Salicylan choliny

Nieacetylowany salicylan, pochodna kwasu salicylowego z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, stosowana miejscowo ze względu na działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Dostępny wyłącznie bez recepty, w preparatach jednoskładnikowych. Występuje w postaciach do stosowania miejscowego w jamie ustnej (pastylki twarde, żel) oraz w postaciach do stosowania do ucha (krople i aerozol do uszu).

Działanie salicylanu choliny

Salicylan choliny to organiczna sól kwasu salicylowego, należąca do nieacetylowanych salicylanów. Podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne hamuje aktywność cyklooksygenazy i ogranicza syntezę prostaglandyn odpowiedzialnych za odczyn zapalny i ból. Stosowany miejscowo działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie w miejscu podania.

Od kwasu acetylosalicylowego różni się tym, że hamuje cyklooksygenazę odwracalnie i słabiej, a także nie wpływa hamująco na agregację płytek krwi. Z tego powodu może być, przy zachowaniu ostrożności, stosowany u chorych na astmę, ze skłonnością do krwawień oraz z niewydolnością nerek. Jednocześnie jego działanie przeciwbólowe jest słabsze niż kwasu acetylosalicylowego.

Po podaniu na błonę śluzową jamy ustnej działanie występuje szybko – w postaci żelu efekt przeciwbólowy pojawia się w ciągu 2–3 minut i utrzymuje się przez 2–3 godziny.

Farmakologia

Salicylan choliny jest pochodną kwasu salicylowego. Salicylany należą do niesteroidowych leków przeciwzapalnych i działają przeciwzapalnie, przeciwbólowo oraz przeciwgorączkowo. Podstawą działania przeciwzapalnego jest hamowanie aktywności cyklooksygenazy, co ogranicza syntezę cyklicznych nadtlenków i powstających z nich przekaźników procesów zapalnych – tromboksanów, prostaglandyn i prostacyklin. Działanie przeciwbólowe nie jest silne i wiąże się z hamowaniem syntezy prostaglandyn odpowiedzialnych za reakcje bólowe, zarówno ośrodkowo, jak i obwodowo. Działanie przeciwgorączkowe występuje tylko u osób gorączkujących¹.

Mechanizm działania polega na odwracalnym hamowaniu, w przeciwieństwie do kwasu acetylosalicylowego, aktywności cyklooksygenaz konstytutywnej i indukowanej, z których pierwsza odpowiada za syntezę prostaglandyn pełniących funkcje fizjologiczne, a druga za syntezę prostaglandyn prozapalnych w miejscu zapalenia. Jak wszystkie nieacetylowane salicylany, salicylan choliny wykazuje przede wszystkim działanie przeciwzapalne, a w porównaniu z kwasem acetylosalicylowym słabsze działanie przeciwbólowe. Ponieważ słabiej hamuje cyklooksygenazę i nie wpływa hamująco na agregację płytek, może być, przy zachowaniu ostrożności, stosowany u chorych z astmą, tendencją do krwawień lub niewydolnością nerek^2,3.

Salicylan choliny wykazuje słabe działanie przeciwbakteryjne. W badaniach in vitro działa bakteriostatycznie i grzybostatycznie na drobnoustroje flory bakteryjnej jamy ustnej, a w preparacie stosowanym w jamie ustnej dodatek choliny zwiększa wydzielanie śliny, co uzupełnia efekt przeciwzapalny^4,1.

Farmakokinetyka

W przypadku pastylek nie ustalono, jaka część produktu przedostaje się do przewodu pokarmowego ze śliną, a jaka wchłania się przez błonę śluzową jamy ustnej. Po miejscowym zastosowaniu żelu na błonę śluzową salicylany pojawiają się we krwi po 15–30 minutach.

Pochodne kwasu salicylowego wiążą się z białkami krwi w różnym stopniu, od 70 do 90%, a objętość dystrybucji zależy od stężenia salicylanów we krwi i wynosi od 0,1 l/kg do 0,35 l/kg. Okres półtrwania wynosi około 2–4 godzin.

Metabolizm salicylanów zachodzi głównie w wątrobie – są przekształcane do kwasu salicylomoczowego i kwasu gentyzynowego, które następnie sprzęgane są z kwasem glukuronowym. Wydalanie metabolitów odbywa się głównie przez nerki, a zwykle tylko około 10% salicylanów wydala się z moczem w postaci niezmienionej^1,4.

