opieka.farm
Opracowanie ·Witamina D – Ścieżka rekomendacji
Zaloguj się Załóż konto
Nie jesteś zalogowany — część treści i narzędzi zostaje ukryta Zaloguj się
Reklama
Opracowanie· Poradnictwo

Witamina D – Ścieżka rekomendacji

Zapisz
Witamina D3 (cholekalcyferol) dostępna jest w postaci leków OTC, na receptę oraz suplementów diety w formie tabletek, kapsułek i kropli doustnych mających zapobiegać lub leczyć osteomalację, zapobiegać schorzeniom związanym z jej niedoborem, a także wspomagać leczenie osteoporozy (temat został szerzej omówiony w opracowaniu Farmaceuci mogą odgrywać kluczową rolę w leczeniu osteoporozy). Obecnie niedobory witaminy D3 łączy się z wieloma chorobami, a jej działanie określa się mianem działania wielokierunkowego.

Witamina D – Komu polecać?

Preparaty z cholekalcyferolem możesz polecić każdemu w miesiącach od października do marca, a szczególnie:
  • rodzicom, którzy powinni podawać witaminę D3 swoim dzieciom już od pierwszych dni życia w celu zapewnienia prawidłowego rozwoju kośćca i zapobiegania krzywicy, w odpowiednio dopasowanej dawce zależnej m. in. od wieku dziecka,
  • kobietom planującym ciążę i ciężarnym w celu zapobiegania rozwojowi krzywicy u dziecka oraz wspierania prawidłowego kształtowania układu mięśniowego, nerwowego i odpornościowego, badania dowodzą, że suplementacja witaminy D3 może także zmniejszać ryzyko bakteryjnych waginoz u ciężarnych, a co za tym idzie korelujących z nimi powikłań ciąży, inne sugerują powiązanie niedoboru witaminy D3 u ciężarnych z insulinoopornością i występowaniem cukrzycy ciążowej, ponadto kobiety ciężarne stanowią grupę narażoną na występowanie niedoborów witaminy D3, a przez to utratę wapnia z kości,1,2,3,4
  • kobietom karmiącym w celu zapobiegania niedoborom witaminy D3, ponieważ stanowią one grupę narażoną na ich występowanie, a przez to utratę wapnia z kości, witamina D jest bezpieczna dla karmionego dziecka,5,6
  • kobietom po menopauzie, u których występuje zwiększone ryzyko utraty masy kostnej i złamań,
  • osobom starszym, które ze względu na zmniejszoną aktywność i przebywanie przez większość czasu w zamkniętych pomieszczeniach, mają ograniczoną skórną syntezę witaminy D3,
  • osobom z osteoporozą i innymi schorzeniami predysponującymi do pojawienia się niedoborów witaminy D3, takimi jak cukrzyca, nadczynność/niedoczynność tarczycy, astma, alergie, AZS, zaburzenie masy ciała (wychudzenie, nadwaga), zaburzenia profilu lipidowego, nowotwory, choroby nerek i wątroby, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, choroby zapalne jelit, celiakia
  • osobom otyłym, które stanowią szczególną grupę ryzyka, które wymagają podaży podwojonej dawki witaminy D3 względem dawki rekomendowanej rówieśnikom o prawidłowej masie ciała,
  • pacjentom przewlekle leczonym doustnymi GKS, u których terapia może doprowadzić do osłabienia kości.7,8
Aktualne zalecenia dotyczące suplementacji witaminy D zamieszczono w osobnym opracowaniu.

Witamina D – Jak stosować?

