Senozydy wapniowe

Drażniący lek przeczyszczający z grupy antranoidów, pozyskiwany z senesu (sennozydy wapniowe, pochodne 1,8-dihydroksyantracenu). Dostępny bez recepty, wyłącznie w preparacie jednoskładnikowym w postaci tabletek powlekanych. Stosowany doraźnie w zaparciach czynnościowych.

Działanie senozydów wapniowych

Senozydy wapniowe należą do drażniących (kontaktowych) leków przeczyszczających z grupy antranoidów, czyli pochodnych 1,8-dihydroksyantracenu pozyskiwanych z senesu. Same sennozydy są nieaktywne i nie wchłaniają się w jelicie cienkim, a działanie przeczyszczające pojawia się dopiero po ich przekształceniu przez bakterie jelita grubego do aktywnych metabolitów.

Efekt przeczyszczający występuje po upływie 8 do 12 godzin od przyjęcia, co odpowiada czasowi przesuwania się treści pokarmowej w jelicie i przebiegowi metabolizmu leku do postaci czynnej.

Farmakologia

Pochodne 1,8-dihydroksyantracenu wykazują działanie przeczyszczające. Sennozydy (β-O-glikozydy) ulegają przekształceniu przez bakterie stanowiące florę jelita grubego do aktywnych metabolitów (reinoantronów). Działanie opiera się na dwóch mechanizmach: wpływie na czynność motoryczną jelita grubego poprzez hamowanie pompy Na+/K+ oraz kanałów chlorkowych w błonie śluzowej okrężnicy, co przyspiesza pasaż jelitowy i wskutek skróconego czasu kontaktu zmniejsza resorpcję płynów, oraz na wpływie na procesy wydzielania (stymulacja wydzielania śluzu i chlorków), co prowadzi do wzmożonego wydzielania płynów do światła jelita. Pobudzenie motoryki jelita związane jest również z bezpośrednim działaniem drażniącym na neurony okrężnicy. Defekacja zachodzi po około 8–12 godzinach¹.

Farmakokinetyka

Sennozydy nie są wchłaniane w jelicie cienkim ani nie są rozkładane przez enzymy trawienne jelita. Bakterie stanowiące florę jelita grubego przekształcają je do aktywnych metabolitów (reinoantronów), które w badaniach na zwierzętach ulegały wchłanianiu w mniej niż 10%. Reinoantrony w kontakcie z tlenem ulegają utlenieniu do reiny i sennidyn, wykrywanych we krwi głównie w połączeniu z kwasem glukuronowym i siarkowym.

Po podaniu doustnym wydalanie przebiega głównie z kałem – około 90% podanych sennozydów jest wydalanych w postaci polimerów (polichinonów), a 2–6% w postaci niezmienionej oraz jako sennidyny, reinoantron i reina, natomiast z moczem wydalane jest 3–6% metabolitów, a niewielka ilość z żółcią. W badaniach farmakokinetycznych u ludzi, po wielokrotnym podaniu przez 7 dni preparatu zawierającego 20 mg sennozydów, maksymalne stężenie reiny we krwi wynosiło 100 ng/ml i nie obserwowano kumulacji tego związku¹.

Wskazania leków z senozydami wapniowymi

Preparaty z senozydami wapniowymi dostępne są bez recepty i stosuje się je w zaparciach o charakterze czynnościowym, wyłącznie w leczeniu doraźnym¹.

Dawkowanie senozydów wapniowych

Grupa	Dawka jednorazowa	Maksymalnie na dobę
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat	1 tabletka (17 mg) na noc, zwykle 2–3 razy w tygodniu	1 tabletka (30 mg związków hydroksyantracenowych)
Dzieci poniżej 12 lat	nie stosować	–

Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej 30 mg związków hydroksyantracenowych, dlatego nie należy stosować dawki większej niż zalecana 1 tabletka na dobę. Stosowanie produktu dłużej niż przez 1–2 tygodnie wymaga nadzoru lekarza¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania senozydów wapniowych

Niedrożność, zwężenie i atonia jelit

Senozydy wapniowe są przeciwwskazane u pacjentów z niedrożnością lub zwężeniem jelit oraz z atonią jelit¹.

Choroby zapalne jelit

Senozydy wapniowe są przeciwwskazane w chorobach zapalnych jelit, takich jak choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego¹.

Zapalenie wyrostka robaczkowego

Senozydy wapniowe są przeciwwskazane u pacjentów z zapaleniem wyrostka robaczkowego¹.

Bóle brzucha o nieznanej etiologii

Senozydy wapniowe są przeciwwskazane w przypadku bólów brzucha o nieznanej przyczynie¹.

Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej

Senozydy wapniowe są przeciwwskazane u pacjentów z zaburzeniami równowagi wodno-elektrolitowej¹.

