Potasu chlorek

Chlorek potasu to substancja czynna stosowana w recepturze wewnętrznie, przede wszystkim w roztworach i proszkach doustnych uzupełniających niedobory potasu. Farmakopea Polska XIII przypisuje mu dawki dla dwóch dróg podania, doustnej oraz dożylnej we wlewie po rozcieńczeniu¹, a w monografii wymaga osobnego oznakowania surowca przeznaczonego do preparatów pozajelitowych i do roztworów do hemodializy². W rejestrze surowców farmaceutycznych dostępny jest u dwóch podmiotów, w opakowaniach od 10 g do 1 kg³.

Charakterystyka chlorku potasu

Jak nazywa się chlorek potasu na recepcie i w rejestrze?

Nazwa łacińska monografii to Kalii chloridum, polska potasu chlorek, a angielska Potassium chloride². Obie pozycje rejestru surowców farmaceutycznych noszą nazwę Potasu chlorek³. Odpowiedniki nazw używanych na receptach zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda chlorek potasu i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako biały lub prawie biały, krystaliczny proszek albo bezbarwne kryształy². Rozpuszczalność monografia podaje terminami jakościowymi², a rozdział o właściwościach przelicza te terminy na objętość rozpuszczalnika przypadającą na gram substancji⁴.

Przy stole recepturowym oznacza to dwie rzeczy. Roztwór wodny powstaje na zimno i mieści się w objętości zwykłej butelki recepturowej, bo 10 g surowca wiąże od 10 mL do 100 mL wody. Fazy etanolowej chlorek potasu nie przyjmuje, więc nalewka albo roztwór spirytusowy dodany do roztworu wodnego działa przeciwnie do rozpuszczania.

Zastosowanie chlorku potasu w recepturze

Wykaz dawek przypisuje chlorkowi potasu jedno zastosowanie, uzupełnianie niedoborów potasu, i wymienia dwie drogi podania: doustną oraz dożylną we wlewie po rozcieńczeniu, oznaczoną jako iniectio concentrata¹. Roztwory i proszki doustne należą do preparatów niejałowych i sporządza się je według drugiej części monografii o lekach wykonywanych w aptece⁵.

Monografia surowca wymaga, aby na etykiecie podać, jeżeli dotyczy, informację, że substancja jest odpowiednia do wytwarzania preparatów pozajelitowych, oraz osobno, że jest odpowiednia do wytwarzania roztworów do hemodializy². Surowiec bez takiej informacji na opakowaniu nie ma potwierdzonej przydatności do żadnego z tych zastosowań, więc oznakowanie rozstrzyga, którą pozycję zamówić do apteki.

Stężenia i dawki maksymalne chlorku potasu

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII podaje wartości osobno dla każdej drogi podania, w jednostkach masy¹.

Ograniczenie dotyczy doby, więc przekroczenie liczy się z ilości surowca przypadającej na cały dzień stosowania, a nie z pojedynczej porcji leku. Ilość surowca na stężenie gotowego roztworu przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych. Zakresy z wykazu przyjęto dla mężczyzny w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała do 70 kg, bez chorób towarzyszących⁶.

Co robić, gdy recepta przekracza dawkę maksymalną?

Jeżeli ze składu recepty oraz ze sposobu użycia leku wynika, że dawka maksymalna została przekroczona, a osoba wystawiająca receptę tego nie oznaczyła, ilość surowca zmniejsza się do wielkości określonej przez dawkę maksymalną. Lek z nieoznaczonym przekroczeniem wykonuje się w pełnej ilości dopiero po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła⁶.

Niezgodności recepturowe chlorku potasu

Niezgodności tego surowca biorą się z jonu chlorkowego, który wnosi do preparatu, oraz z rozpuszczalnika, w którym sól nie przechodzi do roztworu.

• Sole srebra. Jon chlorkowy wytrąca z ich roztworów biały, serowaty chlorek srebra⁷. Tak samo rozstrzyga to Farmakopea przy kroplach do oczu, bo dla związków srebra przeznacza roztwór izotonizujący na bazie azotanu potasu o stężeniu 16 g/L, a nie roztwór chlorkowy⁸.
• Etanol, nalewki i roztwory spirytusowe. W bezwodnym etanolu chlorek potasu jest praktycznie nierozpuszczalny², więc faza etanolowa dodana do stężonego roztworu wodnego wytrąca sól z powrotem.

Sąsiedztwo innych soli w tym samym roztworze niezgodnością nie jest. Monografia przewiduje surowiec przeznaczony do roztworów do hemodializy², czyli do preparatów wieloelektrolitowych, w których chlorek potasu stoi obok pozostałych soli.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Chlorek potasu nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N⁹. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Sporządzanie preparatów z chlorkiem potasu

Roztwór doustny powstaje w kolejności opisanej w monografii o lekach sporządzanych w aptece¹⁰.

1. Odważyć surowiec.
2. Rozpuścić go w części przewidzianej ilości rozpuszczalnika.
3. Uzupełnić rozpuszczalnikiem do wymaganej masy albo objętości.
4. W roztworze wieloskładnikowym odważać składniki stałe pojedynczo i rozpuszczać je kolejno, jeden po drugim.
5. Przesączyć preparat, jeżeli zostały w nim nierozpuszczone cząstki.

Wymagania dla wody wchodzącej w skład preparatu niejałowego podaje monografia Aqua pro usu officinale, a do końcowego przemywania sprzętu i utensyliów służy woda oczyszczona⁵. Proszek doustny prowadzi się inaczej niż roztwór: składniki stałe rozdrabnia się do bardzo miałko rozdrobnionego proszku, a następnie miesza do jednakowej wielkości cząstek, z zachowaniem właściwej kolejności ich łączenia¹⁰.

Przechowywanie i trwałość preparatów z chlorkiem potasu

O okresie przydatności roztworu decyduje ryzyko rozwoju drobnoustrojów w preparacie wodnym, a nie trwałość samej soli⁵.

Gotowe preparaty przechowuje się w dobrze zamkniętych pojemnikach, w temperaturze nie wyższej niż 25 °C i bez dostępu światła⁵.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.