W przypadku preparatów podawanych miejscowo do ucha brak jest danych farmakokinetycznych, a po podaniu miejscowym produkty te nie wywierają działania ogólnoustrojowego^2,5.

Wskazania leków z salicylanem choliny

Wszystkie preparaty z salicylanem choliny są dostępne bez recepty, a wskazania zależą od postaci i miejsca podania.

Pastylki twarde stosuje się w stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i gardła, w bólu i obrzęku gardła towarzyszących stanom zapalnym oraz jako lek wspomagający antybiotykoterapię zakażeń błony śluzowej jamy ustnej i gardła wywołanych przez niektóre drobnoustroje. Przeznaczone są dla dorosłych i dzieci w wieku powyżej 12 lat¹.

Żel do stosowania w jamie ustnej wskazany jest w leczeniu bólu, stanów zapalnych, podrażnień, uszkodzeń lub owrzodzeń jamy ustnej, u dorosłych i młodzieży powyżej 16 lat⁴.

Krople i aerozol do uszu stosuje się w stanach zapalnych zewnętrznego przewodu słuchowego objawiających się bólem, świądem i zaczerwienieniem oraz w celu zmiękczenia stwardniałej woskowiny przed płukaniem przewodu słuchowego. Preparaty do ucha przeznaczone są dla pacjentów dorosłych^2,5,3.

Dawkowanie salicylanu choliny

Postać (przykładowy preparat)	Grupa	Dawka jednorazowa (odstęp)	Maksymalnie na dobę
Pastylki twarde (Cholinex)	Dorośli i dzieci powyżej 12 lat	1 pastylka do ssania	4–6 pastylek
Żel do jamy ustnej (Sachodent)	Dorośli i młodzież powyżej 16 lat	pasek żelu 0,5–1 cm (85–170 mg), w razie potrzeby powtarzać co 2–3 godziny	8–10 aplikacji
Krople do uszu (Otinum)	Dorośli	3–4 krople co 6–8 godzin (zapalenie) lub co 12 godzin (woskowina)	zależnie od wskazania
Krople do uszu (Ototalgin)	Dorośli	3–4 krople, 2–4 razy na dobę	do 4 razy
Aerozol do uszu (Axotonil Max)	Dorośli	1 dawka co 6–8 godzin (zapalenie) lub co 12 godzin (woskowina)	zależnie od wskazania
Dzieci i młodzież poniżej 16–18 lat (zależnie od preparatu)	–	nie stosować	–

Pastylki należy ssać przeciętnie od 4 do 6 razy na dobę, a jeśli ból gardła nie ustępuje w ciągu 1–2 dni, należy skontaktować się z lekarzem¹.

Żel nanosi się czystym palcem na zmieniony chorobowo obszar błony śluzowej i delikatnie masuje, 3–4 razy na dobę, nie przekraczając 8–10 aplikacji na dobę. Preparatu w postaci żelu nie należy stosować dłużej niż 7 dni bez porozumienia z lekarzem⁴.

Preparaty do ucha są przeznaczone do stosowania doraźnego – w leczeniu miejscowych objawów zapalenia przewodu słuchowego zewnętrznego nie należy ich stosować dłużej niż 3 dni bez porady lekarza^2,3.

Istotne przeciwwskazania do stosowania salicylanu choliny

Reakcje nadwrażliwości po kwasie acetylosalicylowym lub innych NLPZ

Salicylan choliny jest przeciwwskazany u pacjentów, u których po kwasie acetylosalicylowym lub niesteroidowych lekach przeciwzapalnych wystąpiły reakcje nadwrażliwości, takie jak astma, skurcz oskrzeli, pokrzywka, ostre zapalenie błony śluzowej nosa lub obrzęk naczynioruchowy⁴.

Żylaki przełyku

Pastylek z salicylanem choliny nie należy podawać osobom z żylakami przełyku ze względu na zagrożenie krwotokiem¹.

Choroba przebiegająca z gorączką u dzieci i młodzieży poniżej 16 lat

Żel z salicylanem choliny jest przeciwwskazany u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 16 lat w przypadku choroby przebiegającej z gorączką, ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a⁴.

