Dutasteryd

Dutasteryd to substancja czynna z monografią Farmakopei Polskiej XIII, w rejestrze surowców farmaceutycznych dostępna w opakowaniach 0,5 g, 1 g i 5 g¹. Wykaz dawek wiąże go z leczeniem łagodnego rozrostu gruczołu krokowego i podaniem doustnym², a piśmiennictwo kliniczne opisuje roztwory nanoszone na skórę głowy w łysieniu androgenowym. Żadna monografia narodowa Farmakopei nie opisuje preparatu z tym surowcem, więc receptura zewnętrzna opiera się na piśmiennictwie klinicznym, a nie na przepisie farmakopealnym. Surowiec należy do Wykazu B substancji silnie działających³.

Charakterystyka dutasterydu

Jak nazywa się dutasteryd na recepcie i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł Dutasteridum, polska nazwa to dutasteryd, a angielska Dutasteride⁴. W rejestrze surowców farmaceutycznych surowiec figuruje pod nazwą polską, jako dutasteryd¹. Odpowiedniki nazw używanych na receptach zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda dutasteryd i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako biały lub jasnożółty proszek⁴. Rozpuszczalność monografia podaje terminami jakościowymi⁴.

Do pracy przy stole nadaje się z tego zestawienia jeden rozpuszczalnik. Płyn buduje się na etanolu, chlorek metylenu obsługuje wyłącznie badania analityczne opisane w monografii, a woda nie rozpuści surowca i pozostawi go w postaci osadu. Rozrzut terminów przy etanolu, od rozpuszczalnego do dość trudno rozpuszczalnego, oznacza że ilość rozpuszczalnika rozstrzyga o powodzeniu roztworu. Zawartość etanolu w gotowym płynie i objętość spirytusu potrzebną do jej uzyskania przelicza kalkulator etanolu do receptury.

Zastosowanie dutasterydu w recepturze

Dutasteryd hamuje kompetycyjnie obie izoformy 5α-reduktazy, typu 1 i typu 2⁵. Wykaz dawek przypisuje mu działanie w łagodnym rozroście gruczołu krokowego i wyłącznie podanie doustne². Preparaty recepturowe z tym surowcem to płyny i roztwory na skórę głowy, sporządzane poza wskazaniami rejestracyjnymi, na podstawie badań klinicznych nad miejscowym leczeniem łysienia androgenowego.

W jakich stężeniach dutasteryd badano poza podaniem doustnym?

Stężenia pochodzą z badań zagranicznych i nie mają odpowiednika w Wykazie dawek, który drogi zewnętrznej dla tej substancji nie obejmuje.

Z tych dwóch sposobów podania receptury dotyczy tylko pierwszy. Wstrzyknięcie śródskórne wykonuje lekarz preparatem jałowym, więc mezoterapia nie jest postacią leku recepturowego, choć opisane w niej stężenie bywa punktem odniesienia dla płynów na skórę. Stężenie procentowe roztworu i ilość surowca na przepisaną objętość przelicza kalkulator stężeń recepturowych.

Stężenia i dawki maksymalne dutasterydu

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII podaje dla dutasterydu jedną drogę podania².

Dawka zwykle stosowana równa się tu maksymalnej, więc każdy skład doustny przewidujący więcej niż 0,5 mg na dobę przekracza dawkę maksymalną. Wartości ustalono dla mężczyzn w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała do 70 kg, bez chorób towarzyszących⁷.

Kontrola dawki maksymalnej obejmuje więc preparaty doustne. Dla podania zewnętrznego Farmakopea zwykle podaje zakres zalecanych stężeń zamiast dawek maksymalnych⁷, a przy dutasterydzie wykaz drogi zewnętrznej nie wymienia, więc stężenie płynu na skórę rozstrzyga skład podany na recepcie.

Co robić, gdy recepta przekracza dawkę maksymalną?

Jeżeli ze składu recepty oraz ze sposobu użycia leku wynika, że dawka maksymalna została przekroczona, a osoba wystawiająca receptę nie uczyniła adnotacji o konieczności zastosowania takiej ilości, ilość surowca zmniejsza się do wielkości wyznaczonej przez dawkę maksymalną. Lek z nieoznaczonym przekroczeniem wykonuje się w pełnej ilości dopiero po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła⁷.

Niezgodności recepturowe dutasterydu

Zachowanie surowca w recepcie wyznacza jego rozpuszczalność, bo dutasteryd wchodzi do preparatów w bardzo małych ilościach i cała trudność polega na tym, żeby pozostał w roztworze.

• Woda i podłoża wodne. Surowiec jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie⁴, więc roztwór wodny nie powstanie, a przepisany skład wodny daje zawiesinę, w której substancja czynna rozkłada się nierównomiernie między dawkami.
• Rozcieńczanie gotowego roztworu wodą. Monografia wiąże rozpuszczalność z etanolem bezwodnym⁴, a dolanie wody obniża zdolność rozpuszczającą płynu, przez co substancja czynna może się wytrącić już po sporządzeniu.
• Substancje pomocnicze gotowych mieszanek. W serii 15 osób poddanych mezoterapii dutasterydem u czterech pojawiło się niebliznowaciejące łysienie obejmujące miejsce wstrzyknięć, a autorzy wiążą je z alkoholem benzylowym i polisiloksanem obecnymi w gotowej mieszaninie, nie z samą substancją czynną⁵.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Bezpieczeństwo stosowania dutasterydu

Co oznacza obecność dutasterydu w Wykazie B?

Dutasteryd figuruje w farmakopealnym Wykazie substancji silnie działających, czyli Wykazie B, bez oznaczenia § ani §§³. Znak § oznacza substancje zaliczone do grup III-P i IV-P substancji psychotropowych oraz prekursory kategorii 1, a znak §§ substancje z grupy II-N środków odurzających i II-P substancji psychotropowych⁸, więc dutasteryd nie należy do żadnej z tych grup. W Wykazie substancji bardzo silnie działających, czyli Wykazie A, nie figuruje⁹, nie ma go również w Wykazie środków odurzających, czyli Wykazie N¹⁰. Substancje silnie działające, Separanda, przepisy o wydawaniu leków z aptek i wystawianiu recept obejmują wymogiem szczególnej ostrożności lub specjalnych zasad postępowania⁸. Pełne zestawienia portal publikuje osobno, wykaz A substancji bardzo silnie działających, wykaz N środków odurzających oraz pochodzący z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wykaz P substancji psychotropowych.

Podanie na skórę nie znosi wchłaniania ogólnoustrojowego. W badaniu II fazy roztwory o stężeniu od 0,01% do 0,05% w/v powodowały niewielkie zmiany stężeń testosteronu i dihydrotestosteronu w surowicy, podczas gdy finasteryd podawany doustnie w dawce 1 mg na dobę powodował zmiany umiarkowane⁶.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru¹.