Owoc senesu wąskolistnego

Kontaktowy (drażniący) lek przeczyszczający stosowany w doraźnym leczeniu zaparć, zawierający suchy wyciąg z owoców senesu wąskolistnego (Sennae angustifoliae fructus extractum siccum) standaryzowany na glikozydy hydroksyantracenowe w przeliczeniu na sennozyd B. Dostępny bez recepty (tabletki dojelitowe), w preparacie jednoskładnikowym.

Działanie owocu senesu wąskolistnego

Owoc (strąk) senesu wąskolistnego zawiera pochodne 1,8-hydroksyantracenu, głównie sennozydy A i B, o działaniu przeczyszczającym. Sennozydy są prolekami, które nie wchłaniają się w górnym odcinku przewodu pokarmowego i dopiero w jelicie grubym, przy udziale bakterii jelitowych, ulegają przekształceniu w aktywny metabolit – antron reiny. Efekt przeczyszczający pojawia się po około 8–12 godzinach od przyjęcia leku.

Działanie polega na dwóch mechanizmach: pobudzeniu czynności motorycznej jelita grubego, co przyspiesza pasaż jelitowy, oraz wpływie na procesy wydzielania – hamowaniu resorpcji wody i elektrolitów przez nabłonek jelita grubego (działanie antyabsorpcyjne) i zwiększeniu wydzielania wody oraz elektrolitów do światła jelita (działanie wydzielnicze).

Farmakologia

Grupa farmakoterapeutyczna to kontaktowe leki przeczyszczające, sennozydy, kod ATC A06AB06. Strąki senesu zawierają pochodne 1,8-hydroksyantracenu (głównie sennozydy A i B), które nie są wchłaniane w górnym odcinku przewodu pokarmowego, a przy udziale bakterii jelita grubego ulegają przekształceniu w aktywny metabolit – antron reiny. Wyróżnia się dwa mechanizmy działania: stymulację czynności motorycznej jelita grubego przyspieszającą pasaż jelitowy oraz wpływ na wydzielanie, obejmujący hamowanie resorpcji wody i elektrolitów (Na+, Cl-) przez komórki nabłonka jelita grubego (działanie antyabsorpcyjne) i zmniejszenie szczelności połączeń międzykomórkowych prowadzące do wzrostu wydzielania wody i elektrolitów do światła jelita (działanie wydzielnicze). Działanie przeczyszczające następuje po około 8–12 godzinach od przyjęcia leku¹.

Farmakokinetyka

Pochodne hydroksyantracenu występują w surowicy głównie w postaci glikozydowej (sennozydy A i B) i są prolekami rozkładanymi do antronu reiny w jelicie grubym przez enzymy bakteryjne. Antron reiny jest aktywnym metabolitem o działaniu przeczyszczającym, który ulega absorpcji w jelicie grubym w niewielkim stopniu – w doświadczeniach na zwierzętach przy podaniu bezpośrednio do jelita ślepego jego absorpcja wynosiła poniżej 10%.

W wyniku kontaktu z tlenem antron reiny ulega utlenieniu do reiny i sennidyn, obecnych we krwi głównie w postaci siarczanów i glukuronianów. Podczas doustnego podawania strąków senesu w dawce 20 mg sennozydów przez 7 dni maksymalne stężenie reiny w osoczu wynosiło 100 ng/ml i nie stwierdzono jej akumulacji.

Po podaniu doustnym 3–6% metabolitów jest wydalane z moczem, część z żółcią, a większość sennozydów (90%) wydalana jest z kałem w postaci polimerów wraz z 2–6% niezmienionych sennozydów, sennidyn, antronu reiny i reiny. Aktywne metabolity, na przykład reina, przechodzą w niewielkich ilościach do mleka, a doświadczenia na zwierzętach wykazały też nieznaczne przechodzenie reiny przez łożysko¹.

Wskazania leków z owocem senesu wąskolistnego

Preparat dostępny bez recepty stosuje się w doraźnym leczeniu zaparć¹.

Dawkowanie owocu senesu wąskolistnego

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat	1 tabletka dojelitowa raz na dobę, na godzinę przed snem	1 tabletka
Dzieci poniżej 12 lat	nie stosować	–

Tabletkę należy połknąć, popijając wystarczającą ilością płynu, a spodziewane działanie przeczyszczające występuje po 8–12 godzinach. Zwykle wystarcza stosowanie produktu 2–3 razy w tygodniu¹.

Leku nie należy stosować przez dłuższy okres (powyżej 1–2 tygodni) bez konsultacji lekarskiej¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania owocu senesu wąskolistnego

Niedrożność jelit i zapalenie wyrostka robaczkowego

Leku nie należy stosować w przypadku niedrożności jelit oraz zapalenia wyrostka robaczkowego¹.

Ostre choroby zapalne jelit

Lek jest przeciwwskazany w ostrych chorobach zapalnych jelit, takich jak choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego¹.

Bóle brzucha nieznanego pochodzenia

Leku nie należy stosować w przypadku bólów brzusznych nieznanego pochodzenia¹.

Odwodnienie z utratą wody i elektrolitów

Lek jest przeciwwskazany w stanach odwodnienia z ubytkiem wody oraz elektrolitów¹.