Uszkodzenie błony bębenkowej

Preparaty do ucha są przeciwwskazane u pacjentów z wcześniej rozpoznanym uszkodzeniem błony bębenkowej^2,5,3.

Krwawienie lub wyciek wydzieliny z ucha

Preparatów do ucha nie należy stosować, gdy występuje krwawienie lub wyciek wydzieliny z ucha^2,5,3.

Silny ból ucha z pogorszeniem słuchu

Preparaty do ucha są przeciwwskazane, gdy silnemu bólowi ucha towarzyszy pogorszenie słuchu^2,5,3.

Wiek poniżej 18 lat

Preparaty do ucha są przeciwwskazane u pacjentów w wieku poniżej 18 lat^2,3.

Środki ostrożności przy wydawaniu salicylanu choliny

Choroba wrzodowa, stany zapalne przewodu pokarmowego i astma

Przed wydaniem pastylek warto zwrócić uwagę, że u pacjentów ze stanami zapalnymi przewodu pokarmowego, chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy oraz chorych na astmę oskrzelową zalecana jest konsultacja lekarska przed zastosowaniem leku¹.

Ryzyko zespołu Reye’a u dzieci

U dzieci w wieku poniżej 12 lat wskazania do stosowania salicylanów powinny być ustalone przez lekarza ze względu na możliwość wystąpienia zespołu Reye’a. Zespół ten jest bardzo rzadką, zagrażającą życiu chorobą przebiegającą z encefalopatią i niewydolnością wątroby, zwykle po ustąpieniu gorączki^1,4.

Ograniczony czas stosowania i konieczność konsultacji lekarskiej

Preparaty do ucha są przeznaczone do stosowania doraźnego i pacjent nie powinien stosować ich dłużej niż 3 dni bez porady lekarza, a każdy ból ucha jest wskazaniem do konsultacji lekarskiej. Wystąpienie gorączki, wycieku z ucha lub podejrzenie obecności ciała obcego w przewodzie słuchowym wymaga kontaktu z lekarzem^2,3.

Maskowanie objawów innych chorób ucha

Leczenie preparatami do ucha jest leczeniem objawowym, które może maskować objawy innych chorób ucha zewnętrznego oraz utrudnić lub opóźnić ich prawidłowe rozpoznanie^2,5,3.

Substancje pomocnicze

Wydając pastylki, warto pamiętać, że zawierają one glukozę i sacharozę, co należy wziąć pod uwagę u pacjentów z cukrzycą, a cukry te mogą wpływać szkodliwie na zęby. Pastylek nie powinni przyjmować pacjenci z zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, nietolerancją fruktozy ani niedoborem sacharazy-izomaltazy¹. Żel oraz aerozol do uszu zawierają etanol, który może powodować pieczenie uszkodzonej skóry lub błony śluzowej^4,3.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Salicylan choliny w dostępnych postaciach nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^1,3.

Interakcje salicylanu choliny

Inne NLPZ + salicylan choliny

Podawany doustnie salicylan osłabia działanie stosowanych równocześnie innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Po podaniu w postaci pastylek wystąpienie tej interakcji jest jednak mało prawdopodobne¹.

Leki przeciwzakrzepowe, fibrynolityczne i przeciwpłytkowe + salicylan choliny

Salicylany nasilają działanie leków przeciwzakrzepowych, a podawane jednocześnie z lekami przeciwzakrzepowymi, fibrynolitycznymi i hamującymi agregację płytek, a także ze steroidowymi i niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, mogą zwiększać ryzyko krwawień. Po podaniu w postaci pastylek interakcja ta jest mało prawdopodobna^1,4.

Leki przeciwcukrzycowe + salicylan choliny

Salicylany nasilają działanie leków przeciwcukrzycowych, choć po podaniu w postaci pastylek interakcja ta jest mało prawdopodobna¹.

Leki uspokajające i nasenne + salicylan choliny

Salicylany nasilają działanie leków uspokajających i nasennych, przy czym po podaniu w postaci pastylek interakcja ta jest mało prawdopodobna¹.

Leki zwiększające wydalanie kwasu moczowego + salicylan choliny

Salicylany mogą hamować działanie leków zwiększających wydalanie kwasu moczowego⁴.

