Cefiksym

Antybiotyk beta-laktamowy z grupy cefalosporyn trzeciej generacji, przeznaczony do podawania doustnego. Wydawany wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w dwóch postaciach o różnym przeznaczeniu wiekowym – tabletkach powlekanych 400 mg dla młodzieży od 12 lat i dorosłych oraz granulacie do sporządzania zawiesiny doustnej 100 mg/5 ml dla dzieci już od 6 miesiąca życia. Stosowany w zakażeniach bakteryjnych wywołanych przez wrażliwe drobnoustroje, przede wszystkim w zakażeniach dróg oddechowych, dróg moczowych, ucha środkowego, zatok i gardła. Ze względu na pokrewieństwo chemiczne z penicylinami wymaga ostrożności u osób uczulonych na antybiotyki beta-laktamowe.

Działanie cefiksymu

Cefiksym jest doustną cefalosporyną trzeciej generacji, czyli antybiotykiem beta-laktamowym spokrewnionym z penicylinami. Działa bakteriobójczo, niszcząc namnażające się bakterie przez zaburzenie budowy ich ściany komórkowej. W porównaniu z cefalosporynami wcześniejszych generacji ma szersze spektrum działania wobec tlenowych bakterii Gram-ujemnych, obejmując między innymi pałeczki jelitowe, Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis, natomiast wykazuje niską aktywność wobec gronkowców.

Substancja czynna jest w obu postaciach ta sama, a różnią się one jedynie mocą i formą dostosowaną do wieku pacjenta. Cefiksym jest wydalany niemal w całości przez nerki, dlatego u osób z ciężką niewydolnością nerek dawkę trzeba zmniejszać, aby lek nie kumulował się w organizmie.

Farmakologia

Cefiksym, podobnie jak inne cefalosporyny, działa przeciwbakteryjnie przez wiązanie i hamowanie białek wiążących penicylinę, które biorą udział w syntezie ściany komórkowej bakterii. Prowadzi to do lizy komórki bakteryjnej i jej śmierci¹.

Do gatunków powszechnie wrażliwych należą tlenowe bakterie Gram-dodatnie Streptococcus pyogenes oraz tlenowe bakterie Gram-ujemne Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Neisseria gonorrhoeae i Proteus mirabilis. Problem oporności może wystąpić u Streptococcus pneumoniae, Citrobacter freundii, Enterobacter cloacae, Escherichia coli, Klebsiella oxytoca, Klebsiella pneumoniae, Morganella morganii i Serratia marcescens, a szczepy wytwarzające beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym są zawsze oporne¹. Naturalnie oporne na cefiksym są enterokoki, gronkowce (Staphylococcus spp., w tym Staphylococcus aureus niezależnie od wrażliwości na metycylinę), Pseudomonas spp., Clostridium difficile, Bacteroides fragilis, Legionella pneumophila oraz Chlamydia i Mycoplasma spp.²

Oporność bakterii na cefiksym może wynikać z hydrolizy przez beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum lub kodowane chromosomalnie enzymy AmpC, zmniejszonego powinowactwa białek wiążących penicyliny, zmniejszonej przepuszczalności błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych oraz działania pomp aktywnie usuwających lek z komórki¹.

Farmakokinetyka

Bezwzględna biodostępność cefiksymu po podaniu doustnym wynosi 40–50%, a pokarm nie zmienia istotnie wchłaniania, dlatego lek można stosować niezależnie od posiłków¹. Cefiksym wiąże się prawie wyłącznie z frakcją albumin surowicy, przy czym średnia frakcja wolna wynosi około 30%. Zazwyczaj maksymalne stężenie w surowicy (C_max) po podaniu zalecanej dawki u dorosłych lub dzieci wynosi od 1,5 do 3 µg/l, a po podaniu dawek wielokrotnych cefiksym nie kumuluje się lub kumulacja jest niewielka².