Zgodnie z najnowszymi wytycznymi dotyczącymi suplementacji i leczenia witaminą D najlepiej jest poprzedzić rozpoczęcie suplementacji oznaczeniem jej stężenia (stężenia metabolitu – 25(OH)D (25-hydroksycholekalcyferolu)) w surowicy i skonsultowanie wyników z lekarzem lub farmaceutą. Dla populacji Polski suplementacja witaminy D jest konieczna od października do marca, kiedy jej skórna synteza jest całkowicie zahamowana. Odpowiednią dawkę suplementacyjną wyznacza się indywidualnie, najlepiej na podstawie wyników badania jej stężenia w surowicy. Jeśli pacjent nie wykonał badania należy dobrać dla niego dawkę z uwzględnieniem:
  • dziennej ekspozycji na słońce,
  • wieku,
  • masy ciała,
  • diety,
  • trybu życia,
  • chorób współistniejących,
  • przyjmowanych leków.
W pozostałych miesiącach, przy dostatecznej ekspozycji na słońce, suplementacja witaminą D u zdrowych osób nie jest konieczna, a jej włączenie rozważa się na podstawie jej stężenia w surowicy. W celach profilaktycznych możesz zalecać stosowanie następujących ilości witaminy D, zależności od wieku:9,2
Grupa Dawka witaminy D3/dobę
noworodki i donoszone niemowlęta (0-12 miesięcy)400 j.m.
dzieci pomiędzy 6-12. miesiącem życia400-600 j.m.
dzieci w wieku 1-10 lat600-1000 j.m.
młodzież (11-18 lat) i dorośli (do 65 r. ż.)800-2000 j.m.
seniorzy (>65-75 lat) i osoby o ciemnej karnacji800-2000 j.m. przez cały rok
kobiety planujące ciążęKobiety planujące ciążę powinny przyjmować taką samą ilość witaminy D3 na dobę, jak ogólna populacja dorosłych, najlepiej w oparciu o wyniki badania poziomu witaminy.
kobiety w ciąży, kobiety w ciąży, kobiety karmiąceKobiety ciężarne powinny suplementować się witaminą D3 w oparciu o wyniki badania poziomu witaminy D3, w celu utrzymania optymalnego stężenia w zakresie > 30-50 ng/ml. Jeżeli przeprowadzenie badania metabolitu 25-(OH)D u kobiety w okresie ciąży i laktacji nie jest możliwe, zaleca się stosowanie witaminy D w dawce 2000 j.m./dobę.
osoby otyłePodwójna dawka witaminy D w odniesieniu do dawek zalecanych dla rówieśników o prawidłowej masie ciała.
pozostałe osoby o zwiększonym ryzyko wystąpienia niedoboru witaminy DSuplementacja powinna być prowadzona w oparciu o wyniki badania witaminy D w surowicy, w celu utrzymania optymalnego stężenia >30-50 ng/ml.
osoby o zwiększonej wrażliwości na witaminę DDawkę dopiera się indywidualnie i prowadzi kontrolę zmiennych wapniowo-fosforanowych, w szczególności kalcemii, kalciurii, parathormonu (PTH), 25 (OH) D oraz 1,25 (OH) 2 D.
Witaminę D3 można przyjmować niezależnie od posiłku. Osobom, które spożywają witaminę D3 podczas posiłku warto zalecić, aby nie łączyły jej z produktami obniżającymi jej przyswajalność m. in. produktami wysokobłonnikowymi (płatki owsiane, czy otręby), lecz zachowały odstęp czasowy.

Witamina D – Jak działa?

Witamina D3 odpowiada za utrzymanie homeostazy wapnia i fosforanów w osoczu – pobudza wchłanianie wapnia z jelita oraz mobilizuje odkładanie się go w kościach, wspierając procesy mineralizacji. W warunkach hipokalcemii pobudza uwalnianie wapnia i fosforu z kości oraz zwiększa reabsopcję wapnia w nerkach przy współudziale parathormonu, dzięki czemu:
  • wspomaga utrzymaniu prawidłowego stanu kości i zapobiega złamaniom, jest wykorzystywana w zapobieganiu i leczeniu krzywicy, osteomalacji, osteoporozy oraz innym chorób kości o podłożu metabolicznym,
  • odpowiada za prawidłowe napięcie mięśniowe i pobudzenie nerwowe,
  • reguluje proces krzepnięcia krwi.
Poza omówionym korzystnym działaniem i zastosowaniem witaminy D3, istnieją doniesienia, które wiążą wpływ jej niedoborów z rozwojem i zaostrzeniem astmy u dzieci,10 rozwojem chorób układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy,11,12 nowotworów, w tym raka jelita grubego, raka piersi u kobiet po menopauzie, raka jajnika, prostaty i trzustki,13,14,15 a także depresji. Ponadto pewne dane wskazują znaczenie witaminy D dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego i zapobiegania ostrym infekcjom układu oddechowego,16,17 w zapobieganiu próchnicy u dzieci i młodzieży,18 i utrzymaniu uzębienia u osób starszych, 19oraz w leczeniu łuszczycy.20 Witamina D zalecana jest także u kobiet z zaburzeniami owulacji.2,21

Witamina D – Na co uważać?

