Schizofrenia

Rozmawiaj z pacjentem!

Baza porad to minimum informacji, jakie powinien otrzymać pacjent przy pierwszym stole.

Schizofrenia to choroba psychiczna, w przebiegu której pacjent doświadcza nieadekwatnego postrzegania rzeczywistości. Rozpoczyna się najczęściej u ludzi młodych, przed 30 rokiem życia. Leczenie trwa zazwyczaj do końca życia. Podstawą leczenia schizofrenii są leki przeciwpsychotyczne, które stosowane są zarówno w leczeniu ostrych napadów, jak i zapobiegawczo.

W leczeniu pierwszego rzutu, w przypadku świeżo zdiagnozowanych pacjentów, należy rozważyć zastosowanie neuroleptyków nowej generacji, takich jak:

  • amisulpryd (Solian, Amisan),
  • olanzapina (Anzorin, Olanzin, Ranofren, Zolafren, Zalasta, Zyprexa),
  • kwetiapina (Kwetaplex, Ketrel, Ketilept, Pinexet),
  • risperidon (Rispolept, Orizon, Risset).

Klozapina jest ostatnim etapem leczenia schizofrenii, stosowana wyłącznie wtedy, gdy inne leki są nieskuteczne.[1]Sang Won Jeon 1 and Yong-Ku Kim, Unresolved Issues for Utilization of Atypical Antipsychotics in Schizophrenia: Antipsychotic Polypharmacy and Metabolic Syndrome, International Journal of Molecular Sciences, October 2017 pełny tekst [dostęp 2.03.2017] Neuroleptyki atypowe stosuje się również u pacjentów, którzy doświadczają uciążliwych objawów niepożądanych neuroleptyków starszej generacji. 

Do leków pierwszej generacji (neuroleptyki typowe) należą:

  • chlorpromazyna (Fenactil),
  • lewomepromazyna (Tisercin),
  • promazyna (Promazin Jelfa),
  • prochlorperazyna (Chloroperazinum),
  • haloperidol (Decaldol),
  • flupentiksol (Fluanxol),
  • zuklopentyksol (Clopixol),
  • sulpiryd (Sulpiryd Teva),

Jeśli pacjent otrzymuje neuroleptyk pierwszej generacji i lek jest przez niego dobrze tolerowany (nie wywołuje znacznych efektów ubocznych) oraz dobrze kontroluje objawy, nie zaleca się zamiany na lek nowej generacji. 

Jakich informacji udzielić o dawkowaniu?

Leczenie rozpoczyna się od najmniejszych dawek i powoli je podwyższa, w odpowiednich odstępach czasu. Pełne działanie leków przeciwpsychotycznych obserwuje się po kilku tygodniach regularnego przyjmowania.  Po ustabilizowaniu, większość neuroleptyków może być podawana w pojedynczej dawce dziennej. Odstawiając leki psychotropowe dawki zmniejsza się stopniowo (najczęściej przez okres co najmniej 3 tygodni).[2]Youssef S. Medicines Use Reviews: A practical guide, Pharmaceutical Press 2010

Na czym się skupić edukując pacjenta o leku lub chorobie?

Podczas rozmowy z pacjentem pamiętaj, że:

  • uważa się, że około połowa pacjentów ze schizofrenią nie zażywa swoich leków lub zapomina o regularności stosowania (non-compliance), co zdecydowanie zwiększa ryzyko pojawienia się kolejnych epizodów choroby.[3]Rettenbacher MA, Hofer A, Eder U, Hummer M, Kemmler G, Weiss EM, Fleischhacker WW. Compliance in schizophrenia: psychopathology, side effects, and patients’ attitudes toward the illness and medication. J Clin Psychiatry. 2004 Sep;65(9):1211-8. abstract [dostęp 2.03.2018]; zwróć uwagę pacjenta na konieczność regularnego przyjmowania leków,
  • nie zaleca się wydawania zamienników leków przeciwpsychotycznych; pacjent przyzwyczajony do tabletki, która różni się np.  kolorem może nie chcieć zamiennika stosowanego leku; lekarze psychiatrzy najczęściej również nie zalecają zamiany – nie jest to obojętne dla leczenia.

