Jodoform

Jodoform to substancja czynna stosowana w recepturze zewnętrznie, w maściach, pastach, zasypkach i globulkach dopochwowych. Antyseptycznie działa nie sam surowiec, lecz jod, który wydziela się z niego po zetknięciu z wydzieliną surowiczą lub ropną i denaturuje białka bakterii, grzybów oraz wirusów¹. Poza tym jodoform działa lekko znieczulająco, przeciwkrwotocznie i osuszająco¹. Farmakopea Polska XIII opisuje go w monografii narodowej², a w rejestrze surowców farmaceutycznych ma trzech dostawców³.

Charakterystyka jodoformu

Jak nazywa się jodoform na recepcie i w rejestrze?

Tytuł monografii brzmi Iodoformium, polska nazwa to jodoform². Pod tą samą nazwą, z odpowiednikiem łacińskim Iodoformium, surowiec figuruje w rejestrze³. Na receptach pojawia się w dopełniaczu, jako Iodoformici¹. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda jodoform i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako żółte, błyszczące kryształy albo jasnożółty, miałki proszek, tłustawy w dotyku, o swoistym zapachu². Rozpuszczalność rozstrzyga o tym, w której fazie preparatu surowiec się znajdzie.

Z tego układu wynika sposób wprowadzania surowca. W podłożach tłuszczowych jodoform przechodzi do roztworu, a w preparatach wodnych i w proszkach pozostaje ciałem stałym, które trzeba rozetrzeć. Temperatura topnienia wynosi około 120 °C i towarzyszy jej rozkład surowca², co wyznacza górną granicę ogrzewania masy.

Zastosowanie jodoformu w recepturze

Do czego stosuje się jodoform w recepturze?

Jodoform wchodzi do preparatów na rany i owrzodzenia, do globulek dopochwowych oraz do past stosowanych w infekcjach endodontycznych¹. Warunkiem działania jest wilgotne środowisko rany, bo dopiero wydzielina surowicza lub ropna uwalnia z surowca jod¹.

Jakie preparaty z jodoformem sporządza się w aptece?

Maść z jodoformem to preparat na owrzodzenia, na podłożu hydrofilowym¹.

• wazelina hydrofilowa – do 100,0
• jodoform – 1,0

Pasta z jodoformem i tetrakainą to preparat o twardej konsystencji, na podłożu pasty cynkowej¹.

• pasta cynkowa – do 100,0
• jodoform – 20,0
• chlorowodorek tetrakainy – 3,0

Zasypka z jodoformem to proszek do posypywania rany¹.

• talk wenecki i tlenek cynku w równych częściach – do 80,0
• jodoform – 1,0

Globulki dopochwowe z jodoformem i metronidazolem wydaje się po 12 sztuk, do stosowania po jednej na noc¹.

• metronidazol – 0,4
• jodoform – 0,2
• podłoże Witepsol – ilość potrzebna

Masę podłoża potrzebną na taką serię globulek wyliczysz kalkulatorem masy podłoża do czopków i globulek.

Stężenia jodoformu w preparatach recepturowych

Stężenia stosowane w przepisach recepturowych rozciągają się od 1% do 20% i zależą od postaci leku oraz od miejsca podania¹.

Zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Niezgodności recepturowe jodoformu

Trwałość jodoformu w preparacie rozstrzyga o jego działaniu, bo surowiec rozkłada się z wydzieleniem jodu także poza raną.

• Światło. Preparaty z jodoformem sporządza się w warunkach pozbawionych promieniowania słonecznego, a gotowy lek chroni się przed światłem, inaczej surowiec ulega rozkładowi¹. Sam surowiec Farmakopea każe przechowywać w pojemniku hermetycznym, chroniąc od światła².
• Powietrze. Dostęp powietrza rozkłada jodoform w gotowym preparacie, dlatego opakowanie ma być szczelne¹.
• Ogrzewanie. Topnieniu w temperaturze około 120 °C towarzyszy rozkład², więc stapianie podłoża prowadzi się poniżej tej granicy.
• Faza wodna. W wodzie surowiec praktycznie się nie rozpuszcza², więc w preparatach z fazą wodną pozostaje zawiesiną i wymaga dokładnego roztarcia.

Niezgodnością nie jest połączenie jodoformu z tlenkiem cynku ani z chlorowodorkiem tetrakainy. Wszystkie trzy surowce stoją obok siebie w przepisach recepturowych, tlenek cynku w zasypce z talkiem, a tetrakaina w paście cynkowej¹.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z jodoformem

Pracę prowadzi się przy osłonie od promieniowania słonecznego¹. Postać, w jakiej surowiec trafia do preparatu, wyznacza jego rozpuszczalność. W podłożach tłuszczowych jodoform się rozpuszcza¹, a w zasypkach i preparatach wodnych zostaje ciałem stałym². Monografia dopuszcza dwie postaci surowca, błyszczące kryształy i miałki proszek², a od tego, którą z nich ma opakowanie w aptece, zależy nakład pracy przy rozcieraniu.

Przechowywanie i trwałość jodoformu

Surowiec przechowuje się w pojemniku hermetycznym, chroniąc od światła². Gotowe preparaty chroni się przed dostępem światła i powietrza, bo jedno i drugie rozkłada jodoform¹.

Bezpieczeństwo stosowania jodoformu

Czy jodoform podlega rygorom wykazów farmakopealnych?

Jodoform nie figuruje w Wykazie substancji bardzo silnie działających, czyli Wykazie A⁴, nie ma go też w Wykazie substancji silnie działających, czyli Wykazie B⁵, ani w Wykazie środków odurzających, czyli Wykazie N⁶. Wydawanie surowca i wystawianie recept nie podlega więc rygorom przewidzianym dla substancji z tych list⁷. Pełne zestawienia portal publikuje osobno, wykaz A substancji bardzo silnie działających, wykaz N środków odurzających oraz wykaz P substancji psychotropowych.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.