W przypadku stwierdzenia niedoborów witaminy D3 leczenie powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza. Zwykle w terapii niedoborów stosuje się dawki około 10 000 j.m./dobę, do uzyskania poziomu optymalnego. W trakcie leczenia pacjent powinien kontrolnie oznaczać stężenie witaminy D3 w surowicy oraz monitorować gospodarkę wapniowo-fosforanową. Przypomnij pacjentowi, że długotrwała suplementacja witaminą D3 oraz suplementacja dużymi dawkami także powinny odbywać się pod kontrolą lekarza. Według najnowszych zasad suplementacji i leczenia witaminą D3 nie zaleca się przyjmowania jednorazowych dawek uderzeniowych witaminy D3 – jest to szczególnie niebezpieczne, jeśli nie zostało poprzedzone badaniami poziomu witaminy D3 i oceną ryzyka nadwrażliwości. Podawanie tak dużych dawek wiąże się z ryzykiem hiperkalcemii i odkładania się nadmiaru wapnia w tętnicach, nerkach czy sercu. Jeśli pacjent skarży się, że pomimo stosowania zalecanych dawek witaminy D3 jej poziom w badaniach kontrolnych jest nadal niewłaściwy, należy przede wszystkim zapytać go, czy stosuje witaminę D3 regularnie w odpowiedniej ilości. Jeśli stosuje ją prawidłowo, a problem nie znika należy skierować go do lekarza, w celu wykonania bardziej szczegółowej diagnostyki. W takich przypadkach zwykle zwiększa się dawki suplementacyjne o 50-100% lub wprowadza dawki terapeutyczne. Rzadkością jest występowanie nadwrażliwości na witaminę D3, jednak i takie osoby mogą przyjść do nas po poradę. Suplementacja u nich powinna zostać dobrana indywidualnie, i prowadzona najlepiej pod kontrolą lekarza, z oznaczaniem zmiennych wapniowo-fosforanowych, w szczególności kalcemii, kalciurii, parathormonu (PTH), kalcydiolu (25-hydroksywitamina D) oraz kalcytriolu (aktywna postać witaminy D). Osoby z niewydolnością nerek i kamicą nerkową przez rozpoczęciem suplementacji witaminą D3 powinny skonsultować się z lekarzem.

Witamina D – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

GKS osłabiają wchłaniania witaminy D3, dlatego pacjenci, którzy długotrwale leczą się doustnymi GKS najprawdopodobniej będą musieli stosować większe dawki witaminy D3, aby osiągnąć i utrzymać jej optymalny poziom. Podobne postępowanie dotyczy pacjentów leczących się karbamazepiną, fenytoiną, czy fenobarbitalem, ponieważ leki te przyspieszają metabolizm witaminy D3. Warto zwrócić uwagę na pacjentów, którzy stosują glikozydy nasercowe (digoksynę). Witamina D3 wpływa na gospodarkę wapniem, a ten wpływa na serce, dlatego suplementacja wysokimi dawkami witaminy D3 oraz łączne suplementowanie witaminy D3 i wapnia może wywołać arytmię. Jeśli pacjent stosujący glikozydy nasercowe – zazwyczaj osoby starsze, dla których suplementacja witaminy D3 jest wręcz wskazana – chcę ją suplementować, a zwłaszcza w połączeniu z preparatami wapnia, poleć mu, aby skonsultował się z lekarzem w celu dobrania skutecznej i bezpiecznej dawki witaminy D3.22

