Sulfaguanidyna

Sulfaguanidyna to substancja czynna o działaniu przeciwbakteryjnym z grupy sulfonamidów, w recepturze przeznaczona do podania doustnego¹. O sposobie pracy z nią rozstrzyga jedna cecha: żaden rozpuszczalnik używany w aptece nie rozpuszcza jej w użytecznej proporcji, więc każdy przepisany preparat płynny powstaje jako zawiesina, a nie roztwór².

Charakterystyka sulfaguanidyny

Jak nazywa się sulfaguanidyna na recepcie i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł Sulfaguanidinum, polską nazwę sulfaguanidyna, a nazwę angielską Sulfaguanidine². Wszystkie trzy preparaty w rejestrze surowców występują pod nazwą sulfaguanidyna³. Nazwy używane w recepcie i w rejestrze rozwiązuje tłumacz synonimów recepturowych.

Jak wygląda sulfaguanidyna i w czym się rozpuszcza?

Sulfaguanidyna jest białym lub prawie białym, drobnokrystalicznym proszkiem². Monografia opisuje rozpuszczalność terminami farmakopealnymi dla czterech rozpuszczalników.

Osobno monografia podaje, że substancja rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach nieorganicznych². Z tego układu wynika sposób wprowadzania surowca do preparatu: żaden rozpuszczalnik recepturowy go nie rozpuści, bo w wodzie i w etanolu 96% jest bardzo trudno rozpuszczalna, a najlepszy z wymienionych – aceton – w recepturze nie jest stosowany. W praktyce sulfaguanidynę wprowadza się więc jako fazę stałą, a nie w roztworze.

Zastosowanie sulfaguanidyny w recepturze

Do czego służy sulfaguanidyna w leku recepturowym?

Wykaz dawek przypisuje sulfaguanidynie działanie przeciwbakteryjne i klasyfikuje ją jako sulfonamid, wskazując wyłącznie doustną drogę podania¹. Postacią leku recepturowego jest więc preparat doustny z substancją stałą – proszek dzielony albo zawiesina, w której surowiec pozostaje rozproszony.

Ilości sulfaguanidyny przypadające na łyżeczkę mieszanki przelicza kalkulator dawki w miksturze.

Dawki sulfaguanidyny

Wykaz dawek substancji czynnych podaje dla sulfaguanidyny dawki zwykle stosowane przy podaniu doustnym.

Wartości pochodzą z Wykazu dawek¹. Zakres dawek dla określonej drogi podania przyjęto dla mężczyzny w wieku 20–40 lat o masie ciała około 70 kg, a same dawki zalecane mają charakter orientacyjny – lekarz ustala dawkę każdorazowo, zależnie od wieku, płci, masy ciała i chorób towarzyszących chorego⁴. Przeliczenia pediatryczne prowadzi się poza Farmakopeą, wzorami z kalkulatora dawek dla dzieci.

Dla sulfaguanidyny wykaz podaje wyłącznie dawki zwykle stosowane, bez wartości maksymalnych. Ma to bezpośrednie następstwo przy wydawaniu recepty: przewidziane w Farmakopei zmniejszenie ilości surowca w składzie leku recepturowego przez osobę sporządzającą dotyczy sytuacji, w której dawka maksymalna dla tego surowca jest ustalona⁴. Sama wielkość dawki zwykle stosowanej nie rozstrzyga przy tym o długości kuracji, bo Farmakopea odnosi ją do pojedynczego podania i doby, a nie do okresu stosowania leku⁴.

Niezgodności recepturowe sulfaguanidyny

• Kwaśne składniki recepty. Sulfaguanidyna rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach nieorganicznych², więc składnik zakwaszający preparat przeprowadza ją z rozproszonej fazy stałej do roztworu. Przy zawiesinie dozowanej łyżeczką decyduje to o tym, ile substancji trafia do jednej dawki.
• Estry kwasu p-aminobenzoesowego, na przykład prokaina. Sulfonamidy są antagonistami tego kwasu, przez co połączenie osłabia działanie przeciwbakteryjne⁵.
• Światło. Monografia nakazuje chronić surowiec od światła⁶, co przenosi się na opakowanie preparatu.

Pary surowców z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych, który wskazuje połączenia wymagające zmiany składu.

Sulfaguanidyna figuruje w Wykazie B substancji silnie działających⁷, nie należy natomiast do wykazu A, wykazu N ani wykazu P.

Sporządzanie preparatów z sulfaguanidyną

Postać leku wynika z rozpuszczalności surowca, a nie z wyboru wykonującego – w wodzie i w etanolu 96% sulfaguanidyna pozostaje fazą stałą².

1. Sprawdź, czy skład recepty nie zawiera składnika o odczynie kwaśnym ani estru kwasu p-aminobenzoesowego, bo oba zmieniają zachowanie surowca w preparacie.
2. Odważ surowiec i rozetrzyj go w moździerzu. Surowiec jest drobnokrystalicznym proszkiem², więc rozdrobnienie służy wyrównaniu wielkości cząstek przed zmieszaniem, nie zaś rozpuszczeniu.
3. Przy proszkach dzielonych zatrzyj pory moździerza składnikiem, którego jest najwięcej, a pozostałe dodawaj od najmniejszej ilości do największej, mieszając po każdym dodaniu⁸. Przy dawkach sulfaguanidyny liczonych w gramach to ona sama jest zwykle składnikiem o największej masie.
4. Przy postaci płynnej licz się z tym, że preparat pozostaje zawiesiną i wymaga wstrząśnięcia przed każdym odmierzeniem dawki, bo od równomiernego rozproszenia surowca zależy jego ilość w łyżeczce.
5. Gotowy preparat umieść w opakowaniu chroniącym od światła.

Przechowywanie i trwałość sulfaguanidyny

Monografia nakazuje przechowywać surowiec chroniony od światła⁶. Ten sam wymóg przenosi się na gotowy lek recepturowy, dla którego opakowaniem z wyboru jest naczynie chroniące zawartość przed światłem. Okres przydatności preparatu sporządzonego w aptece wyznacza kalkulator trwałości leku recepturowego.

Bezpieczeństwo stosowania sulfaguanidyny

Sulfaguanidyna należy do substancji silnie działających⁷, co wyznacza rygory jej przechowywania w aptece i wydawania. Przy dawce przekraczającej wielkość zwykle stosowaną obowiązek zapewnienia nadzoru nad chorym spoczywa na lekarzu ustalającym tę dawkę⁴.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.