Glukoza

Glukoza to substancja stosowana w recepturze aptecznej jako składnik pomocniczy preparatów do oczu. Farmakopea Polska XIII wymienia ją wśród czterech roztworów izotonizujących, którymi doprowadza się krople do oczu do izotonii z płynem łzowym, w stężeniu 50 g/L¹. Surowiec ma w Farmakopei dwie osobne monografie, dla postaci bezwodnej² i dla jednowodnej³, i obie postacie są w aptekach dostępne⁴.

Charakterystyka glukozy

Jak nazywa się glukoza na recepcie i w rejestrze?

Monografia postaci bezwodnej nosi tytuł Glucosum, nazwę polską glukoza i angielską Glucose². Monografia postaci jednowodnej to Glucosum monohydricum, po polsku glukoza jednowodna, po angielsku Glucose monohydrate³. W rejestrze surowców farmaceutycznych ta sama substancja występuje pod trzema nazwami łacińskimi, Glucosum, Glucosum anhydricum oraz Glucosum monohydricum, przy czym dwie pierwsze opisują preparaty sprzedawane jako glukoza, a trzecia jako glukoza jednowodna⁴. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda glukoza i w czym się rozpuszcza?

Obie monografie opisują wygląd tak samo, a rozpuszczalność podają terminami jakościowymi^2,3.

Z tego układu wynika, że przy stole recepturowym glukozę rozpuszcza się w wodzie, a w preparacie o dużym udziale etanolu 96% surowiec zostaje nierozpuszczony. Wybór postaci zmienia natomiast wynik odważania, bo w glukozie jednowodnej od 7,5% do 9,5% masy przypada na wodę⁵.

Zastosowanie glukozy w recepturze

Do czego służy glukoza w kroplach do oczu?

Krople do oczu sporządzane w aptece powinny być izotoniczne z płynem łzowym, a ich ciśnienie osmotyczne mieści się w przedziale od 280 do 320 mosmol/L, przy pH od 3,5 do 8,5⁶. Do wyrównania osmotyczności służą substancje izotonizujące, wymieniane w monografii wśród substancji pomocniczych kropli⁶. Farmakopea podaje cztery gotowe roztwory izotonizujące, oznaczone literami, a glukoza jest jednym z nich¹.

Gotowych roztworów o takim stężeniu używa się po to, żeby uniknąć trudności związanych z odważaniem niewielkich ilości substancji¹. Ilość surowca odpowiadającą temu stężeniu przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Stężenia i dawki maksymalne glukozy

Farmakopea podaje dla receptury gotowy roztwór izotonizujący glukozy o stężeniu 50 g/L, dodawany do preparatu w ilości potrzebnej do osiągnięcia izotonii z płynem łzowym¹. Stężenie glukozy w gotowych kroplach jest więc niższe i zależy od pozostałych składników.

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII wymienia glukozę bezwodną i jednowodną w osobnych wierszach, z tą samą treścią⁷.

W druku wykazu gwiazdką oznaczono stężenia 40,0% i 66,0% oraz zastosowanie do obliteracji naczyń żylnych⁷. Wartości z wykazu ustalono dla mężczyzny w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała około 70 kg, bez chorób towarzyszących⁸.

Niezgodności recepturowe glukozy

Niezgodność recepturowa glukozy wynika z jej rozpuszczalności oraz z wody wnoszonej przez postać jednowodną.

• Preparaty spirytusowe. W etanolu 96% glukoza jest bardzo trudno rozpuszczalna², więc w roztworze o dużym udziale etanolu pozostaje nierozpuszczona.
• Woda wnoszona ze składem. Glukoza jednowodna wnosi od 7,5% do 9,5% wody⁵, co odróżnia ją od postaci bezwodnej przy preparatach sporządzanych bez udziału wody.
• Krople do oczu ze związkami srebra. Farmakopealne zestawienie roztworów izotonizujących przypisuje związkom srebra roztwór azotanu potasu 16 g/L¹.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z glukozą

Roztwór izotonizujący z glukozą wchodzi do preparatu, który w całości musi być jałowy, a wymagania dla wody używanej jako rozpuszczalnik podaje monografia Aqua pro usu officinale⁶. Metodę sporządzania kropli wybiera się według postaci fizycznej preparatu¹.

• Metoda 1. Wyjaławianie przez sączenie przez filtry o nominalnej wielkości porów nie większej niż 0,22 µm, stosowana do roztworów rzeczywistych o niskiej lepkości.
• Metoda 2. Wyjaławianie w autoklawie, stosowane do roztworów rzeczywistych i roztworów koloidalnych substancji termostabilnych.
• Metoda 3. Użycie jałowych składników i łączenie ich w warunkach aseptycznych, stosowane do kropli w postaci zawiesin, roztworów koloidalnych substancji termolabilnych oraz roztworów olejowych o wysokiej lepkości.

Pozostałe postacie leku recepturowego i zasady pracy przy nich zbiera dział o recepturze aptecznej.

Bezpieczeństwo stosowania glukozy

Czy glukoza figuruje w wykazach farmakopealnych?

Glukozy nie ma w Wykazie substancji bardzo silnie działających, czyli Wykazie A⁹, nie ma jej też w Wykazie substancji silnie działających, czyli Wykazie B¹⁰, ani w Wykazie środków odurzających, czyli Wykazie N¹¹. Wykazy zestawiono po to, żeby ułatwić stosowanie przepisów prawa farmaceutycznego, w tym zasad wydawania leków z aptek i wystawiania recept, które przy substancjach bardzo silnie działających (Venena) i silnie działających (Separanda) przewidują szczególną ostrożność lub specjalne zasady postępowania¹². Pełne zestawienia portal publikuje osobno, wykaz A substancji bardzo silnie działających, wykaz N środków odurzających oraz wykaz P substancji psychotropowych.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru⁴.