Preparaty z pelargonią afrykańską to syropy, tabletki i roztwory doustne dostępne zarówno jako tradycyjne produkty lecznicze, jak i suplementy diety. Stosowane są przede wszystkim w łagodzeniu objawów infekcji górnych dróg oddechowych, takich jak kaszel czy przeziębienie.
O substancji czynnej
Pelargonia afrykańska (Pelargonium sidoides) to roślina pochodząca z Afryki Południowej, której ekstrakt z korzenia tradycyjnie stosuje się w infekcjach dróg oddechowych, głównie w przeziębieniu i kaszlu.1 Wykazuje działanie wspomagające układ odpornościowy, a także przypisuje się jej właściwości przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, choć dane kliniczne są ograniczone.
Brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w ciąży i okresie karmienia piersią, dlatego preparatów tych nie zaleca się w tych populacjach.
W produktach zawierających pelargonię stosuje się różne rodzaje wyciągów (suchy lub płynny), jednak nie zawsze jasno wskazuje się, jaki typ ekstraktu został użyty, a tym samym, ile rzeczywiście zawiera on surowca w stosunku do rozpuszczalnika. Nawet gdy podawany jest rodzaj ekstraktu wraz z parametrem DER (Drug Extract Ratio), rozpiętość tego wskaźnika bywa na tyle duża, że nie daje realnej informacji o ilości substancji czynnych. Brak jednoznacznej standaryzacji ekstraktów sprawia więc, że porównywanie zawartości i siły działania poszczególnych preparatów jest w praktyce bardzo utrudnione.
Pelargonia afrykańska w Unii Europejskiej, a więc także w Polsce, została zakwalifikowana jako tzw. nowa żywność (novel food) zgodnie z rozporządzeniem UE 2015/2283. Oznacza to, że jej stosowanie w żywności i suplementach diety jest możliwe wyłącznie po uzyskaniu autoryzacji Komisji Europejskiej i wpisaniu do unijnego katalogu nowych żywności. Obecnie trwają prace nad dopuszczeniem tego składnika, ale do czasu wydania zezwolenia nie można legalnie stosować go w suplementach diety ani w żywności w Polsce i innych krajach UE.2 Mimo tego na rynku wciąż pojawiają się suplementy deklarujące obecność wyciągu z pelargonii afrykańskiej, co pozostaje w sprzeczności z obowiązującym prawem.
Substancje dodatkowe
Substancje dodatkowe występują głównie w suplementach diety i mają na celu wzmacnianie odporności, łagodzenie objawów infekcji oraz wspieranie działania głównych ekstraktów roślinnych. Substancje dodatkowe występujące w suplementach diety z pelargonią afrykańską to:
- witamina C – wspiera układ odpornościowy, działa antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie,
- witamina D – wzmacnia mechanizmy odpornościowe, szczególnie w okresie jesienno-zimowym,
- cynk – immunomodulujący, skraca czas trwania infekcji i łagodzi objawy przeziębień,
- selen – antyoksydant, wspiera odporność i ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym,
- rutyna – działa ochronnie na naczynia krwionośne, wspomaga działanie witaminy C,
- tiamina (witamina B1) – wspiera funkcjonowanie układu nerwowego, dodatkowo poprawia ogólną odporność,
- porost islandzki – działa powlekająco i łagodząco na błony śluzowe gardła, łagodzi kaszel,
- dziewanna – działa przeciwzapalnie i łagodząco na drogi oddechowe,
- werbena pospolita – wykazuje działanie wykrztuśne i przeciwzapalne,
- tymianek – działa wykrztuśnie, przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie,
- czosnek – ma działanie antybakteryjne i przeciwwirusowe,
- bez czarny (kwiat i owoc) – wzmacnia odporność, działa przeciwzapalnie i napotnie,
- goryczka (korzeń) – pobudza wydzielanie soków trawiennych, tradycyjnie stosowana we wsparciu odporności,
- oman wielki (korzeń) – ma działanie wykrztuśne i przeciwbakteryjne,
- acerola (owoc) – bogate źródło naturalnej witaminy C,
- andrographis paniculata (liść) – działa immunostymulująco i przeciwzapalnie,
- imbir (korzeń) – działa rozgrzewająco, przeciwzapalnie i przeciwwirusowo,
- pierwiosnek lekarski (korzeń) – działa wykrztuśnie, wspiera oczyszczanie dróg oddechowych.
