Dna moczanowa (artretyzm, skaza moczanowa, ang. gout) jest rodzajem zapalenia stawów spowodowanym nagromadzeniem kryształów moczanu sodu w stawach. Kwas moczowy jest produktem rozpadu puryn, które spożywane są wraz z pokarmem.
Objawy
Atak dny moczanowej pojawia się nagle, a jego maksymalna intensywność występuje po 8–12 godz. Po pierwszym ataku dny objawy choroby zwykle ustają. Pełny powrót do zdrowia (bez leczenia) zajmuje ok. 7–14 dni.
Objawy ataku dny moczanowej to ból, obrzęk i zaczerwienienie dużego palca stopy, śródstopia, stawu skokowego, kolanowego, palców rąk lub nadgarstka.
Objawy alarmowe
Jeżeli pacjent ma objawy ataku dny moczanowej i wcześniej się na nią nie leczył, zaleć udanie się do lekarza w celu wdrożenia odpowiedniego leczenia, które zmniejszy częstość występowania kolejnych ataków.
Warto podkreślić, że pacjent z atakiem dny nie musi być odesłany pilnie do lekarza lub na SOR w czasie ataku, ponieważ:
- w obrocie aptecznym dostępne są leki bez recepty, które można wydać pacjentowi z atakiem dny moczanowej,
- w aptece można udzielić pacjentowi porady najszybciej, a w leczeniu ataku dny moczanowej kluczowy jest czas rozpoczęcia leczenia, to znaczy należy je wdrożyć jak najszybciej, w ciągu 24 godz. od wystąpienia objawów.
Przyczyny
Typowy pacjent z atakiem dny to najczęściej mężczyzna z otyłością i nadciśnieniem tętniczym, u którego w rodzinie występuje dna moczanowa.
Zwiększone ryzyko dny moczanowej pojawia się również u pacjentów spożywających duże ilości czerwonego mięsa, owoców morza, fruktozy i alkoholu oraz stosujących niektóre leki (głównie diuretyki tiazydowe i tiazydopodobne, ale też beta-blokery, cyklosporynę, izoprynozynę, takrolimus, pyrazynamid i etambutol).
Kryteria rozpoznania
Kryteria rozpoznania dny moczanowej obejmują głównie stwierdzenie występowania kryształów kwasu moczowegow płynie stawowym i krwi, a także występowanie bólu, obrzęku lub tkliwości stawów lub kaletek.[1]
Różnicowanie
Chorobami dającymi podobne objawy do dny moczanowej są:
- dna rzekoma (ostre zapalenie stawów wywołane przez kryształy pirofosforanu wapnia), w której pacjent przeważnie skarży się na ból, obrzęk i zaczerwienienie wokół stawu kolanowego i ramiennego,
- reumatoidalne zapalenie stawów (zapalenie symetrycznych stawów rąk i stóp, poranna sztywność stawów, brak zaczerwienienia skóry),
- infekcyjne (septyczne) zapalenie stawów (zapalenie stawu kolanowego lub biodrowego, które charakteryzuje bardzo silny ból, zaczerwienienie, ograniczona ruchomość oraz objawy ogólnoustrojowe, np. złe samopoczucie, gorączka lub jej brak) – pacjent w takiej sytuacji wymaga skierowania na SOR.[2]
Epidemiologia
Dnamoczanowa dotyka ok. 0,3% populacji, głównie mężczyzn w wieku 60–65 lat, rzadziej kobiety po menopauzie, zdarza się też u osób w wieku 20–50 lat.[3]
Powikłania
Do najpoważniejszych powikłań dny moczanowej należą[4]:
- zapalenie nerek oraz kamienie w przewodzie moczowym,
- czerwone oko,
- zaburzenia neurologiczne,
- przewlekłe zapalenie stawów,
- rwa kulszowa,
- mielopatia,
- zaburzenia funkcowania jelit i pęcherza mocowego,
- rak prostaty.
Leczenie przyczynowe
Leki OTC
Leki OTC nie są stosowane w leczeniu przyczynowym dny moczanowej.
Leki na receptę
W leczeniu przyczynowym przepisywane są inhibitory oksydazy ksantynowej, takie jak allopurynol czy febuksostat, które służą profilaktyce kolejnych napadów.Warto zaznaczyć, że chociaż w ChPL tych leków znajdziesz zapis o tym, że nie powinny być one stosowane w czasie ataku z uwagi na „możliwość zaostrzenia lub wydłużenia ataku dny”, to aktualnie dopuszcza się takie postępowanie. Nowe badania wykazały, że inhibitor oksydazy ksantynowej włączony w czasie napadu nie wydłuża ani nie zaostrza ataku dny. Może być zalecony w czasie napadu, ale nie działa on doraźnie, tylko ma zapobiegać wystąpieniu kolejnych ataków.[5]
Leczenie objawowe
Leki OTC
W leczeniu ataku dny kluczowe są trzy zasady:
- konieczność stosowania leków,
- rozpoczęcie terapii w ciągu 24 godzin od rozpoczęcia napadu,
- nieprzerywanie leczenia obniżającego stężenie kwasu moczowego.
Lekami pierwszego rzutu są NLPZ, jeśli nie są przeciwwskazane, przy czym preparaty OTC mogą być stosowane jedynie off-label.[6] Zalecane NLPZ to diklofenak, meloksykam i naproksen, które wykazują podobną skuteczność. Naproksen jako lek na receptę ma zarejestrowane wskazanie w ostrym napadzie dny.[7] Kluczowe jest jak najwcześniejsze przyjęcie pierwszej dawki NLPZ.[8]
Leki na receptę
Jeśli NPLZ są przeciwwskazane, lekiem drugiego wyboru w ostrym ataku dny jest kolchicyna. Stosuje się ją według schematu: 1 mg początkowo, po 1 godz. 0,5 mg, a następnie w razie potrzeby 0,5 mg co 8–12 godz. Leczenie kończy się po ustąpieniu objawów lub po dawce maks. 6 mg, a kolejny cykl możliwy jest po 72 godz. Należy zwrócić pacjentowi uwagę, aby nie przekraczał dawek i odstawił lek przy objawach nietolerancji ze strony przewodu pokarmowego.
W dalszej kolejności stosuje się glikokortykosteroidy, takie jak doustny prednizolon lub podawany dostawowooctanmetyloprednizolonu.
Czynniki ryzyka
Czynniki ryzyka dny moczanowej obejmują choroby metaboliczne – około połowa chorych ma objawy zespołu metabolicznego. Dna jest powiązana z cukrzycą, otyłością, chorobą wieńcową i nadciśnieniem, a także z wysokim poziomem cholesterolu i trójglicerydów, szczególnie u osób po 50. roku życia. Ryzyko zwiększa także płeć męska oraz przewlekła niewydolność nerek, która utrudnia wydalanie kwasu moczowego. Wiek, stosowanie niektórych leków (np. moczopędnych) oraz choroby współistniejące dodatkowo podnoszą ryzyko. Do innych czynników sprzyjających napadom dny należą: nadużywanie alkoholu, znaczny wysiłek fizyczny, urazy, zabiegi operacyjne, infekcje, leki utrudniające wydalanie kwasu moczowego i radioterapia.[9]
Preparaty wspomagające
Można rozważyć stosowanie witaminy C (500 mg/dobę), gdyż obniża stężenie kwasu moczowego, co wykazano w metaanalizie z 2011 r.[10] Dotyczyło to jednak głównie osób bez dny, a badania randomizowane u chorych na dnę nie potwierdziły jej skuteczności.[11]
Leki w ciąży
W czasie ciąży możesz polecić:
Leki w czasie karmienia piersią
W czasie laktacji możesz polecić:
- Paracetamol[12]
Wskazówki praktyczne
Zadaj pacjentowi następujące pytania:
- Które stawy są najbardziej bolesne?
- Czy u pacjenta rozpoznano wcześniej dnę moczanową?
- Czy leki obniżające stężenie kwasu moczowego są stosowane regularnie?
- Czy występują przeciwwskazania do zastosowania NLPZ?
Profilaktyka i postępowanie niefarmakologiczne
Podczas ataku dny ulgę mogą przynieść okłady z lodu. W profilaktyce zaleca się dietę bogatą w owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste i nabiał, przy jednoczesnym ograniczeniu fruktozy, słodzonych napojów, czerwonego mięsa, tłustego drobiu oraz alkoholu, a także picie dużych ilości wody.[14]
Wytyczne leczenia
Wideo
Polecana literatura
Leki pierwszego wyboru WYDANIE IV – Wydawnictwo Farmaceutyczne
150+ leków OTC, które musi znać farmaceuta – Wydawnictwo Farmaceutyczne
Piśmiennictwo
- TuhinaNeogi, Tim L Th A Jansen, Nicola Dalbeth, Jaap Fransen, H Ralph Schumacher, Dianne Berendsen, Melanie Brown, HyonChoi, N Lawrence Edwards, Hein J E M Janssens, FrédéricLioté, Raymond P Naden, George Nuki, Alexis Ogdie, Fernando Perez-Ruiz, Kenneth Saag, Jasvinder A Singh, John S Sundy, Anne-KathrinTausche, JanitziaVaquez-Mellado, Steven A Yarows, William J Taylor (2015). 2015 Goutclassificationcriteria: an American College of Rheumatology/European LeagueAgainstRheumatismcollaborativeinitiative. Arthritis&Rheumatology, 67(10), 2557–2568.https://doi.org/10.1002/art.39254 ⬏
- Gaffo, A.L. (2021). Clinicalmanifestations and diagnosis of gout. UpToDate. Aktualizacja: 01.12.2021.⬏
- Dna Moczanowa. (2025). Statystyki dny moczanowej.https://dnamoczanowa.net.pl/statystyki-dny-moczanowej/ ⬏
- Asghari, K. M., Zahmatyar, M., Seyedi, F., Motamedi, A., Zolfi, M., Alamdary, S. J., Fazlollahi, A., Shamekh, A., Mousavi, S. E., Nejadghaderi, S. A., Mohammadinasab, R., Ghazi-Sha’rbaf, J., Karamzad, N., Sullman, M. J. M., Kolahi, A. A., &Safiri, S. (2024). Gout: globalepidemiology, riskfactors, comorbidities and complications: a narrativereview. BMC musculoskeletaldisorders, 25(1), 1047. https://doi.org/10.1186/s12891-024-08180-9 ⬏
- Hill, E. M., Sky, K., Sit, M., Collamer, A., Higgs, J. (2015). Does starting allopurinol prolong acute treated gout? A randomized clinical trial. Journal of clinical rheumatology: practical reports on rheumatic & musculoskeletal diseases, 21(3), 120–125. https://doi.org/10.1097/RHU.0000000000000235 ; Taylor, T. H., Mecchella, J. N., Larson, R. J., Kerin, K. D., Mackenzie, T. A. (2012). Initiation of allopurinol at first medical contact for acute attacks of gout: a randomized clinical trial. The American Journal of Medicine, 125(11), 1126–1134.e7.⬏
- Richette, P., Doherty, M., Pascual, E., Barskova, V., Becce, F., Castañeda-Sanabria, J., Coyfish, M., Guillo, S., Jansen, T. L., Janssens, H., Lioté, F., Mallen, C., Nuki, G., Perez-Ruiz, F., Pimentao, J., Punzi, L., Pywell, T., So, A., Tausche, A. K., Uhlig, T., Bardin, T. (2017). 2016 updated EULAR evidence-basedrecommendations for the management of gout. Annals of the rheumaticdiseases, 76(1), 29–42. https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2016-209707 ; van Durme, C. M., Wechalekar, M. D., Buchbinder, R., Schlesinger, N., van der Heijde, D., Landewé, R. B. (2014). Non-steroidal anti-inflammatory drugs for acutegout. The Cochrane database of systematicreviews, (9), CD010120. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010120.pub2 ⬏
- Adamed. (2015). ChPL Pabi-Naproxen;Hasco. (2018). ChPL Naproxen Hasco;Polfarmex. (1999). ChPL Naproxen Polfarmex⬏
- van Durme, C. M., Wechalekar, M. D., Buchbinder, R., Schlesinger, N., van der Heijde, D., Landewé, R. B. (2014). Non-steroidal anti-inflammatory drugs for acutegout. The Cochrane database of systematicreviews, (9), CD010120. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010120.pub2 ⬏
- Raciborski, F., Maślińska, M., Kłak, A., Filipiak, K. J., & Szymański, F. M., i in. (2015). Występowanie i leczenie dny moczanowej w Polsce: Analiza, wskazania, rekomendacje [Raport]. Instytut Ochrony Zdrowia. Pobrano z: https://www.szczytzdrowie.pl/wp-content/uploads/2021/06/dna-moczanowa-raport-.pdf ⬏
- Juraschek, S. P., Miller, E. R., 3rd, Gelber, A. C. (2011). Effect of oral vitamin C supplementation on serum uric acid: a meta-analysis of randomized controlled trials. Arthritis care &research, 63(9), 1295–1306. https://doi.org/10.1002/acr.20519 ⬏
- Stamp, L. K., O’Donnell, J. L., Frampton, C., Drake, J. M., Zhang, M., Chapman, P. T. (2013). Clinicallyinsignificanteffect of supplemental vitamin C on serum urate in patients with gout: a pilot randomized controlled trial. Arthritis and rheumatism, 65(6), 1636–1642. https://doi.org/10.1002/art.37925 ⬏
- Zentiva. (2022). ChPL Pracetamol.⬏⬏
- Polpharmex. (2008). ChPL Naproxen.⬏
- Rongrong, L., Kang, Y., Chunwei, L. (2016). Dietary factors and risk of gout and hyperuricemia: a meta-analysis and systematic review. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, 27(6):1344-1356. https://doi.org/10.6133/apjcn.201811_27(6).0022}}Należy jednak podkreślić, że jakość dowodów potwierdzających skuteczność zaleceń dietetycznych w dnie moczanowej jest niska.{{Moi, J. H., Sriranganathan, M. K., Falzon, L., Edwards, C. J., van der Heijde, D. M., Buchbinder, R. (2014). Lifestyle interventions for the treatment of gout: a summary of 2 Cochrane systematic reviews. The Journal of rheumatology. Supplement, 92, 26–32. https://doi.org/10.3899/jrheum.140459⬏
