Drotaweryna

Lek rozkurczowy (spazmolityczny) będący pochodną izochinoliny, z grupy „papaweryna i jej pochodne”, działający bezpośrednio na mięśnie gładkie przez hamowanie fosfodiesterazy typu 4. Dostępna bez recepty w tabletkach doustnych (DROTAMAX, Drotafemme, NO-SPA, NO-SPA Max) oraz na receptę w tabletkach NO-SPA forte i w roztworze do wstrzykiwań NO-SPA ampułki, wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych. Stosowana w bólach o charakterze skurczowym mięśni gładkich dróg żółciowych, dróg moczowych, przewodu pokarmowego oraz w bolesnym miesiączkowaniu.

Działanie drotaweryny

Drotaweryna jest lekiem rozkurczowym, który znosi nadmierny skurcz mięśni gładkich niezależnie od tego, gdzie w organizmie się on pojawia – w drogach żółciowych, drogach moczowych, przewodzie pokarmowym czy narządach rodnych. Działa bezpośrednio na komórkę mięśniową, dlatego rozkurcza mięsień zarówno wtedy, gdy skurcz ma podłoże nerwowe, jak i wtedy, gdy wynika z samego mięśnia.

W odróżnieniu od leków przeciwcholinergicznych (rozkurczowych o mechanizmie atropinowym) drotaweryna nie blokuje receptorów układu autonomicznego, więc nie wywołuje typowych działań atropinowych, takich jak suchość w ustach czy zaburzenia widzenia. Jest pochodną papaweryny, ale działa od niej silniej, szybciej się wchłania i nie pobudza oddychania po podaniu pozajelitowym¹.

Po podaniu doustnym działanie rozwija się szybko, ponieważ stężenie maksymalne (C_max) w osoczu osiągane jest w ciągu 45–60 minut¹.

Farmakologia

Drotaweryna jest pochodną izochinoliny o działaniu spazmolitycznym na mięśnie gładkie, wynikającym z hamowania fosfodiesterazy 4 (PDE4). Zahamowanie PDE4 prowadzi do zwiększenia stężenia cyklicznego adenozynomonofosforanu (cAMP), inaktywacji kinazy łańcucha lekkiego miozyny (MLCK) i rozkurczu mięśni gładkich¹.

W warunkach in vitro drotaweryna hamuje PDE4, natomiast nie hamuje izoenzymów PDE3 oraz PDE5. Hydroliza cAMP w mięśniu sercowym i w komórkach mięśni gładkich naczyń zachodzi głównie z udziałem PDE3, co wyjaśnia, dlaczego drotaweryna działa spazmolitycznie bez poważnych działań niepożądanych ze strony układu krążenia i bez istotnego wpływu terapeutycznego na krążenie¹.

Drotaweryna jest skuteczna w skurczach mięśni gładkich zarówno pochodzenia nerwowego, jak i mięśniowego, a niezależnie od rodzaju unerwienia autonomicznego działa na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych, układu moczowo-płciowego i układu krążenia. Ze względu na działanie rozszerzające naczynia zwiększa przepływ krwi w tkankach².

Farmakokinetyka

Drotaweryna jest szybko i całkowicie wchłaniana zarówno po podaniu doustnym, jak i pozajelitowym. W osoczu w dużym stopniu wiąże się z białkami (95–98%), głównie z albuminami oraz gamma- i beta-globulinami, a stężenie maksymalne (C_max) w osoczu występuje w ciągu 45–60 minut po przyjęciu doustnym³.

Drotaweryna podlega metabolizmowi w wątrobie, a po metabolizmie pierwszego przejścia około 65% podanej dawki przechodzi do krążenia w postaci niezmienionej³.

Po podaniu doustnym okres półtrwania (t_½) wynosi 8–10 godzin¹, natomiast po podaniu pozajelitowym charakterystyka roztworu do wstrzykiwań podaje dłuższy okres półtrwania (t_½) wynoszący 16–22 godziny⁴.

Praktycznie w ciągu 72 godzin drotaweryna zostaje usunięta z organizmu. Ponad 50% dawki jest wydalane z moczem, a około 30% z kałem, głównie w postaci metabolitów – w moczu nie wykrywa się drotaweryny w postaci niezmienionej³.