Witamina D – Dodatkowe informacje

Często powtarzanym mitem jest przewaga stosowania preparatów witaminy D3 w kapsułkach tłuszczowych nad tabletkami. Nie wykazano, żeby witamina D3 wchłaniała się lepiej z kapsułek tłuszczowych niż z tabletek, czyli formy proszkowej, więc postać leku nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia – z kolei polecając preparat z witaminą D3 warto wziąć pod uwagę na kategorię produktu, czy jest lekiem, czy suplementem diety. Kolejnym mitem, często powielanym w przekazach marketingowych, jest konieczność stosowania preparatów skojarzonych witaminy D3 i K2 (MK7). Nie ma przesłanek ku temu, żeby zakładać, że łączenie witaminy D3 i K2  było wyjątkowo. Do tej pory nie udowodniono wyższości jednoczesnego przyjmowania witamin D3 i K2 nad jednoskładnikowymi preparatami witaminy D3 w zapobiegającego zwapnieniu naczyń i tkanek miękkich oraz zwiększającego mineralizację kości. Wydaje się to tym bardziej bezzasadne, ze względu na to, że witamina K występuje w wielu produktach spożywczych, wytwarzana jest także przez bakterie jelitowe w przewodzie pokarmowym człowieka, a jej niedobory u osób dorosłych, poza sytuacjami patologicznymi jak np. długotrwała antybiotykoterapia lub intensywne leczenie przeciwzakrzepowe, występują bardzo rzadko. Pacjentom stosującym witaminę D3 warto przypominać o spożywaniu odpowiedniej do wieku ilości wapnia. Jeśli dieta nie jest w stanie pokryć jego dziennego zapotrzebowania należy rozważyć dodatkową suplementację preparatami soli wapnia. Ze względu na lepsze wchłanianie – jednorazowo wchłania się nie więcej niż 500-600 mg wapnia, oraz zmniejszenie ryzyka okresowej hiperkalcurii najlepiej stosować je w kilku podzielonych dawkach dobowych. Na rynku dostępne są też preparaty łączone witaminy D3 i wapnia ­– zalecamy jednak, aby pacjenci stosowali dwa odrębne preparaty, co da możliwość indywidualnego dopasowania dawki każdego z nich.23,24 W tabeli poniżej zestawiono dostępne w Polsce preparaty witaminy D dla dzieci:
Kat.PreparatPostaćDawka
SDApoD3 kroplekrople doustne10 µg (400 j.m.)/dawkę
SDApoD3 żujkikaps. do żucia800 j.m.
SDBioaron D 400krople wyciskane z kaps. twist-off10 µg (400 j.m.)
SDBioaron D 800krople wyciskane z kaps. twist-off20 µg (800 j.m.)
SDBioaron Dkrople400 j.m. krople 1 kropla zawiera 10 µg (400 j.m.) wit. D
SDBioaron D 1000kaps. miękkie25 µg (1000 j.m.)
SDBioaron D sprayspray25 µg (1000 j.m.)/aplikację
SDBobik Dkrople wyciskane z kaps. twist-off10 µg (400 j.m.)
SDBobolen D Witamina D 400 j. m.krople wyciskane z kaps. twist-off10 µg (400 j.m.)
SDBobolen D Witamina D 800 j.m.krople wyciskane z kaps. twist-off20 µg (800 j.m.)
SDD-Vitumaerozol10 µg (400 j.m.)/dawkę
SDD-Vitumkrople doustne10 µg (400 j.m.)/2 krople
SDD-Vitumkrople wyciskane z kaps. twist-off10 µg (400 j.m.)
SDD-Vitumkrople wyciskane z kaps. twist-off15 µg (600 j.m.)
