Cefaklor

Antybiotyk beta-laktamowy z grupy cefalosporyn drugiej generacji, przeznaczony do podawania doustnego. Wydawany wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w dwóch typach postaci o różnym przeznaczeniu wiekowym – tabletkach powlekanych o przedłużonym uwalnianiu dla dorosłych oraz granulacie do sporządzania zawiesiny doustnej dla dzieci. Stosowany w zakażeniach bakteryjnych dróg oddechowych, ucha, zatok, dróg moczowych oraz skóry i tkanek miękkich wywołanych przez wrażliwe drobnoustroje. Ze względu na pokrewieństwo chemiczne z penicylinami wymaga ostrożności u osób uczulonych na antybiotyki beta-laktamowe.

Działanie cefakloru

Cefaklor jest półsyntetyczną cefalosporyną drugiej generacji, czyli antybiotykiem beta-laktamowym spokrewnionym z penicylinami. Działa bakteriobójczo, ponieważ hamuje syntezę ściany komórkowej namnażających się bakterii¹.

Substancja czynna jest w obu postaciach ta sama, różnią się one jednak przeznaczeniem i sposobem uwalniania. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu (Ceclor MR) uwalniają lek stopniowo i są przeznaczone dla dorosłych, natomiast granulat pozwala sporządzić zawiesinę doustną dawkowaną dzieciom w przeliczeniu na masę ciała. Cefaklor jest wydalany w znacznej części przez nerki i praktycznie nie ulega przemianom metabolicznym w organizmie.

Farmakologia

Cefalosporyny wykazują działanie bakteriobójcze, ponieważ hamują syntezę ściany komórkowej bakterii¹. Cefaklor działa in vitro na paciorkowce alfa- i beta-hemolizujące, gronkowce (w tym szczepy koagulazo-dodatnie, koagulazo-ujemne i wytwarzające penicylinazę), Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes (paciorkowce beta-hemolizujące grupy A), Branhamella catarrhalis, Escherichia coli, Proteus mirabilis, Klebsiella spp. oraz Haemophilus influenzae (w tym szczepy oporne na ampicylinę)².

Cefaklor nie działa na Pseudomonas spp. i Acinetobacter spp. Oporne na cefaklor są gronkowce metycylinooporne i większość szczepów enterokoków, a lek nie wykazuje działania na większość szczepów Enterobacter spp., Serratia spp., Morganella morganii, Proteus vulgaris i Providencia rettgeri². W przypadku Streptococcus pneumoniae szczepy o obniżonej wrażliwości na penicylinę są oporne również na cefaklor¹.

Farmakokinetyka

Postać granulatu (zawiesina) dobrze wchłania się po podaniu doustnym na czczo, a pokarm zmniejsza maksymalne stężenie w surowicy (C_max) do 50–75% wartości uzyskiwanych na czczo i opóźnia jego wystąpienie o około 3/4 do 1 godziny. Po podaniu na czczo dawek 250, 500 i 1000 mg średnie maksymalne stężenie (C_max) wynosiło odpowiednio 7, 13 i 23 mg/l i pojawiało się w ciągu czasu (t_max) 30–60 minut².

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu zachowują się odmiennie – lepsze wchłanianie następuje w obecności pokarmu, dlatego Ceclor MR należy przyjmować podczas posiłku. Po podaniu dawek 375, 500 i 750 mg pacjentom po posiłku średnie maksymalne stężenie (C_max) wynosiło odpowiednio 4, 8 i 11 µg/ml i występowało po 2,5–3 godzinach, bez kumulacji leku przy podawaniu dwa razy na dobę¹.

Brak dowodów, aby cefaklor był metabolizowany w organizmie człowieka¹. Około 60–85% dawki jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej w ciągu 8 godzin, przy czym większość leku w ciągu pierwszych 2 godzin². Okres półtrwania (t_½) w osoczu u osób zdrowych wynosi około 0,6–0,9 godziny i nie zależy od zastosowanej postaci leku, a u pacjentów z bezmoczem wydłuża się do 2,3–2,8 godziny. Hemodializa skraca go o 25–30%. Probenecyd znacznie wydłuża okres półtrwania cefakloru².

Wskazania leków z cefaklorem

Wszystkie preparaty cefakloru wydawane są na receptę i stosowane doustnie w zakażeniach wywołanych przez wrażliwe szczepy bakteryjne. Zakres wskazań różni się między postaciami przeznaczonymi dla dorosłych i dla dzieci.

