Liść senesu z owocem

Roślinny lek przeczyszczający stosowany w doraźnym leczeniu zaparć oraz do opróżnienia jelit przed badaniami diagnostycznymi i zabiegami chirurgicznymi. Należy do kontaktowych (drażniących) leków przeczyszczających z grupy antranoidów, a jego działanie zależy od glikozydów hydroksyantracenowych rozliczanych na sennozyd B. Dostępny bez recepty, w preparacie jednoskładnikowym w postaci tabletek.

Działanie liścia senesu z owocem

Liść senesu z owocem to surowiec roślinny pozyskiwany z Cassia senna i Cassia angustifolia, którego działanie przeczyszczające wynika z obecności pochodnych 1,8-dihydroksyantracenu (sennozydów). W odróżnieniu od środków pęczniejących czy osmotycznych sennozydy działają kontaktowo na jelito grube, przyspieszając perystaltykę i zwiększając zawartość wody w świetle jelita, dlatego efekt pojawia się dopiero po kilku–kilkunastu godzinach.

Sennozydy nie działają w jelicie cienkim, lecz stają się czynne dopiero po przekształceniu przez bakterie jelitowe w jelicie grubym, co tłumaczy opóźniony początek działania.

Farmakologia

Grupa farmakoterapeutyczna to kontaktowe leki przeczyszczające, sennozydy (kod ATC A06AB06). Pochodne 1,8-dihydroksyantracenu obecne w listku i strąkach senesu wykazują działanie przeczyszczające. Sennozydy nie są wchłaniane w jelicie cienkim, a ich przekształcenie w związki czynne (antron reiny) zachodzi w jelicie grubym z udziałem bakterii jelitowych. Mechanizm działania sennozydów jest podwójny – wpływają na perystaltykę jelita grubego, przyspieszając przemieszczanie się fali perystaltycznej, oraz oddziałują na sekrecję jelitową, hamując wchłanianie wody i elektrolitów (Na+, Cl-) do komórek nabłonka jelita i jednocześnie stymulując wydzielanie wody i elektrolitów do światła jelita¹.

Farmakokinetyka

Sennozydy nie są wchłaniane w jelicie cienkim ani rozkładane przez enzymy trawienne, a ich przekształcenie w związki czynne (antron reiny) zachodzi w jelicie grubym z udziałem bakterii jelitowych. Aglikon podlega wchłanianiu w jelicie cienkim, przy czym doświadczenia na zwierzętach z antronem reiny wykazały absorpcję mniejszą niż 10%.

W obecności tlenu antron reiny utlenia się do reiny i sennidyn, które pojawiają się we krwi głównie w postaci glukuronianów i siarczanów. Podczas badań na ludziach z użyciem sproszkowanych preparatów senesu maksymalne stężenie reiny we krwi wynosiło 100 ng/mL i nie obserwowano jej odkładania się w organizmie.

Po podaniu doustnym sennozydów 3–6% metabolitów przechodzi do moczu, a część do żółci. Wydalanie przebiega głównie z kałem – większość sennozydów (około 90%) usuwana jest w postaci polimerów (polichinonów), łącznie z nieprzetrawionymi sennozydami, sennidynami, antronem reiny i reiną¹.

Wskazania leków z liściem senesu z owocem

Preparat jest roślinnym lekiem bez recepty stosowanym w doraźnym leczeniu zaparć. Wskazany jest również w celu opróżnienia jelit przed badaniami diagnostycznymi i zabiegami chirurgicznymi¹.

Dawkowanie liścia senesu z owocem

Grupa	Dawka (przed snem)	Maksymalnie na dobę
Młodzież powyżej 12 lat i dorośli	2–4 tabletki (rozpocząć od 1 tabletki)	4 tabletki (30 mg glikozydów hydroksyantracenowych)
Dzieci poniżej 12 lat	nie stosować	–

Właściwą dawką indywidualną jest najniższa dawka niezbędna do uzyskania miękkiego stolca, dlatego leczenie należy rozpocząć od najmniejszej dawki i w razie potrzeby ją zwiększać. Lek przyjmuje się przed snem i popija dużą ilością wody, a efekt przeczyszczający występuje po 8–12 godzinach – w razie jego braku kolejną dawkę przyjmuje się po upływie 12 godzin¹.

Przyjmowanie leku 2–3 razy w tygodniu jest zwykle wystarczające do uzyskania efektu terapeutycznego, a decyzję o stosowaniu przez okres dłuższy niż 1–2 tygodnie może podjąć lekarz¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania liścia senesu z owocem

Niedrożność, zwężenie jelit i atonia

Preparat jest przeciwwskazany w niedrożności i zwężeniu jelit oraz w atonii jelit¹.

Zapalne schorzenia jelit i zapalenie wyrostka robaczkowego

Przeciwwskazaniem są zapalne schorzenia jelit, w tym choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, a także zapalenie wyrostka robaczkowego¹.