Wskazania leków z drotaweryną

Wszystkie postaci drotaweryny mają wspólny trzon wskazań – stany skurczowe mięśni gładkich związane z chorobami dróg żółciowych (kamica dróg żółciowych, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie okołopęcherzykowe, zapalenie przewodów żółciowych, zapalenie brodawki Vatera) oraz stany skurczowe mięśni gładkich dróg moczowych (kamica nerkowa, kamica moczowodowa, zapalenie miedniczek nerkowych, zapalenie pęcherza moczowego, bolesne parcie na mocz)¹.

Jako leczenie wspomagające drotawerynę stosuje się w stanach skurczowych mięśni gładkich przewodu pokarmowego (choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zapalenie żołądka, zapalenie jelit, zapalenie okrężnicy, stany skurczowe wpustu i odźwiernika żołądka, zespół jelita drażliwego, zaparcia na tle spastycznym, wzdęcia jelit, zapalenie trzustki) oraz w schorzeniach ginekologicznych – w bolesnym miesiączkowaniu³.

Tabletki bez recepty (DROTAMAX, Drotafemme, NO-SPA, NO-SPA Max) przeznaczone są do krótkotrwałego, samodzielnego łagodzenia dolegliwości skurczowych, przy czym charakterystyki Drotafemme i NO-SPA Max zaznaczają, że bez konsultacji z lekarzem produktu nie należy stosować dłużej niż 7 dni⁵.

Tabletki na receptę NO-SPA forte poza wskazaniami wspólnymi mają dodatkowe wskazanie – bóle głowy typu napięciowego⁶.

Roztwór do wstrzykiwań NO-SPA ampułki (na receptę) stosuje się wtedy, gdy potrzebne jest szybkie działanie lub gdy podanie doustne jest niemożliwe – w ostrym napadzie kamicy żółciowej lub nerkowej oraz w innych spastycznych bólach brzucha⁴.

Dawkowanie drotaweryny

Grupa	Dawka jednorazowa (z odstępem)	Maksymalnie na dobę
Dorośli, tabletki doustne	40–80 mg 2–3 razy na dobę	240 mg
Dzieci 6–12 lat, tabletki doustne	40 mg 2 razy na dobę	80 mg
Młodzież powyżej 12 lat, tabletki doustne	40–80 mg, 2–4 dawki podzielone	160 mg
Dorośli, iniekcja domięśniowa lub podskórna	40–80 mg, do 3 razy na dobę	240 mg
Ostry napad kamicy żółciowej lub nerkowej, iniekcja dożylna (powoli, ok. 30 s, u leżącego pacjenta)	40–80 mg	mieści się w dawce dobowej 240 mg

Dobowa dawka doustna dla dorosłych wynosi 120–240 mg w 2–3 dawkach podzielonych².

U dzieci nie prowadzono badań klinicznych, dlatego u dzieci powyżej 6 lat drotawerynę stosuje się wyłącznie w razie konieczności i z ostrożnością, a poszczególne preparaty różnią się dolną granicą wieku (tabletki 40 mg dopuszczone od 6 lat, tabletki 80 mg od 12 lat)¹.

Postaci bez recepty stosowane samodzielnie nie powinny być przyjmowane dłużej niż 7 dni bez konsultacji z lekarzem³.

Dawka dobowa roztworu do wstrzykiwań wynosi 40–240 mg, podawana podskórnie lub domięśniowo w 1–3 dawkach podzielonych, a w ostrym napadzie kamicy żółciowej lub nerkowej podaje się 40–80 mg powoli dożylnie⁴.

Istotne przeciwwskazania do stosowania drotaweryny

Ciężka niewydolność wątroby

Drotaweryna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby^2,1.

Ciężka niewydolność nerek

Drotaweryna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek^2,1.

Ciężka niewydolność serca (zespół małego rzutu)

Drotaweryna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością serca w postaci zespołu małego rzutu, określaną w części charakterystyk jako niewydolność krążenia^2,4.

Blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia

Drotaweryna w tabletkach doustnych NO-SPA, Drotafemme, NO-SPA forte i NO-SPA Max jest przeciwwskazana u pacjentów z blokiem przedsionkowo-komorowym II i III stopnia^1,3,6,5.