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu (Ceclor MR) są zarejestrowane u dorosłych w ostrym zapaleniu oskrzeli i zaostrzeniu przewlekłego zapalenia oskrzeli, zapaleniu gardła i migdałków wywołanym przez Streptococcus pyogenes, zapaleniu płuc, zapaleniu zatok, niepowikłanych zakażeniach dolnego odcinka układu moczowego (w tym zapaleniu pęcherza i bezobjawowej bakteriurii) oraz w zapaleniu skóry i przydatków skórnych¹.

Granulat do sporządzania zawiesiny doustnej (Ceclor) stosowany jest u dzieci w zakażeniach górnych dróg oddechowych (w tym zapaleniu gardła i migdałków), zapaleniu ucha środkowego i zatok, zakażeniach dolnych dróg oddechowych (w tym zapaleniu płuc), zakażeniach dróg moczowych (w tym odmiedniczkowym zapaleniu nerek, zapaleniu pęcherza i rzeżączkowym zapaleniu cewki moczowej) oraz w zakażeniach skóry i tkanek miękkich².

Lekiem z wyboru w leczeniu i profilaktyce zakażeń paciorkowcowych, w tym w zapobieganiu gorączce reumatycznej, pozostaje penicylina. Cefaklor jest zwykle skuteczny w zwalczaniu paciorkowców w nosogardzieli, ale brak danych dotyczących jego skuteczności w zapobieganiu następstwom zakażeń paciorkowcowych, czyli chorobie reumatycznej i zapaleniu wsierdzia².

Dawkowanie cefakloru

Cefaklor podaje się doustnie. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu przyjmuje się podczas posiłku i nie należy ich dzielić, rozgryzać ani żuć. U dzieci lek dawkuje się w postaci zawiesiny doustnej w przeliczeniu na masę ciała. Leczenie zakażeń wywołanych przez paciorkowce beta-hemolizujące powinno trwać co najmniej 10 dni.

Grupa i wskazanie	Dawka	Uwagi
Dorośli (w tym w podeszłym wieku), zapalenie gardła, migdałków, oskrzeli, zakażenia skóry i przydatków (Ceclor MR)	375 mg dwa razy na dobę	podczas posiłku1
Dorośli, zakażenia dolnego odcinka układu moczowego (Ceclor MR)	375 mg dwa razy na dobę lub 500 mg raz na dobę	podczas posiłku1
Dorośli, zapalenie płuc lub zapalenie zatok (Ceclor MR)	750 mg dwa razy na dobę	podczas posiłku1
Dzieci (zawiesina)	20 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych co 8 godzin	zapalenie oskrzeli i zapalenie płuc w 3 dawkach podzielonych2
Dzieci, cięższe zakażenia, zapalenie ucha środkowego, bakterie mniej wrażliwe (zawiesina)	40 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych (maksymalnie 1 g na dobę)	w zapaleniu ucha środkowego i gardła dawkę dobową można podać w 2 dawkach co 12 godzin2

Bezpieczeństwo stosowania i skuteczność tabletek o przedłużonym uwalnianiu u dzieci nie zostały określone – dla dzieci przeznaczona jest postać zawiesiny¹. Nie określono bezpieczeństwa i skuteczności leku u dzieci w wieku poniżej 1. miesiąca życia².

U osób w podeszłym wieku z prawidłową czynnością nerek nie jest konieczna zmiana dawkowania¹. Zazwyczaj nie jest konieczna modyfikacja dawki u pacjentów z umiarkowaną, a nawet ciężką niewydolnością nerek, jednak ze względu na niewielkie doświadczenie kliniczne u tych osób konieczna jest dokładna obserwacja i wykonywanie kontrolnych badań laboratoryjnych².

