Inozyna pranobeks

Lek przeciwwirusowy do stosowania ogólnego, działający bezpośrednio na wirusy, o mechanizmie immunostymulującym (ATC J05AX05). Jest kompleksem inozyny z solą 4-acetamidobenzoesanu dimepranolu w stosunku molowym 1:3. Dostępny w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek i syropu, zarówno bez recepty (Groprinosin), jak i na receptę (Isoprinosine).

Działanie inozyny pranobeks

Inozyna pranobeks jest syntetyczną pochodną puryny o działaniu immunostymulującym i przeciwwirusowym. W odróżnieniu od leków hamujących bezpośrednio namnażanie konkretnego wirusa jej efekt wynika przede wszystkim z pobudzenia własnej odpowiedzi odpornościowej gospodarza, dlatego stosuje się ją zarówno w zakażeniach wirusowych (opryszczka, inne zakażenia wirusowe), jak i wspomagająco u osób o obniżonej odporności.

Składową odpowiadającą za wzrost stężenia kwasu moczowego jest inozyna, która w organizmie ulega przemianom katabolicznym do kwasu moczowego. Ta cecha wyznacza główne ostrzeżenia i przeciwwskazania dotyczące leku.

Farmakologia

Inozyna pranobeks normalizuje niedostateczne lub wadliwe mechanizmy odporności komórkowej poprzez wywoływanie odpowiedzi typu Th1, co prowadzi do dojrzewania i różnicowania limfocytów T oraz nasilenia reakcji limfoproliferacyjnych. Reguluje cytotoksyczność limfocytów T i komórek NK, funkcjonowanie limfocytów supresorowych i pomocniczych, zwiększa poziom IgG oraz powierzchniowych markerów dopełniacza. Nasila wytwarzanie cytokin IL-1 i IL-2 wraz ze zwiększeniem ekspresji receptora IL-2, zwiększa endogenne wydzielanie IFN-γ i zmniejsza wytwarzanie IL-4, a także nasila chemotaksję i fagocytozę neutrofili, monocytów i makrofagów¹.

Działanie przeciwwirusowe polega na pobudzeniu obniżonej syntezy mRNA białek limfocytów i sprawności translacji przy jednoczesnym hamowaniu syntezy wirusowego RNA, między innymi przez wbudowywanie związanego z inozyną kwasu orotowego do polirybosomów oraz hamowanie dołączania łańcucha poliadenylowego do wirusowego RNA przekaźnikowego. W badaniach in vitro inozyna pranobeks wykazuje działanie hamujące replikację wirusa opryszczki typu I (HSV-1)².

Farmakokinetyka

Każda składowa leku charakteryzuje się odrębnymi właściwościami farmakokinetycznymi. Po podaniu doustnym inozyna pranobeks wchłania się natychmiast i całkowicie (biodostępność około 90%) z przewodu pokarmowego¹.

Kluczowym elementem metabolizmu jest to, że składowa inozynowa ulega degradacji purynowej do kwasu moczowego, a dwie pozostałe składowe (DIP, czyli N,N-dimetyloamino-2-propanol, oraz PAcBA, czyli kwas p-acetamidobenzoesowy) są metabolizowane odpowiednio do N-tlenku DIP i o-acyloglukuronidu. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest po około 1 godzinie dla składowej PAcBA i po około 2 godzinach dla składowej DIP¹.

Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi 3,5 godziny dla składowej DIP oraz 50 minut dla składowej PAcBA. Wydalanie zachodzi głównie z moczem – 24-godzinne wydalanie PAcBA i jego głównego metabolitu w stanie równowagi (dawkowanie 4 g na dobę) wynosi w przybliżeniu 85% podanej dawki, a 95% radioaktywności związanej z DIP odzyskiwano z moczem w postaci niezmienionego DIP oraz jego N-tlenku¹.

Wskazania leków z inozyną pranobeks

Wskazania różnią się między preparatami i kategorią dostępności. Preparat bez recepty (Groprinosin, tabletki) stosuje się wspomagająco u osób o obniżonej odporności w przypadku nawracających infekcji górnych dróg oddechowych oraz w leczeniu opryszczki warg i skóry twarzy wywołanej przez wirus opryszczki pospolitej (Herpes simplex)².