Cefiksym nie jest metabolizowany – z ludzkiej surowicy ani moczu nie wyodrębniono jego metabolitów. Jest eliminowany głównie z moczem w postaci niezmienionej, a za główny mechanizm uważa się przesączanie kłębuszkowe¹. U osób w podeszłym wieku średnie wartości C_max i pola pod krzywą stężenia były nieco większe niż u młodych ochotników, jednak pacjentom w podeszłym wieku można podawać tę samą dawkę co w populacji ogólnej².

Wskazania leków z cefiksymem

Wszystkie preparaty cefiksymu wydawane są na receptę i stosowane doustnie w leczeniu zakażeń wywołanych przez wrażliwe drobnoustroje. Obie postacie mają wspólny zakres wskazań – zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli, pozaszpitalne zapalenie płuc, zapalenie dolnych dróg moczowych, odmiedniczkowe zapalenie nerek oraz zapalenie ucha środkowego, zatok i gardła¹. Należy przy tym przestrzegać oficjalnych zaleceń dotyczących właściwego stosowania antybiotyków.

Postacie różnią się przeznaczeniem wiekowym. Tabletki powlekane 400 mg są przeznaczone dla dorosłych oraz młodzieży w wieku 12 lat i starszej i nie stosuje się ich u dzieci poniżej 12 lat¹. Granulat do sporządzania zawiesiny doustnej jest wskazany u dzieci w wieku powyżej 6 miesięcy, u młodzieży i u dorosłych, przy czym u młodzieży i dorosłych bez zaburzeń połykania zaleca się stosowanie postaci tabletek².

Dawkowanie cefiksymu

Cefiksym podaje się doustnie raz na dobę lub w dwóch dawkach podzielonych co 12 godzin. Leczenie trwa zwykle 7 dni i można je przedłużyć do 14 dni w zależności od ciężkości zakażenia, a w ostrym niepowikłanym zapaleniu pęcherza moczowego u kobiet wynosi 1–3 dni. Tabletki można przyjmować niezależnie od posiłku, popijając wodą, a gotową zawiesinę podaje się nierozcieńczoną przed posiłkiem lub w trakcie posiłku.

Grupa i postać	Dawka	Uwagi
Dorośli i młodzież od 12 lat (tabletki)	400 mg na dobę jednorazowo lub w 2 dawkach po 200 mg co 12 godzin	ta sama dawka u osób w podeszłym wieku1
Dorośli i młodzież (zawiesina)	400 mg (20 ml) raz na dobę lub 200 mg (10 ml) 2 razy na dobę co 12 godzin	u dorosłych i młodzieży bez zaburzeń połykania zaleca się tabletki2
Dzieci poniżej 12 lat (zawiesina)	8 mg/kg masy ciała na dobę jednorazowo lub w 2 dawkach podzielonych co 12 godzin	dawkę dobiera się do masy ciała, nie stosować poniżej 6 miesiąca życia2

U pacjentów z klirensem kreatyniny 20 ml/min lub większym stosuje się standardową dawkę i schemat dawkowania. U pacjentów z klirensem kreatyniny poniżej 20 ml/min nie należy przekraczać dawki 200 mg raz na dobę, a taki sam schemat obowiązuje u pacjentów poddawanych ciągłej dializie otrzewnowej lub hemodializie¹. U dzieci poniżej 12 lat z klirensem kreatyniny większym niż 20 ml/min/1,73 m² dawkę 4 mg/kg masy ciała należy podawać tylko raz na dobę. Nie ma wystarczających danych dotyczących stosowania cefiksymu u dzieci i młodzieży z niewydolnością nerek, dlatego nie zaleca się jego stosowania w tych grupach².

Istotne przeciwwskazania do stosowania cefiksymu

Nadwrażliwość na cefalosporyny

Cefiksym jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub inne antybiotyki cefalosporynowe. Ze względu na ryzyko ciężkich reakcji alergicznych, w tym anafilaksji, jest to przeciwwskazanie o istotnym znaczeniu klinicznym¹.

Ciężka reakcja nadwrażliwości na penicyliny lub inne antybiotyki beta-laktamowe w wywiadzie

Przebyta natychmiastowa lub ciężka reakcja nadwrażliwości na penicylinę albo którykolwiek antybiotyk beta-laktamowy stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania cefiksymu. Wynika to z ryzyka reakcji krzyżowych między antybiotykami beta-laktamowymi, obejmującego pokrewne penicyliny i cefalosporyny².