Zaznacz, aby pacjent nigdy na własną rękę nie zmieniał dawek, ani nie odstawiał stosowanych leków w sytuacji gdy poczuje się lepiej. Najprawdopodobniej będzie to skutkowało szybkim powrotem objawów. Zapewnij pacjenta, że leki przeciwpsychotyczne nie uzależniają.[4]Youssef S. Medicines Use Reviews: A practical guide, Pharmaceutical Press 2010

Czy leczenie przynosi efekty?

Poinformuj pacjenta, że leczenie może trwać kilka tygodni, zanim objawy zostaną opanowane; jednocześnie może być wymagana zmiana dawkowania leku. Wiele pacjentów słabo reaguje na leczenie i mogą nadal występować umiarkowane do ciężkich objawów psychotycznych, zarówno pozytywnych (wytwórczych) jak i negatywnych (autystycznych).

Pamiętaj, że dobrze działających i dobrze tolerowanych neuroleptyków starszej generacji, nie zastępuje się nowszymi. Zmiany dokonuje lekarz w przypadku pojawienia się działań niepożądanych lub braku osiągnięcia zamierzonych efektów leczenia. Neuroleptyków typowych i atypowych nie stosuje się jednocześnie, chyba, że w czasie zmiany leku metodą stopniową. Wtedy, na zakładkę, zmniejsza się dawkę jednego neuroleptyku, przy jednoczesnym zwiększaniu dawki drugiego. 

Jakich działań niepożądanych (ADR) można się spodziewać?

Typowe leki przeciwpsychotyczne są związane z częstym występowaniem skutków ubocznych. Dotyczy to szczególnie objawów pozapiramidowych (zespół parkinsonowski, akatyzja, dyskineza czy dystonia[5]ChPL Promazin Jelfa), a także zaburzeń czynności seksualnych, senności, sedacji czy przyrostu masy ciała. Dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania leku u osób starszych (podatnych na niedociśnienie ortostatyczne) oraz u osób chorych na chorobą Parkinsona lub padaczkę. Przykładowo, w przypadku pacjenta z chorobą Parkinsona należy się upewnić, że psychiatra zapisujący nowy neuroleptyk porozumiał się z neurologiem. Ponadto warto pamiętać, że:

  • neuroleptyki atypowe mają dużo lepszy profil tolerancji, przy ich stosowaniu istnieje mniejsze ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych,[6]Murray R, Correll CU, Reynolds GP, Taylor D. Atypical antipsychotics: recent research findings and applications to clinical practice: Proceedings of a symposium presented at the 29th Annual European College of Neuropsychopharmacology Congress, 19 September 2016, Vienna, Austria. Therapeutic Advances in Psychopharmacology. 2017;7(1 Suppl):1-14. pełny tekst [dostęp 2.03.2018]; mogą natomiast powodować przyrost masy ciała (w przypadku neuroleptyków I generacji to działanie jest rzadsze), a także hiperprolaktynemię, efekty cholinolityczne (suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia); zwróć uwagę czy pacjent nie przyjmuje też innych leków o właściwościach cholinolitycznych[7]Youssef S. Medicines Use Reviews: A practical guide, Pharmaceutical Press 2010;
  • neuroleptyki atypowe należy stosować ostrożnie u pacjentów otrzymujących leki, które wydłużają odstęp QT oraz u pacjentów z chorobami układu krążenia lub padaczką w wywiadzie,

Zobacz też Czytaj też: Zespół długiego QT i torsade de pointes (TdP). Jakie leki zwiększają ryzyko? 

  • chlorpromazyna może uwrażliwiać na działanie promieniowania słonecznego, dlatego zaleć pacjentowi unikanie bezpośredniej ekspozycji na słońce.[8]ChPL Fenactil
  • w przypadku klozapiny, ostatniej deski ratunku dla pacjentów z oporną schizofrenią, mogą wystąpić bardzo poważne działania niepożądane np. śmiertelne zapalenie mięśnia sercowego (zwykle w ciągu pierwszych dwóch miesięcy od zażycia pierwszej dawki) oraz kardiomiopatia, neutropenia i agranulocytoza.
Jak pomóc monitorować leczenie i ryzyko interakcji?