Istotne przeciwwskazania do stosowania cefakloru

Nadwrażliwość na cefalosporyny

Cefaklor jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub na inne cefalosporyny. Ze względu na udokumentowaną możliwość krzyżowej reakcji alergicznej na antybiotyki beta-laktamowe, ze wstrząsem anafilaktycznym włącznie, jest to przeciwwskazanie o istotnym znaczeniu klinicznym^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu cefakloru

Nadwrażliwość krzyżowa z penicylinami

Przed rozpoczęciem leczenia należy upewnić się, czy u pacjenta nie występowały w przeszłości objawy nadwrażliwości na cefaklor, cefalosporyny, penicyliny lub inne leki. U pacjentów z nadwrażliwością na penicyliny cefaklor trzeba stosować ze szczególną ostrożnością, ponieważ udokumentowano możliwość wystąpienia krzyżowej reakcji alergicznej na antybiotyki beta-laktamowe, ze wstrząsem anafilaktycznym włącznie. W razie wystąpienia reakcji alergicznej na cefaklor należy przerwać podawanie leku i podjąć odpowiednie środki¹.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit

Praktycznie wszystkie antybiotyki o szerokim zakresie działania, w tym cefalosporyny, mogą być przyczyną rzekomobłoniastego zapalenia jelit o przebiegu od łagodnego po zagrażający życiu. Rozpoznanie to należy brać pod uwagę u pacjenta, u którego podczas antybiotykoterapii wystąpi biegunka. W łagodnym przebiegu zwykle wystarczy przerwać podawanie leku, a w przebiegu umiarkowanym lub ciężkim konieczne jest odpowiednie leczenie. Przeciwwskazane jest podawanie leków hamujących perystaltykę jelit².

Zaburzenia czynności nerek

Cefaklor należy stosować ostrożnie u pacjentów z niewydolnością nerek, u których okres półtrwania leku ulega wydłużeniu. Doświadczenie kliniczne u tych osób jest niewielkie, dlatego konieczna jest dokładna obserwacja kliniczna pacjenta i wykonywanie kontrolnych badań laboratoryjnych².

Choroby przewodu pokarmowego w wywiadzie

Należy zachować ostrożność przy stosowaniu antybiotyków o szerokim spektrum działania u pacjentów, u których występują lub występowały choroby przewodu pokarmowego, zwłaszcza zapalenie okrężnicy².

Nadmierny rozwój drobnoustrojów opornych

Długotrwałe stosowanie cefakloru może prowadzić do namnażania się drobnoustrojów opornych. Jeśli podczas leczenia wystąpi nadkażenie, należy podjąć odpowiednie postępowanie¹.

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Podczas leczenia cefalosporynami zgłaszano dodatni wynik testu Coombsa, który może być fałszywie dodatni. Ma to znaczenie przy badaniach hematologicznych, próbie krzyżowej przed przetoczeniem krwi, teście antyglobulinowym oraz teście Coombsa u noworodków matek leczonych cefalosporynami przed porodem. Cefaklor może też powodować fałszywie dodatni wynik próby na obecność glukozy w moczu z roztworem Benedicta lub Fehlinga i tabletkami z siarczanem miedzi¹.

Substancje pomocnicze

Granulat zawiera sacharozę, dlatego nie powinni go przyjmować pacjenci z rzadką dziedziczną nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy. Zawartość sacharozy należy uwzględnić także u chorych na cukrzycę i u osób na diecie niskokalorycznej².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych wpływ cefakloru na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie jest znany^1,2.

Interakcje cefakloru

Leki przeciwzakrzepowe + cefaklor

U pacjentów przyjmujących jednocześnie cefaklor i leki przeciwzakrzepowe, w tym warfarynę lub acenokumarol, notowano rzadko () zwiększenie czasu protrombinowego z występującym niekiedy krwawieniem o znaczeniu klinicznym. U tych pacjentów należy rozważyć regularną kontrolę czasu protrombinowego i w razie konieczności dostosowanie dawki leku¹.

Probenecyd + cefaklor

Probenecyd hamuje wydalanie nerkowe cefakloru, tak jak i innych antybiotyków beta-laktamowych, i znacznie wydłuża jego okres półtrwania².

Leki zobojętniające sok żołądkowy + cefaklor

Wchłanianie cefakloru jest zmniejszone, jeżeli w ciągu godziny od podania antybiotyku pacjent przyjmie leki zobojętniające sok żołądkowy zawierające wodorotlenek magnezu lub glinu. Antagoniści receptora H2 nie wpływają na szybkość wchłaniania ani na ilość wchłoniętego leku¹.

Działania niepożądane cefakloru

Większość działań niepożądanych obserwowanych podczas leczenia cefaklorem była przemijająca i miała łagodny przebieg. Częstość poszczególnych reakcji różni się w zależności od preparatu i częściowo podawana jest jako odsetek pacjentów.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Najczęściej występującym działaniem niepożądanym była biegunka, która rzadko () była na tyle ciężka, by wymagała przerwania leczenia. Występowały również nudności i wymioty². W charakterystyce Ceclor MR biegunkę zgłaszano u 3,4% pacjentów, a nudności u 2,5%, obok wymiotów i niestrawności¹.