Preparaty na receptę (Isoprinosine, tabletki i syrop) mają szerszy zakres wskazań: zakażenia skóry i błon śluzowych wywołane wirusami Herpes simplex typu I lub typu II (opryszczka zwykła) oraz Herpes varicella-zoster (ospa wietrzna, półpasiec), inne zakażenia o etiologii wirusowej (na przykład podostre stwardniające zapalenie mózgu) oraz wspomagająco u osób o obniżonej odporności^1,3.

Dawkowanie inozyny pranobeks

Dawkę ustala się na podstawie masy ciała pacjenta i stopnia nasilenia choroby. Dawkę dobową dzieli się na równe dawki pojedyncze podawane kilka razy na dobę.

Grupa	Dawka dobowa	Maksymalnie na dobę
Dorośli i osoby w podeszłym wieku (tabletki)	50 mg/kg mc., zwykle 1 g (2 tabletki) 3–4 razy na dobę	4 g
Dorośli i osoby w podeszłym wieku (syrop)	50 mg/kg mc., zwykle 3 g (60 ml) w 3–4 dawkach podzielonych	4 g
Dzieci powyżej 1. roku życia	50 mg/kg mc. w kilku dawkach podzielonych (syrop wg masy ciała)	4 g
Podostre stwardniające zapalenie mózgu, faza ostra	do 100 mg/kg mc.	4 g

Czas leczenia wynosi zwykle od 5 do 14 dni, a po ustąpieniu objawów podawanie leku kontynuuje się jeszcze przez 1 do 2 dni¹. Tabletki można rozkruszyć i rozpuścić w niewielkiej ilości płynu, aby ułatwić ich przyjęcie². Syrop odmierza się załączoną plastikową łyżką miarową (5 ml zawiera 250 mg inozyny pranobeks)³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania inozyny pranobeks

Napad dny moczanowej

Inozyny pranobeks nie należy stosować u pacjentów, u których występuje aktualnie napad dny moczanowej^1,2.

Zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi

Lek jest przeciwwskazany u pacjentów ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego we krwi, ponieważ jego składowa inozynowa jest metabolizowana do kwasu moczowego^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu inozyny pranobeks

Zwiększenie stężenia kwasu moczowego

Inozyna pranobeks może wywoływać przemijające zwiększenie stężenia kwasu moczowego w surowicy i w moczu, zwykle pozostające w zakresie wartości prawidłowych (górna granica odpowiednio 8 mg/dl lub 0,42 mmol/l), zwłaszcza u mężczyzn oraz u osób w podeszłym wieku obu płci. Z tego względu lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z dną moczanową, hiperurykemią, kamicą moczową oraz zaburzeniami czynności nerek w wywiadzie, ściśle kontrolując u nich stężenie kwasu moczowego².

Ciężkie reakcje nadwrażliwości

U niektórych pacjentów mogą wystąpić ciężkie reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, anafilaksja), a w przypadku Groprinosinu wymieniany jest także wstrząs anafilaktyczny. W razie ich wystąpienia podawanie leku należy przerwać^2,1.

Leczenie długotrwałe

Podczas długotrwałego leczenia mogą tworzyć się kamienie nerkowe. U każdego pacjenta leczonego długotrwale (3 miesiące lub dłużej) należy regularnie kontrolować stężenie kwasu moczowego w surowicy i w moczu, czynność wątroby, morfologię krwi oraz parametry czynności nerek².

Substancje pomocnicze

Tabletki Isoprinosine zawierają skrobię pszeniczną (śladowe ilości glutenu – bezpieczne w chorobie trzewnej, ale nie u osób z alergią na pszenicę) oraz mannitol, który może działać lekko przeczyszczająco. Syrop Isoprinosine zawiera sacharozę (istotne u pacjentów z cukrzycą i przy nietolerancji fruktozy, zespole złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborze sacharazy-izomaltazy), parahydroksybenzoesany mogące wywoływać reakcje alergiczne, sód oraz niewielką ilość etanolu w aromacie^1,3.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Inozyna pranobeks nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje inozyny pranobeks

Inhibitory oksydazy ksantynowej + inozyna pranobeks

Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów przyjmujących jednocześnie inhibitory oksydazy ksantynowej, na przykład allopurynol, ze względu na wpływ inozyny pranobeks na stężenie kwasu moczowego¹.

