przenika do mleka ludzkiego, a jego wpływu u kobiet karmiących piersią nie badano. Nie zaleca się stosowania preparatu w okresie karmienia piersią¹.

Produkty handlowe z orotanem cynku

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Zinkorot	tabletki 25 mg Zn2+	OTC