Substancje pomocnicze
Zdecydowana większość preparatów z pelargonią afrykańską nie zawiera substancji pomocniczych o znanym działaniu. Wątpliwości może budzić jedynie obecność sacharozy w niektórych syropach co może być problematyczne dla osób z cukrzycą i dzieci.
Wnioski z porównania
Na podstawie analizy preparatów zawierających pelargonię afrykańską można wyciągnąć następujące wnioski:
- dla dzieci powyżej 3. roku życia poleć preparaty w postaci syropów (Pelavo Multi 3+, Pelavo Nos i Zatoki, Pelavo Oskrzela, Zatogrip Kids 3+),
- dla dzieci powyżej 6. roku życia rekomenduj tradycyjne produkty lecznicze (Pelafen, Pelavo Med) zawierające standaryzowany ekstrakt z pelargonii o potwierdzonym działaniu,
- osobom dorosłym i młodzieży od 12. roku życia poleć preparaty w formie tabletek lub proszku o bogatszym składzie roślinnym i dodatkowych substancjach wspierających odporność (Sinulan Forte, Verbascon Grip, Zatogrip Forte 12+),
- osobom, które chcą dodatkowo wzmocnić odporność, poleć suplementy zawierające witaminę C, cynk i inne rośliny wspierające mechanizmy obronne (Pelavo Multi 3+, Pelavo Nos i Zatoki, Zatogrip Junior 6+, Zatogrip Kids 3+),
- osobom z cukrzycą nie polecaj syropów zawierających sacharozę lub syropy glukozowo-fruktozowe (Pelavo Nos i Zatoki, Pelavo Oskrzela, Zatogrip Baby 1+, Zatogrip Junior 6+, Zatogrip Kids 3+).
Dodatkowo, część preparatów, takich jak Pelafen czy Pelavo Med, zawiera standaryzowany wyciąg z pelargonii, co zwiększa wiarygodność i przewidywalność efektu. W przypadku produktów nieposiadających standaryzacji trudno ocenić faktyczną zawartość substancji czynnej, co obniża ich wiarygodność w rekomendacji.
Preparaty zawierające pelargonię afrykańską dostępne w obrocie aptecznym
Preparaty zawierające pelargonie afrykańską zestawiono w Tabeli poniżej:
| Nazwa handlowa | Postać | Kategoria dostępności | Dolna granica wieku | Dawka | Substancje dodatkowe | Substancje pomocnicze o znanym działaniu | Dawkowanie |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Islaherb | Pastylki do ssania | Suplement diety | 4. rż. | 6,7 mg ekstraktu w tym 0,335 mg taniny | ekstrakt z plechy porostu islandzkiego, ekstrakt z kwiatów dziewanny drobnokwiatowej, tanina, witamina C | – | od 4. do 6. roku życia: 2 pastylki dziennie powyżej 12. roku życia – 6 pastylek dziennie. od 6. do 12. roku życia – 4 pastylki dziennie |
| Pelafen | Syrop | Tradycyjny roślinny produkt leczniczy | 6. rż. | 20 mg/2,5 ml (wyciąg suchy – DER 4-25:1) | – | – | powyżej 12 lat – 2,5 ml syropu 3 razy dziennie od 6 do 11 lat – 2,5 ml syropu 2 razy dziennie. |
| Pelavo Med | Roztwór doustny | Tradycyjny roślinny produkt leczniczy | 6. rż. | 20 mg/4 ml (wyciąg suchy – DER 4-25:1) | – | – | 6-12 lat – 4 ml roztworu 2 razy na dobę powyżej 12 lat – 4 ml 3 razy na dobę |
| Pelavo Med | Tabletki ODT | Tradycyjny roślinny produkt leczniczy | 6. rż. | 20 mg wyciągu (wyciąg suchy – DER 4-25:1) | – | – | Dorośli i młodzież w wieku powyżej 12 lat: 1 tabletka 3 razy na dobę Dzieci w wieku 6-12 lat: 1 tabletka 2 razy na dobę |
