Racekadotryl

Lek przeciwbiegunkowy o działaniu przeciwwydzielniczym, inhibitor enkefalinazy jelitowej zmniejszający nadmierne wydzielanie wody i elektrolitów do światła jelita. Stosowany w objawowym leczeniu ostrej biegunki, zwykle jako uzupełnienie nawadniania, gdy samo nawadnianie nie opanowuje objawów, a leczenie przyczynowe nie jest możliwe. Dostępny wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych, w trzech postaciach dobieranych do wieku i masy ciała: granulat 10 mg (niemowlęta i małe dzieci), granulat 30 mg (dzieci) oraz kapsułki 100 mg (dorośli). Wydawany i na receptę, i bez recepty – status zależy od preparatu.

Działanie racekadotrylu

Racekadotryl jest prolekiem, czyli substancją nieaktywną, która dopiero w organizmie ulega hydrolizie do czynnego metabolitu – tiorfanu. Tiorfan hamuje enkefalinazę jelitową, enzym rozkładający enkefaliny w błonie komórkowej nabłonka jelita cienkiego. Zablokowanie tego enzymu przedłuża działanie enkefalin w synapsach jelita cienkiego i w efekcie zmniejsza nadmierne wydzielanie (hipersekrecję) wody i elektrolitów.

Racekadotryl działa przeciwwydzielniczo wyłącznie w obrębie jelit – ogranicza nadmierne wydzielanie wywołane toksynami cholery lub stanem zapalnym, nie zmieniając podstawowej czynności wydzielniczej. Działa szybko i przeciwbiegunkowo, bez zmiany ciągłości pasażu jelitowego, dlatego nie powoduje wtórnych zaparć ani wzdęcia brzucha w stopniu większym niż placebo. Po podaniu doustnym wykazuje działanie wyłącznie obwodowe, bez wpływu na ośrodkowy układ nerwowy.

Farmakologia

Racekadotryl należy do leków przeciwbiegunkowych, w klasyfikacji ATC do grupy „inne leki przeciwbiegunkowe” (A07XA04). Jest prolekiem hydrolizowanym do aktywnego metabolitu tiorfanu, będącego inhibitorem enkefalinazy jelitowej – enzymu błony komórkowej biorącego udział w rozkładzie białek endogennych, w tym enkefalin. Przez zapobieganie enzymatycznemu rozkładowi enkefalin racekadotryl przedłuża ich działanie w synapsach enkefalinergicznych jelita cienkiego i zmniejsza hipersekrecję wody oraz elektrolitów, nie wpływając na podstawową czynność wydzielniczą jelit¹. W dwóch badaniach klinicznych u dzieci racekadotryl zmniejszył masę stolca w pierwszych 48 godzinach odpowiednio o 40% i 46%, skracając czas trwania biegunki i ograniczając konieczność nawadniania².

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym racekadotryl jest szybko wchłaniany. Pokarm nie zmienia jego biodostępności, opóźnia jednak maksimum aktywności o około 1,5 godziny¹. Największe zahamowanie enkefalinazy w osoczu osiągane jest po około 2 godzinach i utrzymuje się około 8 godzin – u dorosłych odpowiada zahamowaniu 75% po dawce 100 mg, u dzieci 90% po dawce 1,5 mg/kg^1,2.

Średnia względna objętość dystrybucji w osoczu wynosi 66,4 kg, a aktywny metabolit tiorfan wiąże się w 90% z białkami osocza, głównie albuminami¹.

Metabolizm przebiega przez szybką hydrolizę racekadotrylu do tiorfanu, przekształcanego następnie w nieaktywne metabolity, a okres półtrwania mierzony jako zahamowanie enkefalinazy w osoczu wynosi około 3 godziny. Wielokrotne podawanie nie powoduje kumulacji w organizmie¹. Wydalanie odbywa się głównie przez nerki (81,4%) i w znacznie mniejszym stopniu z kałem (około 8%), a przez płuca jest nieznaczne (poniżej 1% dawki)¹. U dzieci profil farmakokinetyczny jest podobny do dorosłych, a stężenie maksymalne (C_max) osiągane jest po 2,5 godziny².

Wskazania leków z racekadotrylem

Wszystkie preparaty racekadotrylu stosuje się w objawowym leczeniu ostrej biegunki, gdy leczenie przyczynowe nie jest możliwe, a jeśli jest – jako leczenie wspomagające. Wskazania różnią się jednak grupą wiekową dopasowaną do postaci i mocy.

Kapsułki 100 mg (bez recepty) są wskazane w leczeniu objawowym ostrej biegunki u dorosłych¹.