Środki ostrożności przy wydawaniu cefiksymu

Nadwrażliwość krzyżowa z penicylinami

Cefiksym należy podawać ostrożnie pacjentom z nadwrażliwością na inne produkty lecznicze, a zwłaszcza z nadwrażliwością na penicyliny, ponieważ istnieją dowody na częściową alergię krzyżową między penicylinami i cefalosporynami. U pacjentów opisywano ciężkie reakcje, w tym anafilaksję, na obie grupy leków, dlatego szczególną ostrożność trzeba zachować u osób, u których w przeszłości wystąpiła reakcja alergiczna na penicylinę lub inny antybiotyk beta-laktamowy. W razie wystąpienia ciężkiej reakcji nadwrażliwości lub reakcji anafilaktycznej po podaniu cefiksymu należy natychmiast odstawić lek i zastosować odpowiednie postępowanie ratunkowe¹.

⚠ Rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy związane z Clostridium difficile

Leczenie cefiksymem w zalecanej dawce może istotnie zaburzać prawidłową florę jelita grubego i prowadzić do nadmiernego wzrostu bakterii z rodzaju Clostridium. Główną przyczyną biegunki związanej z antybiotykiem są toksyny wytwarzane przez Clostridium difficile, a w razie wystąpienia ciężkiej, uporczywej biegunki w trakcie leczenia lub po jego zakończeniu należy wziąć pod uwagę ryzyko zagrażającego życiu rzekomobłoniastego zapalenia okrężnicy, odstawić cefiksym i wdrożyć odpowiednie leczenie. Przeciwwskazane jest wówczas stosowanie leków hamujących perystaltykę jelit¹.

Zaburzenia czynności nerek

Cefiksym należy podawać ostrożnie pacjentom z klirensem kreatyniny poniżej 20 ml/min i odpowiednio zmodyfikować u nich dawkowanie. Nie ma wystarczających danych dotyczących stosowania cefiksymu u dzieci i młodzieży z niewydolnością nerek, dlatego nie zaleca się jego stosowania w tych grupach².

⚠ Ciężkie reakcje skórne

U pacjentów leczonych cefiksymem obserwowano ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół nadwrażliwości polekowej (DRESS) oraz pęcherzowe reakcje skórne w postaci toksycznej nekrolizy naskórka (zespół Lyella) i pęcherzowego rumienia wielopostaciowego (zespół Stevensa i Johnsona). W razie ich wystąpienia cefiksym należy natychmiast odstawić².

Nadmierny rozwój drobnoustrojów niewrażliwych

Przedłużone stosowanie cefiksymu może powodować nadmierny wzrost niewrażliwych drobnoustrojów, co może wymagać przerwania leczenia¹.

Stosowanie u wcześniaków i noworodków

Cefiksymu w postaci zawiesiny nie należy podawać wcześniakom ani noworodkom urodzonym o czasie, a bezpieczeństwa i skuteczności leku nie ustalono u dzieci w wieku poniżej 6 miesięcy².

Zmniejszenie skuteczności innych leków wskutek wymiotów i biegunki

Stosowanie cefiksymu może prowadzić do wymiotów i biegunki, co może zmniejszyć skuteczność tego leku oraz innych przyjmowanych jednocześnie produktów leczniczych, na przykład doustnych środków antykoncepcyjnych².

Substancje pomocnicze zawiesiny

Zawiesina zawiera 2,52 g sacharozy w 5 ml, co należy uwzględnić u pacjentów z cukrzycą, a leku nie powinni przyjmować pacjenci z rzadką wrodzoną nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy. Zawiesina zawiera także benzoesan sodu (E 211), który może zwiększać ryzyko żółtaczki u noworodków do 4 tygodnia życia².