SDD-Vitumkrople wyciskane z kaps. twist-off20 µg (800 j.m.)
SDD-Vitumkrople wyciskane z kaps. twist-off25 µg (1000 j.m.)
SDEvital D 1000krople1000 j.m./dawkę
SDHumana benelife Witamina Dkrople10 µg (400 j.m.)/4 krople
SDIbuvit Dkrople wyciskane z kaps. twist-off10 µg (400 j.m.)
SDIbuvit D 600krople doustne1 ml zawiera 91,5 µg (3660 j.m.) cholekalcyferolu; 1 dawka (1 naciśnięcie pompki) zawiera 15 µg (600 j.m.) cholekalcyferolu
SDIbuvit D 600krople wyciskane z kaps. twist-off15 µg (600 j.m.)
SDIbuvit D 1000krople wyciskane z kaps. twist-off25 µg (1000 j.m.)
SDJuvit Baby D3krople1 ml zawiera 35,8 µg (1432 j.m.) cholekacyferolu; 1 dawka (2 naciśnięcia pompki) zawiera 10 µg (400 j.m.) cholekalcyferolu
SDMolekin D3 dla dziecikrople doustne1 kropla zawiera 5 µg wt. D3
SDPlusssz Junior D3tabl. do ssania600 j.m.
SDVita Daerozol do stos. w jamie ustnej10 µg (400 j.m.)/aplikację
SDWitamina D twist-off APTEOkrople wyciskane z kaps. twist-off10 µg (400 j.m.)
Dostępne w Polsce preparaty witaminy D dla dorosłych przedstawiono w tabeli poniżej:
Kat. Preparat PostaćDawka
SDApoD3 kaps.1000 j.m.
SDApoD3 Forte kaps.2000 j.m.
SDApoD3 Max kaps.4000 j.m.
SDBio-Witamina D3 D-Pearls kaps.800 j.m.
SDBio-Witamina D3 D-Pearls kaps.1520 j.m.
SDD3-ecovit 2000 kaps.2000 j.m.
SDD-Vitum Forte kaps.4000 j.m.
SDD-Vitum Fortekaps.1000 j.m.
SDD-Vitum Forte kaps.2000 j.m.
SDIbuvit D kaps.2000 j.m.
SDMolekin D3 tabl. powl.2000 j.m.
SDMolekin D3 Fortetabl. powl.4000 j.m.
SDNaturell Witamina D3 tabl. do ssania instant 1000 j.m.
SDNaturell Witamina D3 2000 tabl. do ssania instant2000 j.m.
SDneoVit D3 4000 j.m. kaps. miękkie4000 j.m.
SDneoVit D3 Spray doustny spray2000 j.m.
SDSolevitum D3 1000 kaps.1000 j.m.
SDSolevitum D3 kaps.2000 j.m.
SDVigantoletten Max kaps.2000 j.m.
SDVITA buer D3 kaps. 2000 j.m.
SDVitagal Witamina D kaps. miękkie1000 j.m.
SDVitrum D3 kaps.1000 j.m.
SDVitrum D3 Forte kaps.2000 j.m.
SDWitamina D APTEO kaps. 1000 j.m.
SDWitamina D Forte APTEO kaps.2000 j.m.
SDWitamina D Pro Balance kaps.2000 j.m.
SDWitamina D3 DOZ kaps.1000 j.m.
SDWitamina D3 DOZ kaps.2000 j.m.
SDWitamina D3 Forte kaps. miękkie2000 j.m.
SDWitamina D3 Forte kaps. miękkie4000 j.m.
OTC Vigantolkrople doustne1ml (40 kropli) zawiera 500µg cholekalcyferolu, jedna kropla zawiera 12,5µg cholekalcyferolu (co odpowiada 500 j.m. witaminy D3)
OTCVigalex Biotabl.1000 j.m.
OTCVigalex Fortetabl.2000 j.m.
OTCVigalex Maxtabl.4000 j.m
OTCVigantoletten 500tabl.500 j.m.
OTCVigantoletten 1000tabl. 1000 j.m.
RpDekristolkaps. miękkie20000 j.m.
RpDevikapkaps. miękkie2000 j.m.
RpDevikapkaps. miękkie4000 j.m.
RpDevikapkaps. miękkie10 000 j.m.
RpDevikappłyn doustny1 ml zawiera 0,375 mg (15 000 j.m.) cholekalcyferolu; 1 kropla zawiera 12,5 µg (500 j.m.) cholekalcyferolu
Kalkulator pozwalający na przeliczenie, ile jednostek witaminy D3 znajduje się w preparacie na podstawie ilości podanej w µg zaprezentowano w osobnym artykule.