| Pelavo Multi 3+ | Syrop | Suplement diety | 3. rż. | 30 mg/7,5 ml | suchy ekstrakt z kwiatostanu lipy, witamina C, ekstrakt z omanu wielkiego | – | 2,5 ml 3 razy dziennie |
| Pelavo Nos i Zatoki | Syrop | Suplement diety | 3. rż. | 59,4 mg/15 ml | witamina C, suchy ekstrakt z kwiatów czarnego bzu, suchy ekstrakt z korzenia goryczki, suchy ekstrakt z werbeny, suchy ekstrakt z liści Andrographis paniculata, suchy ekstrakt z kwiatów dziewanny, cynk | sacharoza | od 3. do 6. roku życia: 2,5 ml płynu 3 razy dziennie od 6. do 12. roku życia: 5 ml płynu 3 razy dziennie |
| Pelavo Oskrzela | Syrop | Suplement diety | 3. rż. | 30 mg/7,5 ml (wyciąg suchy – DER 4-25:1) | ekstrakt z porostu islandzkiego, witamina C, cynk | sacharoza | dzieci od 3 do 6 roku życia: 2,5 ml 3 razy dziennie, dzieci od 6 do 12 roku życia: 5 ml 3 razy dziennie, powyżej od 12 roku życia: 7,5 ml 3 razy dziennie. |
| Renopuren Zatoki Junior | Płyn | Suplement diety | 3. rż. | 4 mg/1 ml | wyciąg z kwiatostanu lipy, wyciąg z ziela tymianku, wyciąg z kwiatów bzu czarnego, wyciąg z ziela werbeny, wyciąg z czosnku, ekstrakt z liści Andrographis paniculata | – | powyżej 3 roku życia 5 ml raz dziennie dla dorosłych 5 ml dwa razy dziennie. |
| Sinulan Forte | Tabletki | Suplement diety | 6. rż. | 30 mg wyciągu (DER 10:1) | ekstrakt z kwiatu bzu czarnego, ekstrakt z kwiatu dziewanny wielkokwiatowej, ekstrakt z ziela werbeny pospolitej, ekstrakt z korzenia goryczki żółtej | – | 1 tabletka raz dziennie |
| Verbascon Grip | Proszek do sporządzania roztworu | Suplement diety | 18. rż. | 40 mg ekstraktu (DER 1-2:1) | ekstrakt z kwiatu czarnego bzu, ekstrakt z kwiatu dziewanny, witamina C, cynk, selen, rutyna | – | 2 saszetki dziennie |
| Zatogrip Baby 1+ | Syrop | Suplement diety | 1. rż. | 30 mg wyciągu | ekstrakt z owoców czarnego bzu, ekstrakt z owoców aceroli, cynk | Syrop glukozowo-fruktozowy | 5 ml 2 razy na dobę |
| Zatogrip Forte 12+ | Tabletki powlekane | Suplement diety | 12. rż. | 50 mg wyciągu | ekstrakt z korzenia imbiru, ekstrakt z ziela werbeny pospolitej, ekstrakt z kwiatu dziewanny, ekstrakt z korzenia pierwiosnka lekarskiego, ekstrakt z kwiatu czarnego bzu, cynk, witamina D | – | 1 tabletka raz dziennie |
| Zatogrip Junior 6+ | Syrop | Suplement diety | 6. rż. | 30 mg wyciągu | ekstrakt z owoców czarnego bzu, ekstrakt z porostu islandzkiego, ekstrakt z korzenia pierwiosnka lekarskiego, ekstrakt z kwiatu czarnego bzu, ekstrakt z ziela werbeny, ekstrakt z kwiatu dziewanny, cynk | syrop glukozowo-fruktozowy | 5 ml 2 razy na dobę |
| Zatogrip Kids 3+ | Syrop | Suplement diety | 3. rż. | 30 mg wyciągu | ekstrakt z owoców czarnego bzu, ekstrakt z owoców aceroli, ekstrakt z kwiatu czarnego bzu, ekstrakt z ziela werbeny, ekstrakt z kwiatu dziewanny, cynk | syrop glukozowo-fruktozowy | 5 ml 2 razy na dobę |