Dzieci poniżej ustalonej granicy wieku

Drotaweryna jest przeciwwskazana u dzieci poniżej granicy wieku zależnej od preparatu – poniżej 6 lat w przypadku tabletek 40 mg (NO-SPA, Drotafemme) oraz poniżej 12 lat w przypadku tabletek 80 mg (DROTAMAX, NO-SPA forte, NO-SPA Max), a roztwór do wstrzykiwań jest przeciwwskazany u dzieci^1,2,4.

Nadwrażliwość na pirosiarczyn sodu (roztwór do wstrzykiwań)

Roztwór do wstrzykiwań NO-SPA ampułki zawiera pirosiarczyn sodu i jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na tę substancję pomocniczą, ponieważ może ona wywołać ciężkie reakcje nadwrażliwości⁴.

Środki ostrożności przy wydawaniu drotaweryny

Niedociśnienie tętnicze

Drotawerynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z niedociśnieniem tętniczym¹.

Podanie dożylne i ryzyko zapaści

Ze względu na ryzyko wystąpienia zapaści roztwór do wstrzykiwań podawany dożylnie należy podawać powoli i pacjentowi leżącemu⁴.

Pirosiarczyn sodu w roztworze do wstrzykiwań

Roztwór do wstrzykiwań zawiera pirosiarczyn sodu, który może powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości, w tym objawy anafilaktyczne i skurcz oskrzeli, zwłaszcza u pacjentów z astmą i alergią w wywiadzie⁴.

Zawartość laktozy w tabletkach

Tabletki drotaweryny zawierają laktozę jednowodną, dlatego nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

W dawkach leczniczych drotaweryna podawana doustnie nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, jednak w razie wystąpienia zawrotów głowy pacjent powinien unikać tych czynności¹. Po podaniu parenteralnym, zwłaszcza dożylnym, pacjent powinien unikać prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn⁴.

Interakcje drotaweryny

Lewodopa + drotaweryna

Jednoczesne podawanie drotaweryny z lewodopą może osłabiać jej działanie przeciwparkinsonowe oraz nasilać drżenia i sztywność, dlatego takie skojarzenie wymaga ostrożności^1,2.

Działania niepożądane drotaweryny

Reakcje alergiczne

Reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, wysypka i świąd, występują rzadko ()^1,2,3,6,5. Charakterystyka roztworu do wstrzykiwań opisuje reakcje alergiczne jako występujące rzadko (), zwłaszcza u pacjentów nadwrażliwych na pirosiarczyn sodu⁴.

Zaburzenia układu nerwowego

Ból głowy, zawroty głowy pochodzenia obwodowego (błędnikowego) i bezsenność występują rzadko (), a zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego mają nieznaną częstość ()^1,2,3,6,5,4.

Kołatanie serca i niedociśnienie tętnicze

Kołatanie serca i niedociśnienie tętnicze występują rzadko ()^1,2,3,6,5,4.

Zaburzenia żołądka i jelit

Nudności i zaparcia występują rzadko ()^1,2,3,6,5,4.

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

Wyłącznie dla roztworu do wstrzykiwań charakterystyka wymienia reakcje w miejscu wstrzyknięcia, występujące rzadko ()⁴.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a drotaweryna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych, ze względu na brak wystarczających badań, drotawerynę można stosować w okresie ciąży jedynie wtedy, gdy korzyść z jej zastosowania przewyższa czynniki ryzyka, a substancja czynna przenika przez łożysko¹. W badaniu klinicznym stwierdzono zwiększone ryzyko krwotoku poporodowego u pacjentek otrzymujących drotawerynę w trakcie porodu, dlatego nie należy jej stosować w okresie porodu².

Karmienie piersią a drotaweryna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy drotaweryna przenika do mleka kobiecego, dlatego jej stosowanie w okresie karmienia piersią nie jest zalecane¹.

Produkty handlowe z drotaweryną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
DROTAMAX	tabletki 80 mg	OTC
Drotafemme	tabletki powlekane 40 mg	OTC
NO-SPA	tabletki 40 mg	OTC
NO-SPA ampułki	roztwór do wstrzykiwań 20 mg/ml	Rp
NO-SPA forte	tabletki 80 mg	Rp
NO-SPA Max	tabletki powlekane 80 mg	OTC