Granulat 10 mg (na receptę) przeznaczony jest do uzupełniającego leczenia objawowego ostrej biegunki u niemowląt powyżej 3. miesiąca życia i u dzieci o masie ciała poniżej 13 kg, z jednoczesnym nawadnianiem doustnym i zwykłym postępowaniem podtrzymującym, gdy samo takie leczenie nie opanowuje objawów^3,4.

Granulat 30 mg na receptę (Hidrasec 30 mg) jest przeznaczony dla dzieci o masie ciała co najmniej 13 kg, również jako leczenie uzupełniające nawadnianie doustne². Granulat 30 mg bez recepty (Racedryl Go, Recenum Junior) przeznaczony jest dla dzieci powyżej 6. roku życia^5,6.

W postaciach dziecięcych racekadotryl jest zawsze uzupełnieniem nawadniania, a nie jego zamiennikiem – nawodnienie doustne lub, w cięższych przypadkach, dożylne pozostaje podstawą leczenia biegunki².

Dawkowanie racekadotrylu

Dawka u dzieci wynosi około 1,5 mg/kg masy ciała na każde podanie, trzy razy na dobę w równych odstępach. Leczenie kontynuuje się do oddania dwóch prawidłowych stolców i nie powinno ono trwać dłużej niż 7 dni.

Grupa	Dawka jednorazowa	Częstość podawania
Dorośli (kapsułki 100 mg)	100 mg (1 kapsułka)	pierwsza dawka niezależnie od pory dnia, następnie 3 razy na dobę przed głównymi posiłkami
Niemowlęta poniżej 9 kg (granulat 10 mg)	10 mg (1 saszetka)	3 razy na dobę
Niemowlęta i dzieci 9–13 kg (granulat 10 mg)	20 mg (2 saszetki)	3 razy na dobę
Dzieci 13–27 kg (granulat 30 mg)	30 mg (1 saszetka)	3 razy na dobę
Dzieci powyżej 27 kg (granulat 30 mg)	60 mg (2 saszetki)	3 razy na dobę

U dorosłych leczenie prowadzi się do oddania dwóch prawidłowych stolców, nie dłużej niż 7 dni¹. U dzieci dawkę ustala się według masy ciała, podając 1,5 mg/kg na każde podanie trzy razy na dobę^3,2. Granulat rozpuszcza się, dodając zawartość saszetki do jedzenia, szklanki wody lub butelki do karmienia, dobrze mieszając i podając natychmiast⁴.

Istotne przeciwwskazania do stosowania racekadotrylu

Nietolerancja fruktozy i zaburzenia wchłaniania cukrów

Postacie granulatu zawierają sacharozę, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy^2,5,4.

Dziedziczna nietolerancja galaktozy i niedobór laktazy

Kapsułki 100 mg dla dorosłych zawierają laktozę, dlatego nie powinni ich stosować pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, całkowitym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹.

Dzieci poniżej 6. roku życia

Postaci 30 mg wydawane bez recepty (Racedryl Go, Recenum Junior) są przeciwwskazane u dzieci w wieku poniżej 6 lat^5,6.

Środki ostrożności przy wydawaniu racekadotrylu

Racekadotryl uzupełnia nawadnianie, nie zastępuje go

Przyjmowanie racekadotrylu nie zmienia standardowego sposobu nawadniania, które pozostaje podstawą leczenia ostrej biegunki, szczególnie u niemowląt. Konieczność i drogę nawadniania dobiera się do wieku, masy ciała i ciężkości objawów, a w przypadku ciężkiej lub przedłużającej się biegunki z wymiotami albo brakiem apetytu należy rozważyć nawadnianie dożylne².

Krwiste lub ropne stolce z gorączką

Wystąpienie krwistych lub ropnych stolców z towarzyszącą gorączką może wskazywać na zakażenie bakteryjne będące przyczyną biegunki lub na inną ciężką chorobę, co wymaga innego postępowania¹.

Biegunka poantybiotykowa i przewlekła

Racekadotrylu nie badano w biegunkach związanych ze stosowaniem antybiotyków i nie należy go w nich podawać. Nie został też wystarczająco przebadany w biegunkach przewlekłych³.

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

U dorosłych z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek zaleca się ostrożność ze względu na ograniczone dane¹. U dzieci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, niezależnie od ciężkości choroby, racekadotrylu nie należy podawać z powodu braku badań w tej grupie².

Przedłużające się wymioty

Z powodu prawdopodobieństwa zmniejszenia biodostępności produktu w przypadku przedłużających się, niekontrolowanych wymiotów granulatu nie należy w takiej sytuacji podawać³.