Bóle brzucha o nieznanej przyczynie

Leku nie należy stosować przy bólach brzucha niewiadomego pochodzenia¹.

Odwodnienie z utratą elektrolitów

Przeciwwskazaniem jest stan odwodnienia połączony z utratą elektrolitów¹.

Dzieci poniżej 12 lat

Produktu nie należy stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu liścia senesu z owocem

Krótkotrwałe stosowanie i ryzyko uzależnienia

Produkt nie jest przeznaczony do długotrwałego stosowania, a decyzję o stosowaniu przez okres dłuższy niż 1–2 tygodnie może podjąć wyłącznie lekarz. Przyjmowanie środków przeczyszczających dłużej niż zalecany czas może zaburzyć funkcjonowanie jelit oraz powodować uzależnienie¹.

Stosowanie dopiero po nieskuteczności diety

Preparaty zawierające glikozydy hydroksyantracenowe powinny być zalecane tylko wtedy, gdy prawidłowego wypróżnienia nie można osiągnąć przez zmianę diety¹.

Choroby serca i leki wpływające na gospodarkę potasową

Pacjenci przyjmujący glikozydy nasercowe, leki przeciwarytmiczne, produkty lecznicze wydłużające odstęp QT, diuretyki, kortykosteroidy lub korzeń lukrecji powinni zasięgnąć opinii lekarza przed rozpoczęciem stosowania preparatu¹.

Zaklinowanie kału i objawy niedrożności

Leku nie powinni stosować pacjenci z zaklinowaniem kału oraz z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, takimi jak ból brzucha, nudności i wymioty, chyba że lekarz zdecyduje inaczej – objawy takie mogą wskazywać na niedrożność jelit¹.

Zaburzenia czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek istnieje ryzyko zaburzenia równowagi elektrolitowej¹.

Nietrzymanie kału

Stosowanie preparatu przez pacjentów z nietrzymaniem kału wymaga częstszej zmiany pieluchy, aby uniknąć przedłużonego kontaktu kału ze skórą¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego wpływ liścia senesu z owocem na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn jest nieznany¹.

Interakcje liścia senesu z owocem

Glikozydy nasercowe, leki przeciwarytmiczne i leki wydłużające odstęp QT + liść senesu z owocem

Przewlekłe nadużywanie preparatu może prowadzić do hipokaliemii, a wówczas możliwe jest nasilenie działania równocześnie przyjmowanych glikozydów nasercowych, leków przeciwarytmicznych, leków wydłużających odstęp QT oraz leków przywracających rytm zatokowy¹.

Leki moczopędne, kortykosteroidy i korzeń lukrecji + liść senesu z owocem

Równoczesne przyjmowanie preparatu z lekami wywołującymi hipokaliemię, takimi jak leki moczopędne, steroidy kory nadnerczy i korzeń lukrecji, może pogłębić niedobór elektrolitów¹.

Działania niepożądane liścia senesu z owocem

Reakcje uczuleniowe

U osób nadwrażliwych na składniki preparatu mogą wystąpić reakcje uczuleniowe, między innymi świąd, pokrzywka i wysypka¹.

Dolegliwości skurczowe i bólowe brzucha

Mogą wystąpić dolegliwości skurczowe i bólowe brzucha – w takim przypadku należy zmniejszyć stosowaną dawkę¹.

Przebarwienie błony śluzowej okrężnicy

Długotrwałe przyjmowanie leku może spowodować ciemne zabarwienie śluzówki okrężnicy (pseudomelanosis coli), które zwykle ustępuje po zakończeniu przyjmowania preparatu¹.

Zmiana zabarwienia moczu

Metabolity mogą zmieniać zabarwienie moczu na kolor różowy lub czerwono-różowy, zależnie od pH, co nie ma znaczenia klinicznego¹.

Charakterystyka produktu leczniczego nie przypisuje wymienionym działaniom niepożądanym kategorii częstości. Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a liść senesu z owocem

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego brak jest danych o niepożądanym lub szkodliwym wpływie preparatów z senesu na kobiety w ciąży lub płód przy stosowaniu zalecanych dawek. Ze względu na dane doświadczalne dotyczące genotoksyczności niektórych antranoidów, między innymi emodyny i aloemodyny, nie zaleca się stosowania preparatu w okresie ciąży¹.

Karmienie piersią a liść senesu z owocem

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego nie zaleca się przyjmowania preparatów z senesu podczas karmienia piersią ze względu na brak wystarczających danych o przenikaniu metabolitów do mleka. Niewielkie ilości aktywnych metabolitów (reina) przenikają do mleka karmiących kobiet, nie obserwowano jednak działania przeczyszczającego u niemowląt karmionych piersią¹.

Produkty handlowe z liściem senesu z owocem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Senefol	tabletki 7,5 mg	OTC