HTZ doustna a zakrzepica. Estradiol w plastrach i żelach na ogół nie wiązał się z wyższym ryzykiem

Doustna hormonalna terapia zastępcza (HTZ) wiązała się z częstszą żylną chorobą zakrzepowo-zatorową niezależnie od dawki i czasu stosowania, a estradiol podawany przez skórę – w plastrach, żelu lub aerozolu – nie wiązał się z ogólnym wzrostem ryzyka zakrzepicy, udaru ani zawału serca (z jednym wyjątkiem opisanym niżej). To wynik duńskiego badania rejestrowego, które objęło kobiety w wieku 50–69 lat leczone w latach 2003–2021 i ukazało się w BMJ¹. Związek doustnej HTZ z zakrzepicą i udarem opisywały już wcześniejsze badania, a dane o zawale były niespójne². Nowa praca dokłada szczegóły dotyczące dawki i czasu leczenia.

Najważniejsze wyniki w porównaniu z kobietami, które w danym okresie nie stosowały HTZ:

• Doustny estrogen (sam albo z progestagenem) – żylna choroba zakrzepowo-zatorowa występowała w szybszym tempie o mniej więcej 60 proc. (współczynnik hazardu 1,6). W liczbach bezwzględnych oznacza to jeden dodatkowy przypadek na około 1055 kobiet leczonych przez rok. Dla porównania wśród kobiet bez HTZ rozpoznawano ją u 15,8 na 10 tys. rocznie.
• Udar niedokrwienny i zawał serca przy HTZ doustnej – ryzyko nieco wyższe (współczynnik hazardu odpowiednio 1,3 i 1,2), czyli jeden dodatkowy udar na około 1642 i jeden zawał na około 3846 kobiet rocznie. Według autorów wzrost ograniczał się jednak do estradiolu doustnego w dawce powyżej 1 mg na dobę stosowanego dłużej niż rok i rósł z czasem leczenia. Po ponad pięciu latach tempo obu zdarzeń było wyższe o około 80 proc. (współczynnik hazardu 1,8).
• HTZ przezskórna – bez ogólnego wzrostu ryzyka któregokolwiek z trzech zdarzeń, bez względu na schemat, dawkę i czas. Wyjątkiem była złożona terapia cykliczna przez skórę (estrogen stale, progestagen przez część cyklu), przy której zawały występowały częściej (współczynnik hazardu 2,1). Autorzy zastrzegają, że ten wynik opiera się na nielicznych przypadkach.

W Polsce dostępne są obie drogi podania. Estradiol doustny w dawce 2 mg zawierają m.in. Estrofem i Femoston, a przezskórnie podaje się go w żelach Divigel, Oestrogel i Estreva, w aerozolu Lenzetto oraz w plastrach z samym estrogenem, takich jak Systen 50 i Fem 7. Plastry sekwencyjne z progestagenem dodawanym przez część cyklu (Systen Sequi, Fem 7 Combi) odpowiadają schematowi, przy którym w badaniu zawały występowały częściej. Przy wydawaniu doustnej HTZ, zwłaszcza estradiolu 2 mg stosowanego dłużej niż rok, pacjentce, która pyta o ryzyko zakrzepicy, można wskazać, że drogę podania warto omówić z lekarzem prowadzącym. Zmiana postaci wymaga nowej recepty, więc decyzja należy do lekarza.

To badanie obserwacyjne, więc nie pozwala ustalić związku przyczynowego. Autorzy wskazują też brak danych o wieku menopauzy, masie ciała i paleniu tytoniu². Charakterystyki preparatów przezskórnych zawierają ostrzeżenie o 1,3–3-krotnie większym ryzyku żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej przy HTZ oraz przeciwwskazanie u kobiet z zakrzepicą w wywiadzie, więc wynik nie zmienia przeciwwskazań ani ostrzeżeń³.