Ciężkie reakcje skórne

W trakcie stosowania racekadotrylu zgłaszano reakcje skórne, przeważnie łagodne, ale niekiedy o ciężkim, nawet zagrażającym życiu przebiegu, w tym ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR) oraz reakcję polekową z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS). Przy ciężkiej reakcji skórnej leczenie należy natychmiast przerwać, a po przebytym zespole DRESS nigdy nie wznawiać terapii racekadotrylem¹.

Obrzęk naczynioruchowy i reakcje nadwrażliwości

U pacjentów stosujących racekadotryl obserwowano nadwrażliwość i obrzęk naczynioruchowy twarzy, kończyn, warg i błon śluzowych, mogący wystąpić w dowolnym momencie leczenia. Jeśli obrzęk powoduje niedrożność górnych dróg oddechowych (języka, głośni lub krtani), konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarska, a terapię należy przerwać i nie wznawiać. Ryzyko jest większe u pacjentów z obrzękiem naczynioruchowym w wywiadzie oraz przyjmujących inhibitory konwertazy angiotensyny¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Racekadotryl nie wywiera lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje racekadotrylu

Inhibitory konwertazy angiotensyny + racekadotryl

Jednoczesne stosowanie racekadotrylu z inhibitorami konwertazy angiotensyny (kaptopryl, enalapryl, lizynopryl, peryndopryl, ramipryl) może zwiększać ryzyko obrzęku naczynioruchowego, dlatego przed rozpoczęciem terapii u pacjenta leczonego inhibitorem ACE należy dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka¹.

Leki zwiększające stężenie bradykininy + racekadotryl

Obrzęk naczynioruchowy zależny od bradykininy mogą nasilać także inne leki zwiększające jej stężenie – antagoniści receptora angiotensyny II, inhibitory mTOR, leki przeciwcukrzycowe z grupy gliptyn, estramustyna, sakubitryl i rekombinowana alteplaza – dlatego łączenie ich z racekadotrylem nie jest zalecane².

Loperamid lub nifuroksazyd + racekadotryl

Równoczesne stosowanie racekadotrylu z loperamidem lub nifuroksazydem nie zmienia kinetyki racekadotrylu³.

Działania niepożądane racekadotrylu

Ból głowy

Ból głowy jest działaniem częstym (), wymienianym w charakterystykach Bloctil, Racedryl i Racedryl Go^1,3,5. Charakterystyki Hidrasec 30 mg, Recenum Baby i Recenum Junior nie wymieniają bólu głowy wśród działań niepożądanych^2,4,6.

Zapalenie migdałków

Zapalenie migdałków jest działaniem niezbyt częstym (), zgłaszanym we wszystkich postaciach granulatu przeznaczonych dla dzieci^2,3,5,4,6. Charakterystyka Bloctil dla dorosłych nie wymienia tego działania¹.

⚠ Reakcje skórne, w tym ciężkie

Wysypka i rumień są działaniem niezbyt częstym () we wszystkich preparatach^1,2. O nieznanej częstości () są cięższe reakcje wspólne dla wszystkich charakterystyk – rumień wielopostaciowy, obrzęk języka, twarzy, warg i powiek, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, rumień guzowaty, wysypka grudkowa, świerzbiączka, świąd oraz reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS)^4,6. Toksyczny wykwit skórny o nieznanej częstości () wymieniają dodatkowo charakterystyki Bloctil, Racedryl i Racedryl Go, natomiast nie zawierają go charakterystyki Hidrasec 30 mg, Recenum Baby i Recenum Junior^1,3,5.

⚠ Wstrząs anafilaktyczny

Wstrząs anafilaktyczny jest działaniem o nieznanej częstości (), zgłaszanym we wszystkich sześciu charakterystykach produktów leczniczych zawierających racekadotryl^1,2,3,5,4,6.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a racekadotryl

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest odpowiednich danych dotyczących stosowania racekadotrylu u kobiet w ciąży. Badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na ciążę, płodność oraz rozwój zarodka i płodu, ale wobec braku badań klinicznych racekadotrylu nie należy stosować u kobiet w ciąży¹.

Karmienie piersią a racekadotryl

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych dotyczących przenikania racekadotrylu do mleka ludzkiego, dlatego nie należy go stosować u kobiet karmiących piersią¹.

Produkty handlowe z racekadotrylem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Bloctil	kapsułki twarde 100 mg	OTC
Hidrasec 30 mg	granulat do sporządzania zawiesiny doustnej 30 mg	Rp
Racedryl	granulat do sporządzania zawiesiny doustnej 10 mg	Rp
Racedryl Go	granulat do sporządzania zawiesiny doustnej 30 mg	OTC
Recenum Baby	granulat do sporządzania zawiesiny doustnej w saszetce 10 mg	Rp
Recenum Junior	granulat do sporządzania zawiesiny doustnej w saszetce 30 mg	OTC