Dzieci poniżej 12 lat

Produktów zawierających senes nie należy podawać dzieciom poniżej 12 lat¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu owocu senesu wąskolistnego

Krótkotrwałe stosowanie

Produkt nie jest przeznaczony do długotrwałego stosowania, a preparaty zawierające glikozydy hydroksyantracenowe powinny być zalecane tylko wtedy, gdy prawidłowego wypróżnienia nie można osiągnąć przez zmianę diety¹.

Ryzyko uzależnienia i atonii jelit

Stosowanie leków przeczyszczających przez dłuższy czas może prowadzić do upośledzenia funkcji jelit i uzależnienia od środków przeczyszczających¹.

Pacjenci przyjmujący leki wpływające na gospodarkę potasową i rytm serca

Pacjenci przyjmujący glikozydy nasercowe, leki antyarytmiczne, produkty lecznicze powodujące wydłużenie odcinka QT, diuretyki, kortykosteroidy lub korzeń lukrecji powinni zasięgnąć opinii lekarza przed rozpoczęciem stosowania preparatów zawierających glikozydy hydroksyantracenowe¹.

Objawy mogące wskazywać na niedrożność

Podobnie jak inne środki przeczyszczające, preparat nie powinien być stosowany przez pacjentów z zaklinowaniem kału oraz z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, takimi jak ból brzucha, nudności i wymioty, chyba że lekarz zdecyduje inaczej, ponieważ objawy takie mogą wskazywać na możliwość wystąpienia niedrożności jelit¹.

Niewydolność nerek

U pacjentów z niewydolnością nerek stosowanie preparatów zawierających glikozydy hydroksyantracenowe może spowodować zaburzenia elektrolitowe¹.

Nietrzymanie kału

Stosowanie preparatu przez pacjentów z nietrzymaniem kału wymaga częstszego zmieniania pieluchy, aby uniknąć przedłużonego kontaktu kału ze skórą¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Wpływ leku na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn jest nieistotny¹.

Interakcje owocu senesu wąskolistnego

Glikozydy nasercowe + owoc senesu wąskolistnego

Przy przewlekłym stosowaniu możliwe jest obniżenie stężenia elektrolitów we krwi, zwłaszcza potasu, a straty potasu mogą nasilać działanie glikozydów nasercowych¹.

Leki antyarytmiczne i wydłużające odstęp QT + owoc senesu wąskolistnego

Straty potasu wynikające z przewlekłego stosowania leku mogą wpływać na działanie leków antyarytmicznych, leków wywołujących odwrócenie rytmu zatokowego, na przykład chinidyny, oraz leków powodujących wydłużenie odcinka QT¹.

Diuretyki, kortykosteroidy i korzeń lukrecji + owoc senesu wąskolistnego

Straty potasu pogłębia równoczesne stosowanie leków wywołujących hipokaliemię, takich jak tiazydowe leki moczopędne, kortykosteroidy oraz preparaty zawierające korzeń lukrecji¹.

Inne leki podawane doustnie + owoc senesu wąskolistnego

Przyjmowanie leku może ograniczać wchłanianie innych leków podawanych drogą doustną z powodu przyspieszenia pasażu jelitowego¹.

Działania niepożądane owocu senesu wąskolistnego

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości w postaci świądu, pokrzywki oraz wysypki o charakterze osutki miejscowej lub uogólnionej są działaniem o nieznanej częstości ()¹.

Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej

Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, a w szczególności albuminuria i hematuria przy przewlekłym stosowaniu preparatu, są działaniem o nieznanej częstości ()¹.

Skurcze i bóle brzucha, biegunka

Skurcze i bóle brzucha oraz biegunki z wodnistym stolcem, w szczególności u osób z zespołem nadpobudliwego jelita, są działaniem o nieznanej częstości (). Reakcja taka może być spowodowana przyjęciem zbyt wysokiej dawki leku, co wymaga jej zmniejszenia¹.

Melanoza okrężnicy

Przewlekłe stosowanie leku może prowadzić do melanozy okrężnicy (melanosis coli), która ustępuje po zaprzestaniu stosowania preparatu. Jest to działanie o nieznanej częstości ()¹.

Zmiana barwy moczu

Zmiana barwy moczu na żółty lub czerwono-brązowy (w zależności od pH) jest działaniem o nieznanej częstości (). Efekt ten nie jest klinicznie istotny i może wystąpić w trakcie przyjmowania produktu leczniczego¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a owoc senesu wąskolistnego

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego brak jest doniesień wskazujących, że prawidłowe stosowanie preparatów glikozydów hydroksyantracenowych podczas ciąży wiąże się z toksycznym działaniem na płód. Ze względu na wyniki badań eksperymentalnych, wskazujące na możliwe genotoksyczne działanie niektórych antranoidów, na przykład emodyny, stosowanie leku przez kobiety w ciąży nie jest zalecane¹.

Karmienie piersią a owoc senesu wąskolistnego

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego nie zaleca się stosowania leku podczas karmienia piersią ze względu na brak wystarczających danych na temat przechodzenia metabolitów leku do mleka matki. Odnotowano przechodzenie małych ilości reiny (aktywny metabolit) do mleka matki, jednak nie zaobserwowano działania przeczyszczającego u niemowląt¹.

Produkty handlowe z owocem senesu wąskolistnego

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Xenna Extra Comfort	tabletki dojelitowe 150–220 mg	OTC