Leki zwiększające wydalanie kwasu moczowego i diuretyki + inozyna pranobeks

Ostrożność jest wskazana także przy jednoczesnym stosowaniu leków zwiększających wydalanie kwasu moczowego z moczem, w tym diuretyków tiazydowych (hydrochlorotiazyd, chlortalidon, indapamid) i pętlowych (furosemid, torasemid, kwas etakrynowy)¹.

Leki immunosupresyjne + inozyna pranobeks

Inozyny pranobeks nie należy przyjmować w trakcie terapii lekami immunosupresyjnymi, a jedynie po jej zakończeniu, ponieważ leki immunosupresyjne mogą na drodze farmakokinetycznej zmieniać jej działanie terapeutyczne¹.

Zydowudyna + inozyna pranobeks

Jednoczesne stosowanie z zydowudyną (azydotymidyną, AZT) zwiększa tworzenie nukleotydów zydowudyny między innymi przez zwiększenie jej biodostępności w osoczu oraz nasilenie wewnątrzkomórkowej fosforylacji w monocytach krwi, w konsekwencji nasilając działanie zydowudyny¹.

Działania niepożądane inozyny pranobeks

Zwiększenie stężenia kwasu moczowego

Jedynym stale występującym u dorosłych oraz u dzieci i młodzieży działaniem niepożądanym zależnym od leku jest przemijające zwiększenie stężenia kwasu moczowego we krwi i w moczu, zazwyczaj pozostające w granicach normy i ustępujące zwykle kilka dni po odstawieniu leku. W tabeli częstości jest to działanie bardzo częste ()^2,1,3.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności, wymioty i dyskomfort w nadbrzuszu są działaniem częstym (), a biegunka i zaparcia – niezbyt częstym (). Ból w nadbrzuszu, zgłaszany po wprowadzeniu leku do obrotu, ma nieznaną częstość ()^2,1,3.

Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

Ból głowy i zawroty głowy występują często (), a senność lub bezsenność oraz nerwowość – niezbyt często (). Zawroty głowy zgłaszano też po wprowadzeniu leku do obrotu z nieznaną częstością ()^2,1,3.

Zaburzenia skóry

Świąd i wysypka są działaniem częstym (), a rumień, zgłaszany po wprowadzeniu leku do obrotu, ma nieznaną częstość ()^2,1,3.

Ból stawów, zmęczenie i odchylenia w badaniach

Ból stawów, zmęczenie i złe samopoczucie są działaniami częstymi (), podobnie jak zwiększenie stężenia mocznika we krwi oraz zwiększenie aktywności aminotransferaz i fosfatazy zasadowej. Wielomocz występuje niezbyt często ()^2,1,3.

⚠ Reakcje nadwrażliwości

Obrzęk naczynioruchowy, nadwrażliwość, pokrzywka i reakcja anafilaktyczna są działaniami o nieznanej częstości (), zgłaszanymi po wprowadzeniu leku do obrotu. Charakterystyka Groprinosinu wymienia w tej grupie dodatkowo wstrząs anafilaktyczny^1,3,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a inozyna pranobeks

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych wpływ inozyny na rozwój płodu nie był badany u ludzi, dlatego leku nie należy podawać kobietom w ciąży, chyba że lekarz uzna, że korzyści przewyższają potencjalne ryzyko^1,2.

Karmienie piersią a inozyna pranobeks

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy inozyna przenika do mleka matki, dlatego leku nie należy podawać kobietom karmiącym piersią, chyba że lekarz uzna, że korzyści przewyższają potencjalne ryzyko^1,2.

Produkty handlowe z inozyną pranobeks

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Groprinosin	tabletki 500 mg	OTC
Isoprinosine	tabletki 500 mg	Rp
Isoprinosine	syrop 50 mg/ml	Rp