Diklofenak – Ścieżka rekomendacji

Diklofenak to NLPZ stosowany doustnie oraz miejscowo w postaci żelu, plastrów lub aerozolu do leczenia bólu i stanów zapalnych wywołanych urazami lub chorobą zwyrodnieniową stawów, a w postaci roztworu do płukania w stanach zapalnych śluzówki jamy ustnej i gardła. Diklofenak – Komu można polecać? Żele oraz aerozol z diklofenakiem możesz polecić:^1,2

• dorosłym pacjentom, którzy doznali urazów narządu ruchu skręcenia, zwichnięcia, nadwyrężenia. Skuteczność diklofenaku w ostrych stanach bólowych, wywołanych urazami potwierdził przegląd Cochrane z 2015 roku. Cochrane:
• starszemu pacjentowi z chorobą zwyrodnieniową stawów jako leczenie podstawowe lub wspomagające terapię doustną lekiem przeciwbólowym. Skuteczność diklofenaku u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów potwierdził przegląd Cochrane z 2016 roku.³
• kobiecie karmiącej piersią uskarżającej się na bóle kostno-stawowe z uwagi na duże bezpieczeństwo stosowania.⁴

Plastry z diklofenakiem możesz zarekomendować u wspomnianych pacjentów powyżej 16 r.ż. W ostrych stanach bólowych u osób z urazami i nadwyrężeniami najskuteczniejsze wydają się być jednak preparaty w żelu.⁵ Diklofenak do stosowania miejscowego dostępny jest również w postaci roztworu do płukania jamy ustnej i gardła (Glimbax). Możesz go polecić pacjentom powyżej 14 r.ż., którzy cierpią na zapalenie gardła z towarzyszącym bólem.⁶

Diklofenak – Jak stosować?

Żele z diklofenakiem (Dicloziaja, Veral, Diclac Lipogel) należy stosować trzy-cztery razy dziennie, wcierając w bolące miejsce. Pamiętaj, że wyjątkiem jest preparat Voltaren Max, który producent zaleca stosować dwa razy na dobę. Powodem jest dwukrotnie wyższe stężenie substancji czynnej (23,2 mg diklofenaku dietyloamoniowego, co odpowiada 20 mg diklofenaku sodowego w 1 g żelu) w stosunku do innych preparatów w żelu dostępnych na rynku. Plastry lecznicze zawierające diklofenak (Olfen Patch, Itami) nakleja się na bolące miejsca rano i wieczorem. Poinformuj pacjenta, aby nie stosował więcej niż dwóch plastrów na dobę, niezależnie od ilości obszarów ciała wymagających leczenia.^7,8 Aerozol z diklofenakiem (Diky 4%) zaleć rozpylać na skórę w miejscu występowania dolegliwości, a następnie delikatnie wmasować. Aplikacji dokonuje się w regularnych odstępach 3 razy dziennie, wykonując każdorazowo od 4 do 5 naciśnięć pompki. Możesz poinformować pacjenta, że aerozol po rozpyleniu na skórze przybierze postać żelu.⁹ Roztwór do płukania jamy ustnej i gardła z diklofenakiem (Glimbax) zaleć stosować 2-3 razy na dobę używając każdorazowo 15 ml, co odpowiada jednej miarce dołączonej do opakowania. Płukanie powinno trwać od 30 do 60 sekund, następnie roztwór należy wypluć.¹⁰ Najczęstszym błędem, jaki popełniają pacjenci w przypadku miejscowych NLPZ jest ich zbyt rzadkie stosowanie, zazwyczaj raz dziennie. Ważne jest zatem, abyś przypomniał pacjentowi, że do pełnego działania preparatów z diklofenakiem konieczna jest ich odpowiednio częsta aplikacja.

Diklofenak – Jak działa?

Miejscowo stosowany diklofenak przenika przez skórę, gdzie hamuje proces zapalny i związany z nim ból poprzez blokowanie syntezy enzymów z grupy cyklooksygenaz odpowiedzialnych za powstawanie mediatorów stanu zapalnego takich jak prostaglandyny i prostacyklina. Podobnie jak inne leki z grupy NLPZ, diklofenak nie wpływa na postęp choroby, a więc nie ogranicza uszkodzenia stawu wywołanego urazem, ani nie  hamuje degeneracji stawu w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Diklofenak – Na co uważać?

Ryzyko działań niepożądanych związanych ze stosowaniem diklofenaku miejscowo jest niskie.¹¹ Preparaty diklofenaku w żelu są dobrze tolerowane nawet przy długotrwałym stosowaniu u osób starszych cierpiących na choroby sercowo-naczyniowe.¹² W przypadku miejscowego stosowania diklofenaku mogą pojawić się reakcje skórne takie jak wysypka, rumień, świąd czy zapalenie skóry, dotykają one jednak nie więcej niż 10 % pacjentów.¹³ Stosowanie diklofenaku miejscowo, mimo niskiej ekspozycji ogólnoustrojowej, należy odradzić kobietom w trzecim trymestrze ciąży. Stosowanie wszystkich leków z grupy NLPZ niesie za sobą ryzyko zwężenia przewodu Botalla u płodu, a badanie z 2006 roku potwierdza, że występuje ono także w przypadku miejscowego podania diklofenaku.¹⁴

Diklofenak – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

Ryzyko wystąpienia istotnych klinicznie interakcji z innymi lekami po zastosowaniu miejscowym diklofenaku jest niewielkie, ze względu na małe jego stężenie we krwi po podaniu na skórę.

Diklofenak – Dodatkowe informacje

Na rynku dostępne są preparaty w żelu zawierające diklofenak w postaci soli sodowej (np. Olfen Hydrożel, Diclac Lipogel) oraz w postaci diklofenaku dietyloamoniowego (np. Voltaren Max, Dicloziaja). Rekomendując żele z diklofenakiem pamiętaj, że nie można traktować ich jako generyki, ponieważ występują w różnych postaciach i nie są biorównoważne. Przykładowo wykazano, że preparaty z diklofenakiem w postaci hydrożelu wchłaniały się szybciej i w większym stopniu niż preparaty w postaci emulżelu.¹⁵ W poniższej tabeli zestawiono dostępne w Polsce preparaty OTC z diklofenakiem do stosowania:

Preparat	Postać	Dawka (w przeliczeniu na diklofenak sodowy)	Opakowania
Diclac Lipogel	żel	10 mg/g	50 i 100 g
Diclofenacum Fastum	żel	10 mg/g	50 i 100 g
Diclotica	żel	10 mg/g	100 g
Dicloziaja	żel	10 mg/g	100 g
Diklofenak Omega Pharma	żel	10 mg/g	100 g
Diky 4%	aerozol na skórę, roztwór	40 mg/g	30 ml
Felogel Neo	żel	10 mg/g	60 g
Glimbax	roztwór do płukania jamy ustnej i gardła	0,74 mg/ml	200 ml
Itami	plaster leczniczy	140 mg	2, 5 lub 10 plastrów
Naklofen TOP	żel	10 mg/g	60 i 120 g
Olfen Hydrożel	żel	10 mg/g	50 i 100 g
Olfen Patch	plaster leczniczy	140 mg	2 i 5 plastrów
Veral (DicNa)	żel	10 mg/g	55 i 100 g
Voltaren Emlugel 1%	żel	10 mg/g	50, 100 lub 150 g
Voltaren Max	żel	20 mg/g	50, 100 lub 180 g