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Podczas leczenia cefiksymem może wystąpić fałszywie dodatni wynik oznaczenia glukozy w moczu metodą redukcji miedzi (roztwory Benedicta lub Fehlinga, test tabletkowy z siarczanem miedzi), dlatego zaleca się testy enzymatyczne z oksydazą glukozową. Możliwy jest również fałszywie dodatni bezpośredni odczyn Coombsa oraz fałszywie dodatni wynik oznaczenia ciał ketonowych w moczu przy użyciu testów zawierających nitroprusydek¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych cefiksym nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje cefiksymu

Leki nefrotoksyczne i silne diuretyki + cefiksym

Jednoczesne stosowanie cefiksymu z substancjami o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym (antybiotyki aminoglikozydowe, kolistyna, polimyksyna, wiomycyna) lub z silnie działającymi diuretykami (kwas etakrynowy, furosemid) zwiększa ryzyko zaburzenia czynności nerek, dlatego w takich skojarzeniach należy kontrolować czynność nerek¹.

Nifedypina + cefiksym

Nifedypina, antagonista kanałów wapniowych, może zwiększać biodostępność cefiksymu nawet do 70%².

Leki przeciwzakrzepowe + cefiksym

Podobnie jak w przypadku innych cefalosporyn, u niektórych pacjentów obserwowano wydłużenie czasu protrombinowego, dlatego należy zachować ostrożność u osób otrzymujących przeciwzakrzepowe produkty lecznicze¹.

Działania niepożądane cefiksymu

Profil działań niepożądanych cefiksymu jest zbliżony w obu postaciach, a charakterystyki tabletek i zawiesiny przypisują poszczególnym działaniom te same częstości.

⚠ Rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy i nadkażenia

Zapalenie jelita grubego związane z antybiotykami występuje bardzo rzadko ()¹. Nadkażenie bakteryjne i nadkażenie grzybicze występują rzadko ()².

⚠ Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Eozynofilia występuje rzadko ()¹. Leukopenia, agranulocytoza, pancytopenia, trombocytopenia i niedokrwistość hemolityczna występują bardzo rzadko ()², a trombocytoza i neutropenia mają nieznaną częstość ()¹.

⚠ Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja

Nadwrażliwość występuje rzadko (), a wstrząs anafilaktyczny i choroba posurowicza bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia żołądka i jelit

Biegunka występuje często ()¹. Ból brzucha, nudności i wymioty występują niezbyt często (), a wzdęcie rzadko ()².

⚠ Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Wysypka występuje niezbyt często (), a obrzęk naczynioruchowy i świąd rzadko ()¹. Zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka występują bardzo rzadko (), natomiast osutka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (zespół DRESS) oraz rumień wielopostaciowy mają nieznaną częstość ()².

⚠ Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Zapalenie wątroby i żółtaczka cholestatyczna występują bardzo rzadko ()¹.

Śródmiąższowe zapalenie nerek

Śródmiąższowe zapalenie nerek występuje bardzo rzadko ()².

Zaburzenia układu nerwowego

Ból głowy występuje niezbyt często (), zawroty głowy rzadko (), a nadmierna aktywność psychoruchowa bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia ogólne i metaboliczne

Jadłowstręt występuje rzadko ()¹. Zapalenie błony śluzowej i gorączka występują rzadko ()².

Odchylenia w badaniach diagnostycznych

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz, fosfatazy zasadowej) występuje niezbyt często ()¹. Zwiększenie stężenia mocznika we krwi występuje rzadko (), zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi bardzo rzadko (), a dodatni wynik bezpośredniego i pośredniego testu Coombsa ma nieznaną częstość ()².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a cefiksym

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest wystarczających danych dotyczących stosowania cefiksymu u kobiet w ciąży, a badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. W ramach ostrożności cefiksymu nie należy stosować u kobiet w ciąży, chyba że lekarz uzna to za konieczne¹.

Karmienie piersią a cefiksym

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy cefiksym przenika do mleka ludzkiego, a w badaniach nieklinicznych stwierdzono jego wydzielanie do mleka zwierząt. Dopóki nie ma szerszych doświadczeń klinicznych, nie należy przepisywać cefiksymu matkom karmiącym piersią².

Produkty handlowe z cefiksymem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Cetix	granulat do sporządzania zawiesiny doustnej 100 mg/5 ml	Rp
Cetix	tabletki powlekane 400 mg	Rp