Wszyscy pacjenci ze schizofrenią przynajmniej raz do roku powinni się zgłosić na fizykalne badania, w czasie których jest sprawdzane: BMI, ciśnienie krwi, poziom cholesterolu oraz przeprowadzony jest wywiad na temat spożycia alkoholu i palenia papierosów. Pacjenci stosujący klozapinę powinni zachować szczególną ostrożność, przed zastosowaniem leku – przed rozpoczęciem leczenia wyniki morfologii krwi pacjenta muszą być w normie. Podczas terapii, przez pierwsze 18 tygodni, morfologię należy badać raz w tygodniu, następnie przynajmniej raz na dwa tygodnie. Jeżeli morfologia utrzymała się na stałym poziomie przez rok, częstotliwość wykonywanych badań można zmniejszyć (raz na cztery tygodnie). Pacjenci powinni również zostać poinformowani o konieczności zgłaszania wszelkich objawów grypopodobnych.

Jeśli pacjent ma problemy z prawidłowym stosowaniem leków, pomocne może okazać się stosowanie formy depot, czyli iniekcji przeprowadzanych raz na kilka tygodni. W takim przypadku skontaktuj się z lekarzem lub skieruj pacjenta do lekarza, w celu omówienia takiego sposobu leczenia.

Zaproponuj zmiany w stylu życia

Bardzo znaczącym elementem leczenia jest dbanie o odpowiedni styl życia. Pacjenta zaniepokojonego działaniami niepożądanymi tej grupy leków możesz zachęcić do podjęcia aktywności fizycznej. Wyjaśnij, że ćwiczenia mogą ograniczyć ryzyko przybierania na wadze, a także znacząco pomóc w utrzymaniu długoterminowej kondycji psychicznej. W wielu badaniach udowodniono wpływ aerobowych ćwiczeń fizycznych m. in. na poprawę funkcji poznawczych, pamięć i koncentrację u pacjentów ze schizofrenią.[9]Joseph Firth et al.: Aerobic Exercise Improves Cognitive Functioning in People With Schizophrenia: A Systematic Review and Meta-Analysis, Schizophrenia Bulletin, Volume 43, Issue 3, 1 May 2017, Pages 546–556, https://doi.org/10.1093/schbul/sbw115 Zaznacz jak ważna jest odpowiednia ilość snu, ponieważ uregulowany czas snu w nocy, unikanie nieprzespanych nocy i spania w ciągu dnia pozwalają osiągnąć lepsze skutki leczenia.[10]Murray R, Correll CU, Reynolds GP, Taylor D. Atypical antipsychotics: recent research findings and applications to clinical practice: Proceedings of a symposium presented at the 29th Annual European College of Neuropsychopharmacology Congress, 19 September 2016, Vienna, Austria. Therapeutic Advances in Psychopharmacology. 2017;7(1 Suppl):1-14. pełny tekst [dostęp 2.03.2018][11]Youssef S. Medicines Use Reviews: A practical guide, Pharmaceutical Press 2010 Pacjenci chorujący dłużej prawdopodobnie będą świadomi konieczności rzucenia palenia, jednak warto poinformować, że istnieją obecnie skuteczne leki pomagające rzucić palenie tytoniu i jeśli pacjent miałby taką ochotę, możesz omówić ich efektywność i bezpieczeństwo w kontekście przyjmowanych przez niego leków.

Data ostatniej aktualizacji: 09.05.2018.

mgr farm. Justyna Żarczyńska

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Na portalu odpowiada za moderowanie Bazy Porad oraz przekład i analizę zagranicznych doniesień i wytycznych.

[artykuły]

mgr farm. Magdalena Pelczarska

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UM w Lublinie. Redaktor prowadząca portalu opieka.farm - merytoryczne wsparcie. Farmaceutka w Aptece u Farmaceutów (AuF).

[artykuły]













Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.

33 Udostępnień
Udostępnij33
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp