Czy statyny należy stosować rano czy wieczorem? [Q&A]

Czy statyny należy stosować rano, czy wieczorem? Spotykam się ze sprzecznymi opiniami. Statyny z krótkim okresem półtrwania wymagają dawkowania przed pójściem spać (simwastatyna, fluwastatyna i lowastatyna), dłuższy okres półtrwania rosuwastatyny, atorwasatatyny, pitawastatyny i prawastatyny pozwala utrzymać ich stężenie na poziomie terapeutycznym przez okres 24 godzin, dzięki czemu można je podawać nie tylko przed snem. Inhibitory reduktazy hydroksymetyloglutarylo-koenzymu A (HMG-CoA), znane powszechnie jako statyny, są lekami pierwszego rzutu w redukcji frakcji LDL cholesterolu. Choć cholesterol jest niezbędny do normalnego funkcjonowania komórek, zbyt duże stężenie frakcji LDL prowadzi do aterogenezy, czyli tworzenia blaszki miażdżycowej. Odkładanie się płytek cholesterolu w tętnicach prowadzi do zapalenia tętnic wieńcowych, zawału serca i/lub udaru. Obniżenie poziomu frakcji LDL zmniejsza ryzyko chorób i śmierci; z tego powodu kluczowe jest, by pacjenci stosowali lek w taki sposób, by uzyskać jak najlepszy efekt terapii.¹

Choć część cholesterolu przyjmujemy razem z dietą, znaczna jego część jest produkowana endogennie. Wcześniejsze hipotezy głosiły, że ludzka produkcja cholesterolu może być cykliczna, podobnie jak u zwierząt, gdzie zostało to dobrze zbadane. Późniejsze badania z udziałem ludzi potwierdziły fluktuacje w syntezie cholesterolu, przy czym największa jego produkcja w wątrobie przypadała na okres niejedzenia.

Odkrycie dobowego rytmu produkcji cholesterolu sprawiło, że zalecono stosowanie statyn przed pójściem spać, by zapewnić najwyższe stężenie leku, kiedy endogenna produkcja cholesterolu jest na najwyższym poziomie.²

Czy wszystkie statyny trzeba przyjmować wieczorem?

Zbadanie własności farmakokinetycznych poszczególnych statyn obaliło konieczność stosowania wszystkich z nich przed pójściem spać.³ Choć wszystkie statyny są metabolizowane w wątrobie, znacznie różnią się od siebie okresem półtrwania. Simwastatyna, fluwastatyna i lowastatyna mają krótki okres półtrwania w porównaniu z innymi lekami tej klasy. Statyny z krótkim okresem półtrwania wymagają dawkowania przed pójściem spać dla największej skuteczności – dzięki temu największe stężenie statyn jest wtedy kiedy jest okres największej endogennej syntezy cholesterolu. Z drugiej strony, dłuższy okres półtrwania rosuwastatyny, atorwasatatyny, pitawastatyny i prawastatyny pozwala utrzymać ich stężenie na poziomie terapeutycznym przez okres 24 godzin, dzięki czemu można je podawać nie tylko przed snem.¹

Kiedy przyjmować poszczególne statyny?

Statyna	Okres półtrwania	Sugerowany czas podania
Lowastatyna (Lovasterol) = Monakalina K	1,1-1,7 h	Przed snem
Simwastatyna (Zocor)	3 h	Przed snem
Fluwastatyna (Lescol i Lescol XL)	natychmiastowe uwalnianie:	Przed snem
Prawastatyna (Pravator)	lek: 1-3 h; razem z metabolitami: 77 h	Raczej przed snem
Pitawastatyna* (niedostępna w PL)	12 h	Dowolna pora
Atorwastatyna (Sortis, Atoris, Tulip)	lek: 14 h; metabolity: 20-30 h	Dowolna pora
Rosuwastatyna (Crestor, Roswera, Zahron)	19 h	Dowolna pora

Mimo poprawnej instrukcji niektórzy pacjenci stosujący statyny o krótkim okresie półtrwania nie zażywają ich o odpowiedniej porze, co może skutkować zmniejszoną skutecznością terapii. Statyny o dłuższym okresie półtrwania pozwalają na większą elastyczność w czasie podania, co może poprawić compliance i w rezultacie spowodować większe obniżenie poziomu frakcji LDL. UPDATE: Pomimo rozważań opartych o parametry farmakokinetyczne, wnioski z przeglądu Cochrane z końca 2016 roku wskazują na niewielki wpływ pory dnia podania statyn, nawet tych o krótkim okresie półtrwania, na różnice w lipidogramie. Jednak ze względu na niedoskonałą metodologię badań włączonych do metaanalizy, dowody na brak różnic są niskiej jakości i nie mogą przesądzać o rekomendacji (patrz: jakość dowodów).⁴