Schizofrenia

Rozmawiaj z pacjentem!

Baza porad to minimum informacji, jakie powinien otrzymać pacjent przy pierwszym stole.

Schizofrenia to choroba psychiczna, w przebiegu której pacjent doświadcza nieadekwatnego postrzegania rzeczywistości. Rozpoczyna się najczęściej u ludzi młodych, przed 30 rokiem życia. Leczenie trwa zazwyczaj do końca życia. Podstawą leczenia schizofrenii są leki przeciwpsychotyczne, które stosowane są zarówno w leczeniu ostrych napadów, jak i zapobiegawczo.

W leczeniu pierwszego rzutu, w przypadku świeżo zdiagnozowanych pacjentów, należy rozważyć zastosowanie neuroleptyków nowej generacji, takich jak:

  • amisulpryd (Solian, Amisan),
  • olanzapina (Anzorin, Olanzin, Ranofren, Zolafren, Zalasta, Zyprexa),
  • kwetiapina (Kwetaplex, Ketrel, Ketilept, Pinexet),
  • risperidon (Rispolept, Orizon, Risset).

Klozapina jest ostatnim etapem leczenia schizofrenii, stosowana wyłącznie wtedy, gdy inne leki są nieskuteczne.[1]Sang Won Jeon 1 and Yong-Ku Kim, Unresolved Issues for Utilization of Atypical Antipsychotics in Schizophrenia: Antipsychotic Polypharmacy and Metabolic Syndrome, International Journal of Molecular Sciences, October 2017 pełny tekst [dostęp 2.03.2017] Neuroleptyki atypowe stosuje się również u pacjentów, którzy doświadczają uciążliwych objawów niepożądanych neuroleptyków starszej generacji. 

Do leków pierwszej generacji (neuroleptyki typowe) należą:

  • chlorpromazyna (Fenactil),
  • lewomepromazyna (Tisercin),
  • promazyna (Promazin Jelfa),
  • prochlorperazyna (Chloroperazinum),
  • haloperidol (Decaldol),
  • flupentiksol (Fluanxol),
  • zuklopentyksol (Clopixol),
  • sulpiryd (Sulpiryd Teva),

Jeśli pacjent otrzymuje neuroleptyk pierwszej generacji i lek jest przez niego dobrze tolerowany (nie wywołuje znacznych efektów ubocznych) oraz dobrze kontroluje objawy, nie zaleca się zamiany na lek nowej generacji. 

Jakich informacji udzielić o dawkowaniu?

Leczenie rozpoczyna się od najmniejszych dawek i powoli je podwyższa, w odpowiednich odstępach czasu. Pełne działanie leków przeciwpsychotycznych obserwuje się po kilku tygodniach regularnego przyjmowania.  Po ustabilizowaniu, większość neuroleptyków może być podawana w pojedynczej dawce dziennej. Odstawiając leki psychotropowe dawki zmniejsza się stopniowo (najczęściej przez okres co najmniej 3 tygodni).[2]Youssef S. Medicines Use Reviews: A practical guide, Pharmaceutical Press 2010

Na czym się skupić edukując pacjenta o leku lub chorobie?

Podczas rozmowy z pacjentem pamiętaj, że:

  • uważa się, że około połowa pacjentów ze schizofrenią nie zażywa swoich leków lub zapomina o regularności stosowania (non-compliance), co zdecydowanie zwiększa ryzyko pojawienia się kolejnych epizodów choroby.[3]Rettenbacher MA, Hofer A, Eder U, Hummer M, Kemmler G, Weiss EM, Fleischhacker WW. Compliance in schizophrenia: psychopathology, side effects, and patients’ attitudes toward the illness and medication. J Clin Psychiatry. 2004 Sep;65(9):1211-8. abstract [dostęp 2.03.2018]; zwróć uwagę pacjenta na konieczność regularnego przyjmowania leków,
  • nie zaleca się wydawania zamienników leków przeciwpsychotycznych; pacjent przyzwyczajony do tabletki, która różni się np.  kolorem może nie chcieć zamiennika stosowanego leku; lekarze psychiatrzy najczęściej również nie zalecają zamiany – nie jest to obojętne dla leczenia.

Zaznacz, aby pacjent nigdy na własną rękę nie zmieniał dawek, ani nie odstawiał stosowanych leków w sytuacji gdy poczuje się lepiej. Najprawdopodobniej będzie to skutkowało szybkim powrotem objawów. Zapewnij pacjenta, że leki przeciwpsychotyczne nie uzależniają.[4]Youssef S. Medicines Use Reviews: A practical guide, Pharmaceutical Press 2010

Czy leczenie przynosi efekty?

Poinformuj pacjenta, że leczenie może trwać kilka tygodni, zanim objawy zostaną opanowane; jednocześnie może być wymagana zmiana dawkowania leku. Wiele pacjentów słabo reaguje na leczenie i mogą nadal występować umiarkowane do ciężkich objawów psychotycznych, zarówno pozytywnych (wytwórczych) jak i negatywnych (autystycznych).

