Wapnia chlorek

Wapnia chlorek to substancja czynna stosowana w recepturze wewnętrznie, w roztworach uzupełniających wapń. Farmakopea Polska XIII prowadzi dla niego dwie osobne monografie, dla wodzianu dwuwodnego¹ i dla sześciowodnego², a oba wodziany są dostępne w rejestrze surowców farmaceutycznych³. Wykaz dawek rozdziela je drogą podania, doustną dla dwuwodnego i dożylną dla sześciowodnego⁴.

Charakterystyka chlorku wapnia

Jak nazywa się chlorek wapnia na recepcie i w rejestrze?

Tytuły łacińskie monografii to Calcii chloridum dihydricum, z polską nazwą wapnia chlorek dwuwodny i angielską Calcium chloride dihydrate¹, oraz Calcii chloridum hexahydricum, z polską nazwą wapnia chlorek sześciowodny i angielską Calcium chloride hexahydrate². Rejestr surowców farmaceutycznych używa tych samych nazw polskich³, a receptę na roztwór spotyka się w zapisie Sol. Calcii chloridi⁵. Skróty i odpowiedniki nazw z recept zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda chlorek wapnia i w czym się rozpuszcza?

Oba wodziany różnią się postacią i zachowaniem podczas przechowywania, choć w wodzie rozpuszczają się równie dobrze.

Różnica między wodzianami ujawnia się przy odważaniu. Dwuwodny wodzian chłonie wilgoć z powietrza¹, a sześciowodny krzepnie dopiero przy około 29 °C, czyli w cieple przekraczającym tę granicę przechodzi w ciecz².

Który wodzian daje mniej wapnia w tej samej masie?

Sześciowodny wodzian wnosi w tej samej masie więcej wody krystalizacyjnej niż dwuwodny, więc odważona ilość surowca odpowiada mniejszej ilości wapnia. Gdy recepta albo zlecenie podaje wapń w przeliczeniu na jon, ilość soli wyznaczysz kalkulatorem wapnia.

Zastosowanie chlorku wapnia w recepturze

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII przypisuje dwuwodnemu wodzianowi drogę doustną i zapobieganie niedoborom wapnia, a sześciowodnemu wlewy dożylne w niedoborach wapnia oraz w tężyczce⁴. Postacią sporządzaną w aptece jest roztwór do użytku wewnętrznego⁵.

Jak zapisuje się roztwór chlorku wapnia na recepcie?

Przepis występuje jako 10% Sol. Calcii chloridi, a ze względu na higroskopijność surowca w recepturze pracuje się z jego rozcieńczeniem 1:2 i z niego odważa się obliczoną ilość⁵. Przeliczenie zapisu stężenia z recepty na ilość rozcieńczenia wykonasz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Stężenia i dawki maksymalne chlorku wapnia

Wykaz dawek podaje dla każdego wodzianu inną drogę podania i inne wartości⁴.

Dla wodzianu dwuwodnego dawka maksymalna dobowa jest równa jednorazowej, więc 1,0 g wyznacza obie granice naraz. Wartości z wykazu ustalono dla mężczyzny w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała około 70 kg, bez chorób towarzyszących⁶.

Co robić, gdy recepta przekracza dawkę maksymalną?

Jeżeli ze składu recepty oraz ze sposobu użycia leku wynika, że dawka maksymalna została przekroczona, a osoba wystawiająca receptę tego nie oznaczyła, ilość surowca zmniejsza się do wielkości określonej przez dawkę maksymalną. Lek z nieoznaczonym przekroczeniem wykonuje się w pełnej ilości dopiero po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła⁶.

Niezgodności recepturowe chlorku wapnia

Niezgodność recepturowa chlorku wapnia wynika z dwóch cech surowca, z jonu wapnia wprowadzanego do roztworu i z wody krystalizacyjnej wnoszonej do mieszaniny proszków.

• Drugi elektrolit w roztworze. Reakcja podwójnej wymiany między dwoma elektrolitami wytrąca nierozpuszczalną sól, a występuje najczęściej właśnie w obecności soli wapnia, cynku, magnezu i srebra⁵.
• Sole z wodą krystalizacyjną w proszkach. Mieszaniny semitektyczne powstają, gdy w składzie proszków znajdują się sole zawierające wodę krystalizacyjną, a takie proszki wilgotnieją po zmianie wilgotności powietrza i temperatury⁵. Oba wodziany chlorku wapnia są solami uwodnionymi^1,2.
• Wilgoć z powietrza. Zmiany w mieszaninach higroskopijnych zależą od wilgotności względnej powietrza i od właściwości składnika chłonącego wodę, a proszek z takim składnikiem wydaje się w szczelnie zamkniętym opakowaniu⁵. Dwuwodny wodzian jest higroskopijny¹, i to ta cecha stoi za pracą z rozcieńczeniem 1:2 zamiast odważania proszku⁵.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z chlorkiem wapnia

Roztwór do użytku wewnętrznego powstaje z rozcieńczenia surowca, nie z odważonego proszku⁵.

1. Obliczyć, ile rozcieńczenia chlorku wapnia 1:2 odpowiada ilości substancji przepisanej na recepcie.
2. Odważyć wyliczoną ilość rozcieńczenia i doprowadzić wodą do stężenia z przepisu.

Ponieważ surowiec jest już w roztworze, etap rozpuszczania proszku w tej procedurze nie występuje.

Przechowywanie i trwałość chlorku wapnia

Wodzian dwuwodny przechowuje się w hermetycznym pojemniku¹. Sześciowodny krzepnie w temperaturze około 29 °C², więc powyżej tej granicy przechodzi w ciecz. Gotowe proszki ze składnikiem higroskopijnym wydaje się pacjentowi w szczelnie zamkniętym opakowaniu⁵.

Bezpieczeństwo stosowania chlorku wapnia

Chlorek wapnia nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N⁷. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Granice dawkowania obu wodzianów wyznacza wykaz dawek, a droga podania w nim wskazana różni się między nimi, więc dawki jednego wodzianu nie przenoszą się na drugi⁴.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.