Doustne NLPZ + salicylan choliny do ucha

Jednoczesne stosowanie doustnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych może nasilać miejscowe działanie preparatów salicylanu choliny podawanych do ucha^2,5,3.

Inne leki podawane miejscowo do ucha + salicylan choliny

Aerozolu do uszu nie należy stosować jednocześnie z innymi lekami podawanymi miejscowo do przewodu słuchowego zewnętrznego³.

Działania niepożądane salicylanu choliny

⚠ Reakcje alergiczne i nadwrażliwości

Po zastosowaniu doustnym salicylanów rzadko () występują reakcje alergiczne obejmujące zaczerwienienie skóry i wysypki, kaszel, uczucie zatkania nosa, obrzęk twarzy, języka i warg oraz trudności przy połykaniu lub w oddychaniu¹. Przy stosowaniu preparatów do ucha z nieznaną częstością () opisywano miejscowe reakcje nadwrażliwości w postaci zaczerwienienia i świądu skóry oraz podrażnienie skóry^2,5,3.

⚠ Skurcz oskrzeli i astma

Jako działanie wspólne dla grupy salicylanów, z nieznaną częstością (), wymienia się skurcz oskrzeli i astmę⁴.

⚠ Uszkodzenie błony śluzowej przewodu pokarmowego

Po zastosowaniu doustnym salicylanów rzadko () dochodzi do uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego objawiającego się bólami brzucha, wymiotami i krwawieniami¹. Jako działanie wspólne dla grupy salicylanów, z nieznaną częstością (), wymienia się wrzód żołądka i wrzód dwunastnicy⁴.

⚠ Zespół Reye’a

U dzieci w wieku poniżej 12 lat przy doustnym stosowaniu salicylanów bardzo rzadko () istnieje możliwość wystąpienia zespołu Reye’a¹. W przypadku żelu zespół Reye’a wymieniany jest z nieznaną częstością () u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 16 lat w przebiegu choroby z gorączką⁴.

Miejscowe podrażnienie w miejscu podania

Przy stosowaniu żelu w jamie ustnej z nieznaną częstością () może wystąpić uczucie pieczenia błony śluzowej⁴.

Wydłużony czas krwawienia

Jako działanie wspólne dla grupy salicylanów, z nieznaną częstością (), opisywano wydłużony czas krwawienia⁴.

⚠ Uszkodzenie słuchu przy perforacji błony bębenkowej

U osób z perforacją błony bębenkowej w trakcie stosowania preparatów do ucha może wystąpić uszkodzenie słuchu^2,3.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a salicylan choliny

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dane dotyczące stosowania salicylanu choliny u kobiet w ciąży są ograniczone lub ich brak, a salicylany przenikają przez łożysko. Stosowania pastylek nie zaleca się w okresie ciąży ze względu na brak badań potwierdzających bezpieczeństwo¹.

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych żelu nie należy stosować w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, jeśli nie jest to wyraźnie konieczne, a w trzecim trymestrze nie jest on zalecany, ponieważ inhibitory syntezy prostaglandyn mogą narażać płód na działanie toksyczne na układ krążenia i oddechowy, w tym przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego, oraz na zaburzenia czynności nerek z małowodziem⁴. Preparaty do ucha mogą być stosowane u kobiet w ciąży tylko wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przewyższa ryzyko dla płodu^2,5.

Karmienie piersią a salicylan choliny

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych salicylany przenikają do mleka matki, dlatego o stosowaniu pastylek w okresie karmienia piersią decyduje lekarz¹.

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych żel należy stosować z dużą ostrożnością podczas karmienia piersią, gdyż salicylany mogą w bardzo niewielkich ilościach przenikać do mleka ludzkiego⁴. Preparaty do ucha mogą być stosowane u kobiet karmiących piersią tylko wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przewyższa ryzyko dla dziecka^2,3.

Produkty handlowe z salicylanem choliny

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Axotonil Max	aerozol do uszu, roztwór 440 mg/ml	OTC
Cholinex	pastylki twarde 150 mg	OTC
Otinum	krople do uszu 0,2 g/g	OTC
Ototalgin	krople do uszu, roztwór 200 mg/g	OTC
Sachodent	żel do stosowania w jamie ustnej 87,1 mg/g	OTC