Źródła

  1. Grundmann, M., & von Versen-Höynck, F. (2011). Vitamin D – roles in women’s reproductive health?. Reproductive biology and endocrinology : RB&E, 9, 146. pełny tekst ↩
  2. Zimmer, M., Sieroszewki, P., Oszukowski, P., Huras, H., Fuchs, T., Pawłosek, A. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych.(2020) pełny tekst.pdf ↩↩↩
  3. Rutkowska, J., Bandurska-Stankiewicz, E., Wiatr-Bykowska, D. et al.(2016). Vitamin D deficiency in women with gestational diabetes mellitus. Clinical Diabetes; 5, 2: 57–61. abstrakt ↩
  4. Hollis, B. W., Johnson, D., Hulsey, T. C., Ebeling, M., & Wagner, C. L. (2011). Vitamin D supplementation during pregnancy: double-blind, randomized clinical trial of safety and effectiveness. Journal of bone and mineral research : the official journal of the American Society for Bone and Mineral Research, 26(10), 2341–2357. pełny tekst ↩
  5. Hollis, B. W., Wagner, C. L., Howard, C. R., Ebeling, M., Shary, J. R., Smith, P. G., Taylor, S. N., Morella, K., Lawrence, R. A., & Hulsey, T. C. (2015). Maternal Versus Infant Vitamin D Supplementation During Lactation: A Randomized Controlled Trial. Pediatrics, 136(4), 625–634. pełny tekst ↩
  6. Zimmer, M., Sieroszewki, P., Oszukowski, P., Huras, H., Fuchs, T., Pawłosek, A. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych.(2020) pełny tekst.pdf ↩
  7. Rusińska, A., Płudowski, P., Walczak, M., Borszewska-Kornacka, M. K., Bossowski, A., Chlebna-Sokół, D., Czech-Kowalska, J., Dobrzańska, A., Franek, E., Helwich, E., Jackowska, T., Kalina, M. A., Konstantynowicz, J., Książyk, J., Lewiński, A., Łukaszkiewicz, J., Marcinowska-Suchowierska, E., Mazur, A., Michałus, I., Peregud-Pogorzelski, J., Zygmunt, A. (2018). Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland-Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies-2018 Update. Frontiers in endocrinology, 9, 246. pełny tekst ↩
  8. Szymański, F., M., Bomba-Opoń, D., A., Łęgosz, P., Głogowska-Szeląg, J., Baran, W., Szpietowski, J., C., Kos-Kudła, B., Filipiak, K., J., Kozłowska-Wojciechowska, M. (2015). Miejsce witaminy D w codziennej praktyce klinicznej – interdyscyplinarne stanowisko ekspertów. Forum Medycyny Rodzinnej., tom 9, nr 6, 423-434. pełny tekst ↩
  9. Rusińska, A., Płudowski, P., Walczak, M., Borszewska-Kornacka, M. K., Bossowski, A., Chlebna-Sokół, D., Czech-Kowalska, J., Dobrzańska, A., Franek, E., Helwich, E., Jackowska, T., Kalina, M. A., Konstantynowicz, J., Książyk, J., Lewiński, A., Łukaszkiewicz, J., Marcinowska-Suchowierska, E., Mazur, A., Michałus, I., Peregud-Pogorzelski, J., Zygmunt, A. (2018). Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland-Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies-2018 Update. Frontiers in endocrinology, 9, 246. pełny tekst ↩
  10. Herr, C., Greulich, T., Koczulla, R. A., Meyer, S., Zakharkina, T., Branscheidt, M., Eschmann, R., & Bals, R. (2011). The role of vitamin D in pulmonary disease: COPD, asthma, infection, and cancer. Respiratory research, 12(1), 31. pełny tekst ↩
  11. Reis, J. P., von Mühlen, D., Miller, E. R., 3rd, Michos, E. D., & Appel, L. J. (2009). Vitamin D status and cardiometabolic risk factors in the United States adolescent population. Pediatrics, 124(3), e371–e379. pełny tekst ↩
  12. Chiu, K. C., Chu, A., Go, V. L., & Saad, M. F. (2004). Hypovitaminosis D is associated with insulin resistance and beta cell dysfunction. The American journal of clinical nutrition, 79(5), 820–825. pełny tekst ↩
