opieka.farm
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·substancje czynne

Glukoza

Glukoza (Glucosum) – surowiec farmakopealnego roztworu izotonizującego do kropli do oczu, w obrocie w postaci bezwodnej i jednowodnej.

Zapisz

Glukoza to substancja stosowana w recepturze aptecznej jako składnik pomocniczy preparatów do oczu. Farmakopea Polska XIII wymienia ją wśród czterech roztworów izotonizujących, którymi doprowadza się krople do oczu do izotonii z płynem łzowym, w stężeniu 50 g/L1. Surowiec ma w Farmakopei dwie osobne monografie, dla postaci bezwodnej2 i dla jednowodnej3, i obie postacie są w aptekach dostępne4.

Charakterystyka glukozy

Jak nazywa się glukoza na recepcie i w rejestrze?

Monografia postaci bezwodnej nosi tytuł Glucosum, nazwę polską glukoza i angielską Glucose2. Monografia postaci jednowodnej to Glucosum monohydricum, po polsku glukoza jednowodna, po angielsku Glucose monohydrate3. W rejestrze surowców farmaceutycznych ta sama substancja występuje pod trzema nazwami łacińskimi, Glucosum, Glucosum anhydricum oraz Glucosum monohydricum, przy czym dwie pierwsze opisują preparaty sprzedawane jako glukoza, a trzecia jako glukoza jednowodna4. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda glukoza i w czym się rozpuszcza?

Obie monografie opisują wygląd tak samo, a rozpuszczalność podają terminami jakościowymi2,3.

CechaGlukoza (Glucosum)Glukoza jednowodna (Glucosum monohydricum)
Postać i wyglądbiały lub prawie biały, krystaliczny proszekbiały lub prawie biały, krystaliczny proszek
Rozpuszczalność w wodziełatwo rozpuszczalnałatwo rozpuszczalna
Rozpuszczalność w etanolu 96%bardzo trudno rozpuszczalnabardzo trudno rozpuszczalna
Woda związana w surowcu–od 7,5% do 9,5%5

Z tego układu wynika, że przy stole recepturowym glukozę rozpuszcza się w wodzie, a w preparacie o dużym udziale etanolu 96% surowiec zostaje nierozpuszczony. Wybór postaci zmienia natomiast wynik odważania, bo w glukozie jednowodnej od 7,5% do 9,5% masy przypada na wodę5.

Zastosowanie glukozy w recepturze

Do czego służy glukoza w kroplach do oczu?

Krople do oczu sporządzane w aptece powinny być izotoniczne z płynem łzowym, a ich ciśnienie osmotyczne mieści się w przedziale od 280 do 320 mosmol/L, przy pH od 3,5 do 8,56. Do wyrównania osmotyczności służą substancje izotonizujące, wymieniane w monografii wśród substancji pomocniczych kropli6. Farmakopea podaje cztery gotowe roztwory izotonizujące, oznaczone literami, a glukoza jest jednym z nich1.

SymbolRoztwór izotonizującyUwaga z monografii
Achlorek sodu 9 g/L–
Bazotan potasu 16 g/Lprzeznaczony głównie dla związków srebra
Ckwas borowy 19 g/L–
Dglukoza 50 g/L–

Gotowych roztworów o takim stężeniu używa się po to, żeby uniknąć trudności związanych z odważaniem niewielkich ilości substancji1. Ilość surowca odpowiadającą temu stężeniu przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Stężenia i dawki maksymalne glukozy

Farmakopea podaje dla receptury gotowy roztwór izotonizujący glukozy o stężeniu 50 g/L, dodawany do preparatu w ilości potrzebnej do osiągnięcia izotonii z płynem łzowym1. Stężenie glukozy w gotowych kroplach jest więc niższe i zależy od pozostałych składników.

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII wymienia glukozę bezwodną i jednowodną w osobnych wierszach, z tą samą treścią7.

Pozycja wykazuDroga podaniaStężenia roztworówDziałanie i zastosowanie
Glucosumdożylnie5,0%, 10,0%, 20,0%, 40,0%, 66,0%płyn infuzyjny, hipoglikemia, do obliteracji naczyń żylnych (iniekcje)
Glucosum monohydricumdożylnie5,0%, 10,0%, 20,0%, 40,0%, 66,0%płyn infuzyjny, hipoglikemia, do obliteracji naczyń żylnych (iniekcje)

W druku wykazu gwiazdką oznaczono stężenia 40,0% i 66,0% oraz zastosowanie do obliteracji naczyń żylnych7. Wartości z wykazu ustalono dla mężczyzny w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała około 70 kg, bez chorób towarzyszących8.

Niezgodności recepturowe glukozy

Niezgodność recepturowa glukozy wynika z jej rozpuszczalności oraz z wody wnoszonej przez postać jednowodną.

