Pytanie
Bezpieczeństwo stosowania metamizolu od lat pozostaje dyskusyjne. W wielu krajach lek ten został wycofany z obrotu. W Polsce jest natomiast dostępny bez recepty. Z czego wynikają różnice w dostępności do tego leku w różnych krajach?
Krótka odpowiedź
Profil bezpieczeństwa metamizolu (Pyralgina, Xalgin, MaxAlgin) nie odbiega znacząco od profilu bezpieczeństwa innych leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty, w tym paracetamolu czy leków z grupy NLPZ. Jednakże z uwagi na rzadkie przypadki występowania ciężkich działań niepożądanych, takich jak agranulocytoza czy polekowe uszkodzenie wątroby powinien być on stosowany w przypadku, gdy zastosowanie innych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych jest niewskazane bądź nieskuteczne. Metamizol może wywoływać agranulocytozę w mechanizmie idiosynkrazji, a zatem ryzyko to nie jest zależne od stosowanej dawki i cechuje się dużą zmiennością geograficzną. Podkreśla się jednak, że może wzrastać przy dłuższym stosowaniu, dlatego nie zaleca się jego podawania dłużej niż tydzień.
Jeżeli pacjent stosujący metamizol skarży się na pogorszenie stanu swojego zdrowia, nawrót gorączki i wystąpienie zapalenia błon śluzowych, szczególnie jamy ustnej, nosa i gardła, należy natychmiast przerwać leczenie i skontrolować obraz krwi.
Wyjaśnienie
Bezpieczeństwo stosowania metamizolu (nazwa zatwierdzona przez USAN to dipyron), z uwagi na pojawiające się w literaturze doniesienia o możliwości występowania przypadków agranulocytozy po jego użyciu, pozostaje dyskusyjne. W wielu krajach (Wielka Brytania, Japonia, Szwecja, Kanada, USA czy Australia) metamizol został wycofany z rynku. W innych z kolei jest dostępny na receptę lub jako lek OTC (m.in. w Polsce, Chinach czy Izraelu).
Częstość występowania ciężkich działań niepożądanych po użyciu metamizolu znacząco różni się w literaturze. Dostępne dane wskazują na dużą zmienność geograficzną występowania ciężkich działań niepożądanych. Jest to najprawdopodobniej wynik różnic genetycznych w ocenianych populacjach. Pociąga to za sobą odmienne decyzje poszczególnych krajów odnośnie dostępności na rynku leków z metamizolem. Niektórzy autorzy podkreślają jednak, że jego użycie wiąże się z mniejszym ryzykiem występowania działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego i nerek niż w przypadku NLPZ.[1]
W badaniu retrospektywnym przeprowadzonym na polskiej populacji oceniano częstość występowania agranulocytozy u pacjentów stosujących metamizol sodu. Ryzyko zostało oszacowane na 0,2 przypadka na 1 milion osobodni stosowania.[2] Otrzymany rząd wielkości mieścił się w dolnej granicy wyników uzyskanych w badaniu międzynarodowym oceniającym częstość agranulocytozy i anemii aplastycznej związanej ze stosowaniem metamizolu (The International Agranulocytosis and Aplastic Anemia Study), dla którego ryzyko to wyniosło 0,3-4,0.[3]
W metaanalizie badań epidemiologicznych dotyczących ciężkich działań niepożądanych związanych z zastosowaniem różnych leków przeciwbólowych wykazano, że bezwzględne ryzyko śmiertelności po zastosowaniu metamizolu wynosi 25 zgonów na 100 milionów użytkowników, czyli tyle samo co dla paracetamolu, ale znacznie mniej niż w przypadku leków z grupy NLPZ.[4]
Inne badanie retrospektywne oceniające bezpieczeństwo metamizolu wykazało, że jego zażywanie powiązane jest z ryzykiem występowania działań niepożądanych ze strony układu krwiotwórczego, w tym agranulocytozy. Badanie to nie wykazało, by ryzyko występowania agranulocytozy było reakcją zależną od dawki leku. Czynnikami ryzyka występowania agranulocytozy były: podeszły wiek, płeć żeńska, jednoczesne leczenie metotreksatem oraz wrodzone zaburzenia układu krwiotwórczego.[5]
W opublikowanym przez URPL komunikacie dotyczącym stosowania produktów leczniczych z metamizolem poinformowano o odnotowanych przypadkach polekowego uszkodzenia wątroby. Ryzyko ich występowania opisano jako bardzo rzadkie, ale nie wskazano dokładnej częstości ich wystąpienia.[6]
Oglądaj wideo: Metamizol – Pogadanki Farmaceutyczne
Piśmiennictwo
- Blaser, L. S., Tramonti, A., Egger, P., Haschke, M., Krähenbühl, S., & Rätz Bravo, A. E. (2014). Hematological safety of metamizole: retrospective analysis of WHO and Swiss spontaneous safety reports. European Journal of Clinical Pharmacology, 71(2), 209–217. doi:10.1007/s00228-014-1781-z ⬏
- Maj, S., Lis, Y. (2002). The Incidence of Metamizole Sodium-Induced Agranulocytosis in Poland. Journal of International Medical Research, 30(5), 488–495. doi:10.1177/147323000203000504 ⬏
- Risks of agranulocytosis and aplastic anemia. (1986). A first report of their relation to drug use with special reference to analgesics. The International Agranulocytosis and Aplastic Anemia Study. JAMA, 256(13), 1749-1757. ⬏
- Andrade, S. E., Martinez, C., & Walker, A. M. (1998). Comparative safety evaluation of non-narcotic analgesics. Journal of clinical epidemiology, 51(12), 1357-1365. ⬏
- Blaser, L. S., Tramonti, A., Egger, P., Haschke, M., Krähenbühl, S., & Rätz Bravo, A. E. (2014). Hematological safety of metamizole: retrospective analysis of WHO and Swiss spontaneous safety reports. European Journal of Clinical Pharmacology, 71(2), 209–217. doi:10.1007/s00228-014-1781-z ⬏
- URPL. (2020). Komunikat do fachowych pracowników ochrony zdrowia. Metamizol: ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby. 8.12.2020 ⬏