Pamiętaj, że dobrze działających i dobrze tolerowanych neuroleptyków starszej generacji, nie zastępuje się nowszymi. Zmiany dokonuje lekarz w przypadku pojawienia się działań niepożądanych lub braku osiągnięcia zamierzonych efektów leczenia. Neuroleptyków typowych i atypowych nie stosuje się jednocześnie, chyba, że w czasie zmiany leku metodą stopniową. Wtedy, na zakładkę, zmniejsza się dawkę jednego neuroleptyku, przy jednoczesnym zwiększaniu dawki drugiego. 

Jakich działań niepożądanych (ADR) można się spodziewać?

Typowe leki przeciwpsychotyczne są związane z częstym występowaniem skutków ubocznych. Dotyczy to szczególnie objawów pozapiramidowych (zespół parkinsonowski, akatyzja, dyskineza czy dystonia[5]ChPL Promazin Jelfa), a także zaburzeń czynności seksualnych, senności, sedacji czy przyrostu masy ciała. Dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania leku u osób starszych (podatnych na niedociśnienie ortostatyczne) oraz u osób chorych na chorobą Parkinsona lub padaczkę. Przykładowo, w przypadku pacjenta z chorobą Parkinsona należy się upewnić, że psychiatra zapisujący nowy neuroleptyk porozumiał się z neurologiem. Ponadto warto pamiętać, że:

  • neuroleptyki atypowe mają dużo lepszy profil tolerancji, przy ich stosowaniu istnieje mniejsze ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych,[6]Murray R, Correll CU, Reynolds GP, Taylor D. Atypical antipsychotics: recent research findings and applications to clinical practice: Proceedings of a symposium presented at the 29th Annual European College of Neuropsychopharmacology Congress, 19 September 2016, Vienna, Austria. Therapeutic Advances in Psychopharmacology. 2017;7(1 Suppl):1-14. pełny tekst [dostęp 2.03.2018]; mogą natomiast powodować przyrost masy ciała (w przypadku neuroleptyków I generacji to działanie jest rzadsze), a także hiperprolaktynemię, efekty cholinolityczne (suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia); zwróć uwagę czy pacjent nie przyjmuje też innych leków o właściwościach cholinolitycznych[7]Youssef S. Medicines Use Reviews: A practical guide, Pharmaceutical Press 2010;
  • neuroleptyki atypowe należy stosować ostrożnie u pacjentów otrzymujących leki, które wydłużają odstęp QT oraz u pacjentów z chorobami układu krążenia lub padaczką w wywiadzie,

Zobacz też Czytaj też: Zespół długiego QT i torsade de pointes (TdP). Jakie leki zwiększają ryzyko? 

  • chlorpromazyna może uwrażliwiać na działanie promieniowania słonecznego, dlatego zaleć pacjentowi unikanie bezpośredniej ekspozycji na słońce.[8]ChPL Fenactil
  • w przypadku klozapiny, ostatniej deski ratunku dla pacjentów z oporną schizofrenią, mogą wystąpić bardzo poważne działania niepożądane np. śmiertelne zapalenie mięśnia sercowego (zwykle w ciągu pierwszych dwóch miesięcy od zażycia pierwszej dawki) oraz kardiomiopatia, neutropenia i agranulocytoza.
Jak pomóc monitorować leczenie i ryzyko interakcji?

Wszyscy pacjenci ze schizofrenią przynajmniej raz do roku powinni się zgłosić na fizykalne badania, w czasie których jest sprawdzane: BMI, ciśnienie krwi, poziom cholesterolu oraz przeprowadzony jest wywiad na temat spożycia alkoholu i palenia papierosów. Pacjenci stosujący klozapinę powinni zachować szczególną ostrożność, przed zastosowaniem leku – przed rozpoczęciem leczenia wyniki morfologii krwi pacjenta muszą być w normie. Podczas terapii, przez pierwsze 18 tygodni, morfologię należy badać raz w tygodniu, następnie przynajmniej raz na dwa tygodnie. Jeżeli morfologia utrzymała się na stałym poziomie przez rok, częstotliwość wykonywanych badań można zmniejszyć (raz na cztery tygodnie). Pacjenci powinni również zostać poinformowani o konieczności zgłaszania wszelkich objawów grypopodobnych.

Jeśli pacjent ma problemy z prawidłowym stosowaniem leków, pomocne może okazać się stosowanie formy depot, czyli iniekcji przeprowadzanych raz na kilka tygodni. W takim przypadku skontaktuj się z lekarzem lub skieruj pacjenta do lekarza, w celu omówienia takiego sposobu leczenia.