  13. Holick M. F. (2008). The vitamin D deficiency pandemic and consequences for nonskeletal health: mechanisms of action. Molecular aspects of medicine, 29(6), 361–368. abstrakt ↩
  14. Bauer, S. R., Hankinson, S. E., Bertone-Johnson, E. R., & Ding, E. L. (2013). Plasma vitamin D levels, menopause, and risk of breast cancer: dose-response meta-analysis of prospective studies. Medicine, 92(3), 123–131. pełny tekst ↩
  15. Lappe, J. M., Travers-Gustafson, D., Davies, K. M., Recker, R. R., & Heaney, R. P. (2007). Vitamin D and calcium supplementation reduces cancer risk: results of a randomized trial. The American journal of clinical nutrition, 85(6), 1586–1591. pełny tekst ↩
  16. Martineau, A. R., Jolliffe, D. A., Hooper, R. L., Greenberg, L., Aloia, J. F., Bergman, P., Dubnov-Raz, G., Esposito, S., Ganmaa, D., Ginde, A. A., Goodall, E. C., Grant, C. C., Griffiths, C. J., Janssens, W., Laaksi, I., Manaseki-Holland, S., Mauger, D., Murdoch, D. R., Neale, R., Rees, J. R., Camargo, C. A., Jr (2017). Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ (Clinical research ed.), 356, i6583 pełny tekst ↩
  17. Urashima, M., Segawa, T., Okazaki, M., Kurihara, M., Wada, Y., & Ida, H. (2010). Randomized trial of vitamin D supplementation to prevent seasonal influenza A in schoolchildren. The American journal of clinical nutrition, 91(5), 1255–1260. pełny tekst ↩
  18. Hujoel P. P. (2013). Vitamin D and dental caries in controlled clinical trials: systematic review and meta-analysis. Nutrition reviews, 71(2), 88–97. pełny tekst ↩
  19. Cranney, A., Horsley, T., O’Donnell, S., Weiler, H., Puil, L., Ooi, D., Atkinson, S., Ward, L., Moher, D., Hanley, D., Fang, M., Yazdi, F., Garritty, C., Sampson, M., Barrowman, N., Tsertsvadze, A., & Mamaladze, V. (2007). Effectiveness and safety of vitamin D in relation to bone health. Evidence report/technology assessment, (158), 1–235. ↩
  20. Mason AR, Mason J, Cork M, Dooley G, Hancock H. Topical treatments for chronic plaque psoriasis. Cochrane Database of Systematic Reviews 2013, Issue 3. Art. No.: CD005028 pełny tekst ↩
  21. Grundmann, M., & von Versen-Höynck, F. (2011). Vitamin D – roles in women’s reproductive health? Reproductive biology and endocrinology : RB&E, 9, 146. pełny tekst ↩
  22. Robien, K., Oppeneer, S. J., Kelly, J. A., & Hamilton-Reeves, J. M. (2013). Drug-vitamin D interactions: a systematic review of the literature. Nutrition in clinical practice : official publication of the American Society for Parenteral and Enteral Nutrition, 28(2), 194–208. abstrakt ↩
  23. Grossmann, R. E., & Tangpricha, V. (2010). Evaluation of vehicle substances on vitamin D bioavailability: a systematic review. Molecular nutrition & food research, 54(8), 1055–1061. abstrakt ↩
  24. Borel, P., Caillaud, D., & Cano, N. J. (2015). Vitamin D bioavailability: state of the art. Critical reviews in food science and nutrition, 55(9), 1193–1205. abstrakt ↩
Czytasz fragment

Zaloguj się, aby czytać dalej

Pełne opracowania opieka.farm – także te o lekach na receptę – czytają tylko zalogowani. Bezpłatne konto zawodowe zakładasz w minutę.

  • Pełny dostęp do bazy
  • Indeks substancji czynnych
  • Opisy chorób
  • Baza surowców recepturowych
Zaloguj się Załóż konto zawodowe
KM
Autor
mgr farm. Kinga Matlak
farmaceuta Prawo Wykonywania Zawodu: 09035980
Publikacja: 13.12.2024 Ostatnia aktualizacja: 16.07.2026