Dzieci poniżej 12 lat

Senozydy wapniowe są przeciwwskazane u dzieci w wieku poniżej 12 lat¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu senozydów wapniowych

Krótkotrwałe stosowanie

Lek jest przeznaczony do stosowania doraźnego, a jego przyjmowanie dłużej niż przez 1–2 tygodnie wymaga nadzoru lekarza. Należy unikać przewlekłego przyjmowania leków przeczyszczających i sięgać po nie dopiero wówczas, gdy zmiana diety lub środki łagodnie przeczyszczające (np. pęczniejące) nie dały pożądanych efektów¹.

Ryzyko uzależnienia i pogorszenia zaparcia

Przewlekłe stosowanie może pogorszyć objawy zaparcia z powodu osłabienia perystaltyki jelit, a także prowadzić do uzależnienia od środków przeczyszczających¹.

Pacjenci przyjmujący leki wpływające na elektrolity i serce

Osoby przyjmujące glikozydy nasercowe, leki przeciwarytmiczne, leki powodujące wydłużenie odcinka QT, środki moczopędne, glikokortykosteroidy lub preparaty z korzenia lukrecji powinny zasięgnąć opinii lekarza przed zastosowaniem produktu¹.

Objawy niedrożności jelit i przyczyna organiczna zaparć

Podobnie jak inne leki przeczyszczające, produktu nie należy stosować bez konsultacji lekarskiej u pacjentów z objawami niedrożności jelit, takimi jak zaleganie stolca, ostre lub przewlekłe dolegliwości żołądkowo-jelitowe (brak wiatrów, ból brzucha, nudności, wymioty). Przed zastosowaniem należy zawsze wykluczyć organiczną przyczynę zaparć¹.

Niewydolność nerek

Lek należy ostrożnie stosować u pacjentów z niewydolnością nerek ze względu na ryzyko wystąpienia zaburzeń równowagi elektrolitowej¹.

Substancje barwiące

Produkt zawiera lak aluminiowy żółcieni pomarańczowej (E110) i lak aluminiowy żółcieni chinolinowej (E104), które mogą powodować reakcje alergiczne¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Senozydy wapniowe nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje senozydów wapniowych

Doustne środki antykoncepcyjne i inne leki + senozydy wapniowe

Skrócony czas pasażu jelitowego może ograniczyć wchłanianie równocześnie stosowanych leków, w tym leków antykoncepcyjnych¹.

Glikozydy nasercowe, leki przeciwarytmiczne i leki wydłużające odstęp QT + senozydy wapniowe

W czasie długotrwałego stosowania może wystąpić hipokaliemia, w wyniku czego może dojść do nasilenia działań niepożądanych ze strony glikozydów nasercowych, leków przeciwarytmicznych (np. chinidyny) oraz leków powodujących wydłużenie odcinka QT¹.

Leki moczopędne, glikokortykosteroidy i preparaty z lukrecji + senozydy wapniowe

Jednoczesne stosowanie z lekami powodującymi utratę sodu lub potasu (np. leki moczopędne, glikokortykosteroidy lub produkty z korzenia lukrecji) może prowadzić do wystąpienia zaburzeń równowagi elektrolitowej¹.

Działania niepożądane senozydów wapniowych

Reakcje nadwrażliwości

Mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, takie jak świąd, pokrzywka i wysypka¹.

Kurczowy ból brzucha i płynny stolec

Może wystąpić ból o charakterze kurczowym w obrębie jamy brzusznej, a także pojawić się płynny stolec. Objawy te mogą również wskazywać na przedawkowanie produktu¹.

Zaburzenia wodno-elektrolitowe i objawy nerkowe przy przewlekłym stosowaniu

Przewlekłe stosowanie leku może prowadzić do zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, a także skutkować albuminurią i hematurią¹.

Przebarwienie błony śluzowej jelita

W wyniku przewlekłego stosowania może wystąpić nadmierna pigmentacja śluzówki jelita (pseudomelanosis coli), która zwykle ustępuje po zaprzestaniu stosowania produktu¹.

Zmiana zabarwienia moczu

Może pojawić się nieznacząca klinicznie zmiana zabarwienia moczu na żółte lub czerwono-brązowe, zależna od pH¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a senozydy wapniowe

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego, ze względu na brak dostatecznych badań stosowanie produktu w okresie ciąży nie jest zalecane¹.

Karmienie piersią a senozydy wapniowe

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego stosowanie w okresie karmienia piersią nie jest zalecane ze względu na brak dostatecznych danych dotyczących przenikania substancji czynnych do mleka kobiet. Niewielkie ilości aktywnych metabolitów sennozydów (reina) przenikają do mleka kobiet karmiących, jednak nie obserwowano efektu przeczyszczającego u dzieci karmionych piersią przez matki przyjmujące przetwory senesu¹.

Produkty handlowe z senozydami wapniowymi

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Senalax Extra	tabletki powlekane 17 mg	OTC