Zaproponuj zmiany w stylu życia

Bardzo znaczącym elementem leczenia jest dbanie o odpowiedni styl życia. Pacjenta zaniepokojonego działaniami niepożądanymi tej grupy leków możesz zachęcić do podjęcia aktywności fizycznej. Wyjaśnij, że ćwiczenia mogą ograniczyć ryzyko przybierania na wadze, a także znacząco pomóc w utrzymaniu długoterminowej kondycji psychicznej. W wielu badaniach udowodniono wpływ aerobowych ćwiczeń fizycznych m. in. na poprawę funkcji poznawczych, pamięć i koncentrację u pacjentów ze schizofrenią.[9]Joseph Firth et al.: Aerobic Exercise Improves Cognitive Functioning in People With Schizophrenia: A Systematic Review and Meta-Analysis, Schizophrenia Bulletin, Volume 43, Issue 3, 1 May 2017, Pages 546–556, https://doi.org/10.1093/schbul/sbw115 Zaznacz jak ważna jest odpowiednia ilość snu, ponieważ uregulowany czas snu w nocy, unikanie nieprzespanych nocy i spania w ciągu dnia pozwalają osiągnąć lepsze skutki leczenia.[10]Murray R, Correll CU, Reynolds GP, Taylor D. Atypical antipsychotics: recent research findings and applications to clinical practice: Proceedings of a symposium presented at the 29th Annual European College of Neuropsychopharmacology Congress, 19 September 2016, Vienna, Austria. Therapeutic Advances in Psychopharmacology. 2017;7(1 Suppl):1-14. pełny tekst [dostęp 2.03.2018][11]Youssef S. Medicines Use Reviews: A practical guide, Pharmaceutical Press 2010 Pacjenci chorujący dłużej prawdopodobnie będą świadomi konieczności rzucenia palenia, jednak warto poinformować, że istnieją obecnie skuteczne leki pomagające rzucić palenie tytoniu i jeśli pacjent miałby taką ochotę, możesz omówić ich efektywność i bezpieczeństwo w kontekście przyjmowanych przez niego leków.

Data ostatniej aktualizacji: 09.05.2018.

mgr farm. Justyna Żarczyńska

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Na portalu odpowiada za moderowanie Bazy Porad oraz przekład i analizę zagranicznych doniesień i wytycznych.

[artykuły]

mgr farm. Magdalena Pelczarska

[artykuły]




Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 4 odpowiedzi, ma 4 głosy, i został ostatnio zaktualizowany przez  Konrad Tuszyński 7 miesiące, 1 tydzień temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #33955 Punkty: 1

    Michał Machowski mgr farm.
    17 pkt.

    nie zaleca się wydawania zamienników leków przeciwpsychotycznych; pacjent przyzwyczajony do tabletki, która różni się np.  kolorem może nie chcieć zamiennika stosowanego leku; lekarze psychiatrzy najczęściej również nie zalecają zamiany – nie jest to obojętne dla leczenia.

    Załóżmy, że przychodzi do mnie inteligentna i wyedukowana osoba cierpiąca na schizofrenie. Jakimi argumentami powinienem ją przekonać, że nie powinna stosować zamienników?

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 7 miesiące, 1 tydzień temu przez  Michał Machowski.
  • #33981 Punkty: 1

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    969 pkt.

    Michał wtedy nie ma żadnych przeciwwskazań do tego, żeby dokonać zamiany, więc po co miałbyś ją przekonywac. Skoro pacjent jest wyedukowany i świadomy i rozumie, co to jest generyk, jak najbardziej można wydawać odpowiedniki. Uwaga w Bazie Porad dotyczyła proponowania takich zamian i nie była podyktowana brakiem biorównoważności, lecz przyzwyczajeniami pacjentów. Z tego co wiem wpis był konsultowany z psychiatrą (@magdalenapel zgadza się?).

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #33989 Punkty: 1

    Magdalena Pelczarska mgr farm.
    46 pkt.

    Dokładnie tak 🙂 Co do zamienników chodzi tu przede wszystkim o przyzwyczajenia pacjentów, ale spotkałam się z opinią lekarza psychiatry, że jeżeli on “ustawia”pacjenta na dany lek wydanie zamiennika skutkuje czasem zmianą skuteczności leczenia, nawet gdy pacjent stosuje leki prawidłowo. Pytanie co na to wpływa.

    2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną, a 1 użytkownik ocenił, że wypowiedź nic nie wnosi do dyskusji.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 7 miesiące, 1 tydzień temu przez  Magdalena Pelczarska.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 7 miesiące, 1 tydzień temu przez  opieka.farm.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 7 miesiące, 1 tydzień temu przez  opieka.farm.
  • #33992 Punkty: 3

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    969 pkt.

    Lekarze mogą obawiać się zamienników z tego samego powodu, co pacjenci – mogą nie wiedzieć, co to tak naprawdę jest biorównoważność i jak rygorystyczne musi spełnić warunki generyk, by był wypuszczony na rynek (i nadal pokutuje przekonanie, że biodostępność pomiędzy generykami może różnić się o 25-45%!) A gdy substancja lecznicza ma wąski indeks terapeutyczny, kryteria są jeszcze bardziej zaostrzone. Te różnice obserwowane przez lekarzy to żadne dowody. Jakby tak było, nie robiono by badan klinicznych za miliony dolarów – wystarczyłoby dać kilka pudełek leku lekarzowi, żeby zaobserwował na pacjencie czy lek jest skuteczny 🙂

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 7 miesiące, 1 tydzień temu przez  Konrad Tuszyński.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

33 Udostępnień
Udostępnij33
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp