Cefaleksyna

Antybiotyk beta-laktamowy z grupy cefalosporyn I generacji, przeznaczony do stosowania doustnego, o działaniu bakteriobójczym i szerokim zakresie aktywności przeciwbakteryjnej. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych. Stosowany w zakażeniach dróg oddechowych, skóry i tkanek miękkich oraz układu moczowo-płciowego. Ze względu na wspólny pierścień beta-laktamowy wykazuje nadwrażliwość krzyżową z penicylinami.

Działanie cefaleksyny

Cefaleksyna to półsyntetyczna cefalosporyna I generacji, czyli antybiotyk beta-laktamowy pokrewny penicylinom. Niszczy bakterie, blokując budowę ich ściany komórkowej, dzięki czemu działa bakteriobójczo. W odróżnieniu od penicylin jest oporna na rozkład przez część enzymów bakteryjnych (beta-laktamazy), w tym gronkowcową, co poszerza jej zastosowanie o niektóre szczepy wytwarzające penicylinazę.

Działa na wybrane bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, natomiast nie zwalcza zakażeń grzybiczych, wirusowych ani drożdżakowych.

Farmakologia

Cefaleksyna jest półsyntetyczną cefalosporyną I generacji, pochodną kwasu 7-aminocefalosporanowego, przeznaczoną do stosowania doustnego, o działaniu bakteriobójczym. Mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy ściany komórki bakteryjnej przez blokowanie transpeptydazy katalizującej powstawanie peptydowych mostków krzyżowych. Cefaleksyna jest oporna na działanie beta-laktamazy bakterii Gram-ujemnych i beta-laktamazy gronkowcowej¹.

Zakres działania przeciwbakteryjnego in vitro obejmuje bakterie Gram-dodatnie: Staphylococcus aureus (w tym szczepy wytwarzające penicylinazę), Streptococcus pneumoniae i Streptococcus pyogenes, oraz bakterie Gram-ujemne: Escherichia coli, Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, Moraxella catarrhalis i Proteus mirabilis. Oporność wykazują metycylinooporne szczepy gronkowców oraz większość szczepów enterokoków, na przykład Streptococcus faecalis¹.

Farmakokinetyka

Cefaleksyna jest stabilna w kwaśnym środowisku soku żołądkowego. Po podaniu doustnym wchłania się szybko i prawie całkowicie, a jej biodostępność wynosi około 80%. Stężenie maksymalne (C_max) w surowicy osiągane jest w ciągu 1 godziny od podania i po jednorazowej dawce 250 mg, 500 mg lub 1000 mg wynosi odpowiednio 9 µg/ml, 18 µg/ml i 32 µg/ml. Pokarm w żołądku nie ma istotnego wpływu na biodostępność, przedłuża jedynie nieznacznie czas wchłaniania i osiągnięcia stężenia maksymalnego¹.

Cefaleksyna wiąże się z białkami krwi w 6–15%, szybko przenika do płynu pozakomórkowego i osiąga stężenia terapeutyczne w gruczole krokowym, kościach, żółci i skórze, natomiast słabo penetruje do ośrodkowego układu nerwowego. Łatwo przenika przez łożysko i do mleka kobiecego¹.

Cefaleksyna nie jest metabolizowana w ustroju, a jej wydalanie zachodzi całkowicie w postaci niezmienionej przez nerki, częściowo przez filtrację kłębuszkową i częściowo przez wydzielanie kanalikowe. W ciągu pierwszych 2 godzin w moczu stwierdza się około 60% dawki, a w ciągu 6–8 godzin 80–100%. Okres półtrwania (t_½) w surowicy wynosi około 1 godziny u dorosłych z prawidłową czynnością nerek, około 2,5 godziny u dzieci w wieku 9–12 miesięcy i około 5 godzin u niemowląt, a u pacjentów z niewydolnością nerek ulega wydłużeniu. Cefaleksyna jest usuwana z krwi podczas hemodializy i dializy otrzewnowej¹.

Wskazania leków z cefaleksyną

Cefaleksyna dostępna jest wyłącznie na receptę, w kapsułkach twardych. Wskazania obejmują zakażenia dróg oddechowych, zakażenia skóry i tkanek miękkich oraz zakażenia układu moczowo-płciowego. Przed rozpoczęciem leczenia należy uwzględnić miejscowe oficjalne wytyczne dotyczące stosowania antybiotyków¹.

Dawkowanie cefaleksyny

Wielkość dawki zależy od ciężkości zakażenia, wrażliwości drobnoustroju, stanu pacjenta, wieku i masy ciała.

Grupa	Dawka (z odstępem)	Maksymalnie na dobę
Dorośli i dzieci powyżej 12 lat, zakażenia umiarkowane i niepowikłane	250 mg co 6 godzin lub 500 mg co 12 godzin	zwykle 1–4 g
Dorośli i dzieci powyżej 12 lat, zakażenia cięższe	większe dawki, powyżej 4 g rozważyć cefalosporynę pozajelitowo	powyżej 4 g
Dzieci poniżej 12 lat	25–50 mg/kg mc. na dobę w dawkach podzielonych, zwykle co 12 godzin (w ciężkich zakażeniach dawkę można podwoić)	–
Pacjenci w podeszłym wieku z prawidłową czynnością nerek	bez zmiany dawkowania	–
Ciężka niewydolność nerek	mniejsze dawki i (lub) wydłużenie odstępu między podaniami	–
Pacjenci wymagający dializy	nie przekraczać 500 mg na dobę	500 mg

Kapsułki należy połykać w całości, popijając niewielką ilością wody, niezależnie od posiłków. Lek stosuje się zwykle jeszcze przez 2 do 3 dni po ustąpieniu objawów choroby. W zakażeniach wywołanych przez paciorkowce beta-hemolizujące leczenie powinno trwać co najmniej 10 dni, a leczenie zapalenia pęcherza moczowego przez 7 do 14 dni¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania cefaleksyny

Nadwrażliwość na cefalosporyny i penicyliny

Cefaleksyna jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na antybiotyki z grupy cefalosporyn lub penicylin, a także na którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu. Ze względu na wspólny pierścień beta-laktamowy nadwrażliwość na penicyliny wiąże się z ryzykiem reakcji krzyżowej, dlatego przed podaniem leku konieczny jest dokładny wywiad w kierunku reakcji nadwrażliwości na cefalosporyny, penicyliny lub inne alergeny¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu cefaleksyny

Ryzyko reakcji anafilaktycznej

Bardzo rzadko w czasie leczenia cefaleksyną mogą wystąpić ciężkie objawy nadwrażliwości w postaci reakcji anafilaktycznej, przy czym większe prawdopodobieństwo dotyczy podania drogą parenteralną, a ryzyko jest wyższe u osób ze skłonnością do reakcji alergicznych na wiele substancji. W razie wystąpienia reakcji alergicznej należy przerwać podawanie leku i wdrożyć odpowiednie leczenie¹.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego

Podczas stosowania praktycznie każdego antybiotyku o szerokim spektrum działania, w tym cefalosporyn, opisywano rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, o przebiegu od lekkiego do zagrażającego życiu. To powikłanie należy uwzględnić u pacjentów z biegunką występującą w związku ze stosowaniem antybiotyków, a lek stosować ostrożnie u osób z chorobami przewodu pokarmowego w wywiadzie, zwłaszcza z zapaleniem okrężnicy¹.

Zaburzona czynność nerek

Cefaleksynę należy stosować ostrożnie u pacjentów ze znacznie zaburzoną czynnością nerek, ponieważ bezpieczne dawki mogą być mniejsze niż zwykle zalecane, a lek wydalany jest niemal wyłącznie przez nerki. Konieczne są odpowiednie badania diagnostyczne i laboratoryjne, a u pacjentów wymagających dializy nie należy podawać dawki dobowej przekraczającej 500 mg¹.

Długotrwałe stosowanie i nadkażenia

Długotrwałe stosowanie cefaleksyny może prowadzić do rozwoju drobnoustrojów opornych, dlatego niezbędna jest uważna obserwacja pacjenta. W razie wystąpienia nadkażenia w trakcie leczenia należy wdrożyć odpowiednie postępowanie¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Brak danych dotyczących wpływu cefaleksyny na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje cefaleksyny

Probenecyd + cefaleksyna

Probenecyd zwalnia proces eliminacji cefaleksyny przez nerki i może zwiększać jej stężenie w surowicy krwi¹.

Testy laboratoryjne + cefaleksyna

Podczas leczenia cefaleksyną u niektórych pacjentów może wystąpić fałszywie dodatni wynik testu Coombsa, co dotyczy również testów antyglobulinowych używanych do prób krzyżowych w transfuzjologii oraz noworodków matek leczonych przed porodem cefalosporynami. U pacjentów leczonych cefalosporyną wyniki oznaczeń glukozy w moczu mogą być fałszywie dodatnie, dlatego zaleca się wykonywanie testów enzymatycznych¹.

Działania niepożądane cefaleksyny

⚠ Reakcja anafilaktyczna

Reakcja anafilaktyczna występuje rzadko () i stanowi najpoważniejszy objaw nadwrażliwości na lek¹.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy, toksyczno-rozpływna martwica naskórka (zespół Lyella) oraz obrzęk naczynioruchowy występują rzadko (), natomiast wysypka, pokrzywka i świąd są działaniem niezbyt częstym ()¹.

⚠ Rzekomobłoniaste zapalenie jelita

Rzekomobłoniaste zapalenie jelita występuje rzadko () i wymaga uwzględnienia u pacjentów z biegunką w trakcie lub po antybiotykoterapii¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Biegunka i nudności są działaniem częstym (), a ból brzucha, wymioty i niestrawność występują rzadko ()¹.

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Eozynofilia jest działaniem niezbyt częstym (), natomiast neutropenia, małopłytkowość i niedokrwistość hemolityczna występują rzadko ()¹.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Zapalenie wątroby i żółtaczka zastoinowa występują rzadko (), a przemijające zwiększenie aktywności AlAT i AspAT jest działaniem niezbyt częstym ()¹.

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Przemijające śródmiąższowe zapalenie nerek występuje rzadko ()¹.

Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

Ból głowy i zawroty głowy występują rzadko (), a omamy, pobudzenie i dezorientacja są działaniem o nieznanej częstości ()¹.

Zakażenia narządów płciowych

Świąd narządów płciowych i odbytu oraz zapalenie pochwy występują rzadko (), a kandydoza pochwy jest działaniem o nieznanej częstości ()¹.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe oraz objawy ogólne

Bóle stawów, zapalenie stawów i gorączka są działaniami o nieznanej częstości (), natomiast zmęczenie występuje rzadko ()¹.

Zmiany w wynikach badań laboratoryjnych

Dodatnie wyniki bezpośrednich testów Coombsa oraz fałszywie dodatnie wyniki testów wykrywających glukozę w moczu są działaniami o nieznanej częstości ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a cefaleksyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak dobrze udokumentowanych badań u kobiet w ciąży, a badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego cefaleksyny. Ze względu na przenikanie leku przez łożysko należy zachować ostrożność, jeśli przepisuje się go w okresie ciąży¹.

Karmienie piersią a cefaleksyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych cefaleksyna przenika do mleka kobiecego, dlatego należy zachować ostrożność podczas stosowania u kobiet karmiących piersią¹.

Produkty handlowe z cefaleksyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Cefaleksyna TZF	kapsułki twarde 500 mg	Rp