  • Preparaty spirytusowe. W etanolu 96% glukoza jest bardzo trudno rozpuszczalna2, więc w roztworze o dużym udziale etanolu pozostaje nierozpuszczona.
  • Woda wnoszona ze składem. Glukoza jednowodna wnosi od 7,5% do 9,5% wody5, co odróżnia ją od postaci bezwodnej przy preparatach sporządzanych bez udziału wody.
  • Krople do oczu ze związkami srebra. Farmakopealne zestawienie roztworów izotonizujących przypisuje związkom srebra roztwór azotanu potasu 16 g/L1.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z glukozą

Roztwór izotonizujący z glukozą wchodzi do preparatu, który w całości musi być jałowy, a wymagania dla wody używanej jako rozpuszczalnik podaje monografia Aqua pro usu officinale6. Metodę sporządzania kropli wybiera się według postaci fizycznej preparatu1.

  • Metoda 1. Wyjaławianie przez sączenie przez filtry o nominalnej wielkości porów nie większej niż 0,22 µm, stosowana do roztworów rzeczywistych o niskiej lepkości.
  • Metoda 2. Wyjaławianie w autoklawie, stosowane do roztworów rzeczywistych i roztworów koloidalnych substancji termostabilnych.
  • Metoda 3. Użycie jałowych składników i łączenie ich w warunkach aseptycznych, stosowane do kropli w postaci zawiesin, roztworów koloidalnych substancji termolabilnych oraz roztworów olejowych o wysokiej lepkości.

Pozostałe postacie leku recepturowego i zasady pracy przy nich zbiera dział o recepturze aptecznej.

Bezpieczeństwo stosowania glukozy

Glukoza nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N9. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
GlukozaAflofarm Farmacja Polska Sp. z o.o.80 g (EAN 5909990013470) · 100 g (EAN 5909990013487) · 200 g (EAN 5909990013494) · 500 g (EAN 5909990013500) · 1 kg (EAN 5909990013524) · 2,5 kg (EAN 5909990013531)
GlukozaAmara Compounding sp. z o.o.80 g (EAN 5909990623150) · 100 g (EAN 5909990623167) · 200 g (EAN 5909990623174) · 250 g (EAN 5909990623181) · 500 g (EAN 5909990623198) · 1 kg (EAN 5909990623204) · 50 g (EAN 5909990728909) · 75 g (EAN 5909990730957)
GlukozaLaboratorium Galenowe Olsztyn Sp. z o.o.50 g (EAN 5909990076239) · 80 g (EAN 5909990076246) · 100 g (EAN 5909990076253) · 200 g (EAN 5909990076260) · 500 g (EAN 5909990076277) · 1000 g (EAN 5909990076284)
GlukozaPoznańskie Zakłady Zielarskie „Herbapol” S.A.50 g (EAN 5909990651764) · 75 g (EAN 5909990651771) · 80 g (EAN 5909990651788) · 100 g (EAN 5909990651795)
GlukozaWytwórnia Euceryny Laboratorium Farmaceutyczne COEL S.J. E.Z.M. Konstanty1 kg (EAN 5909990073474) · 2 kg (EAN 5909990073481) · 5 kg (EAN 5909990073498)
Glukoza (Glucosum anhydricum)Grzegorz Nowakowski Przedsiębiorstwo Produkcji Farmaceutycznej „GEMI”5 g (EAN 5909990803057) · 75 g (EAN 5909990803064) · 100 g (EAN 5909990803071) · 5 g (EAN 5909990803088) · 75 g (EAN 5909990803095) · 100 g (EAN 5909990803101) · 500 g (EAN 5909990803125) · 1 kg (EAN 5909990803132)
Glukoza jednowodnaFagron Sp. z o.o.50 g (EAN 5909990812998) · 80 g (EAN 5909990813001) · 100 g (EAN 5909990813025) · 250 g (EAN 5909990813032) · 500 g (EAN 5909990813049) · 1 kg (EAN 5909990813056) · 5 kg (EAN 5909990813063)
GLUKOZA JEDNOWODNAPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „Galfarm” Sp. z o.o.10 g (EAN 5909991583040) · 25 g (EAN 5909991583057) · 50 g (EAN 5909991583064) · 100 g (EAN 5909991583071) · 250 g (EAN 5909991583088) · 500 g (EAN 5909991583095)

Zestawienie na podstawie rejestru4.

Źródła

  1. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Leki sporządzane w aptece. T. III, str. 4814. 2023 ↩↩↩↩↩↩
  2. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Glucosum. T. II, str. 3243. 2023 ↩↩↩↩
  3. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Glucosum monohydricum. T. II, str. 3246. 2023 ↩↩↩
  4. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩↩
  5. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Glucosum monohydricum. T. II, str. 3247. 2023 ↩↩↩
  6. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Leki sporządzane w aptece. T. III, str. 4813. 2023 ↩↩↩
  7. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych. T. III, str. 4916. 2023 ↩↩
  8. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych, Wyjaśnienia. T. III, str. 4887. 2023 ↩
  9. Farmakopea Polska XIII. Wykazy A, B, N. T. III, str. 4956–4964. 2023 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 10.08.2026 Ostatnia aktualizacja: 16.08.2026