⚠ Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego

Zgłaszano przypadki zapalenia jelita grubego, w tym sporadycznie rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego, które może wystąpić podczas stosowania antybiotyku lub po jego zakończeniu².

⚠ Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja

Obserwowano reakcje uczuleniowe w postaci wysypki odropodobnej, świądu i pokrzywki, które zwykle ustępowały po odstawieniu leku². W charakterystyce Ceclor MR wysypka, pokrzywka lub świąd wystąpiły u około 1,7% pacjentów¹. Występowały także objawy podobne do choroby posurowiczej (rumień wielopostaciowy, wysypka i inne objawy skórne z zapaleniem lub bólem stawów, z gorączką lub bez), spowodowane nadwrażliwością i częstsze u dzieci niż u dorosłych. W badaniach klinicznych z Ceclor MR reakcja podobna do choroby posurowiczej wystąpiła u jednego pacjenta (0,03%)¹. Rzadko () zgłaszano anafilaksję, która może występować częściej u pacjentów uczulonych na penicylinę, oraz reakcje anafilaktoidalne w postaci obrzęku naczynioruchowego, osłabienia, obrzęku, duszności, parestezji, omdlenia lub rozszerzenia naczyń krwionośnych².

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Rzadko () zgłaszano zespół Stevensa-Johnsona oraz martwicę toksyczno-rozpływną naskórka (toksyczną nekrolizę naskórkową)². Wśród objawów obserwowanych u pacjentów przyjmujących cefaklor wymieniano również rumień wielopostaciowy¹.

⚠ Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Występowała eozynofilia oraz rzadko () trombocytopenia, a także przemijająca limfocytoza i leukopenia oraz rzadko () niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza i mająca prawdopodobnie znaczenie kliniczne przemijająca neutropenia².

⚠ Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Rzadko () zgłaszano przemijające zapalenie wątroby i żółtaczkę cholestatyczną oraz niewielkie zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) i alaninowej (AlAT) oraz fosfatazy zasadowej².

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Rzadko () występowało przemijające śródmiąższowe zapalenie nerek, niewielkie zwiększenie stężenia mocznika we krwi i kreatyniny w osoczu oraz nieprawidłowe wyniki badania moczu².

Zaburzenia układu nerwowego

Zgłaszano bóle i zawroty głowy oraz senność¹. W charakterystyce granulatu wymieniono ponadto rzadko () przemijającą nadpobudliwość, pobudzenie, nerwowość, bezsenność, stan splątania, wzmożone napięcie, zawroty głowy, omamy i senność².

⚠ Drgawki

Niektórym antybiotykom beta-laktamowym przypisuje się zdolność wywoływania drgawek, zwłaszcza u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek przyjmujących standardowe dawki cefakloru. W razie wystąpienia drgawek należy przerwać stosowanie leku i, jeśli istnieją wskazania kliniczne, podać leki przeciwdrgawkowe¹.

Grzybicze zakażenia narządów płciowych

Występowały świąd w okolicy narządów płciowych, kandydoza i zapalenie pochwy². W charakterystyce Ceclor MR drożdżycę zgłaszano u 2,5% pacjentów, a zapalenie pochwy u 1,7%¹.

Dodatni wynik testu Coombsa

Wśród działań niepożądanych wymieniano dodatni wynik testu Coombsa².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a cefaklor

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych w badaniach na zwierzętach nie wykazano, aby cefaklor zaburzał płodność ani działał teratogennie, nie przeprowadzono jednak odpowiednich dobrze kontrolowanych badań z udziałem kobiet w ciąży. Z tego powodu lek może być stosowany u kobiet w ciąży jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności¹.

Karmienie piersią a cefaklor

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych cefaklor przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach – po jednorazowej dawce 500 mg średnie stężenie wykrywane do 5 godzin po podaniu wynosiło 0,2 mikrograma/ml lub mniej. Wpływ cefakloru na karmione piersią dziecko nie jest znany, dlatego lek u kobiet karmiących piersią należy stosować ze szczególną ostrożnością².

Produkty handlowe z cefaklorem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Ceclor	granulat do sporządzania zawiesiny doustnej 250 mg/5 ml	Rp
Ceclor MR	tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu 500 mg	Rp