Famotydyna

Antagonista receptora histaminowego H2, hamujący wydzielanie kwasu solnego w żołądku, stosowany w chorobie wrzodowej, chorobie refluksowej przełyku oraz w dolegliwościach związanych z nadkwaśnością. Dostępny zarówno bez recepty (tabletki powlekane 20 mg – doraźne leczenie dolegliwości żołądkowych), jak i na receptę (tabletki powlekane 40 mg – choroba wrzodowa, refluks, zespół Zollingera-Ellisona), wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych.

Działanie famotydyny

Famotydyna należy do antagonistów receptora histaminowego H2 – leków hamujących wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Blokując receptory H2 w komórkach okładzinowych żołądka, zmniejsza ilość wydzielanego kwasu solnego oraz pepsyny, w tym wydzielanie pobudzane przez pokarm.

Dzięki temu łagodzi dolegliwości związane z nadkwaśnością i sprzyja gojeniu zmian w chorobie wrzodowej i refluksowej. Działanie pojedynczej dawki utrzymuje się przez 10 do 12 godzin.

Farmakologia

Famotydyna jest kompetycyjnym inhibitorem receptorów histaminowych H2 znajdujących się w ścianie komórek okładzinowych żołądka. Hamuje wydzielanie kwasu solnego, również stymulowane pokarmem i pentagastryną, oraz zmniejsza stężenie pepsyny w soku żołądkowym. Czas działania jednorazowej dawki utrzymuje się przez 10 do 12 godzin^1,2.

Farmakokinetyka

Około 40–50% doustnie przyjętej dawki famotydyny wchłania się z przewodu pokarmowego, a jej farmakokinetyka jest liniowa. Stężenie maksymalne (C_max) po jednorazowej dawce 40 mg wynosi 199,2 ± 61,8 ng/ml i występuje po około 1 do 3 godzin (t_max). Pokarm nieznacznie zmniejsza biodostępność famotydyny, co nie ma znaczenia klinicznego, a leki zobojętniające kwas solny nie mają istotnego wpływu na jej wchłanianie.

Famotydyna przenika do mleka oraz w minimalnym stopniu do płynu mózgowo-rdzeniowego.

Podlega metabolizmowi w wątrobie na drodze S-oksydacji, głównie do nieczynnego sulfotlenku famotydyny. Okres półtrwania (t_½) u dorosłych z prawidłową czynnością nerek wynosi średnio od 2,5 do 4 godzin i wydłuża się u pacjentów z niewydolnością nerek.

Wydalanie odbywa się głównie przez nerki – od 25% do 30% dawki doustnej wydala się z moczem w postaci niezmienionej, w małej ilości w postaci sulfotlenku, a famotydyny nie można usunąć z organizmu na drodze hemodializy^1,2.

Wskazania leków z famotydyną

Wskazania zależą od dawki i kategorii dostępności.

Preparaty bez recepty (tabletki 20 mg) przeznaczone są do krótkotrwałego objawowego leczenia u dorosłych dolegliwości żołądkowych niezwiązanych z chorobą organiczną przewodu pokarmowego, takich jak niestrawność, zgaga i nadkwaśność¹.

Preparaty na receptę (tabletki 40 mg) stosuje się w chorobie wrzodowej dwunastnicy oraz zapobieganiu jej nawrotom, w chorobie wrzodowej żołądka, w stanach związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego (zespół Zollingera-Ellisona), a także w leczeniu choroby refluksowej przełyku oraz zapobieganiu jej nawrotom i wystąpieniu nadżerek lub owrzodzeń w jej przebiegu².

Dawkowanie famotydyny

Wskazanie / grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę lub czas leczenia
Dorośli, dolegliwości dyspeptyczne (bez recepty, 20 mg)	20 mg raz na dobę, w razie nawrotu 20 mg 2 razy na dobę	maks. 40 mg na dobę, nie dłużej niż 2 tygodnie
Choroba wrzodowa dwunastnicy	40 mg przed snem	przez 4–8 tygodni
Zapobieganie nawrotom choroby wrzodowej dwunastnicy	20 mg przed snem	leczenie długotrwałe
Choroba wrzodowa żołądka	40 mg przed snem	przez 4–8 tygodni
Zespół Zollingera-Ellisona	początkowo 20 mg co 6 godzin	dawka podtrzymująca ustalana indywidualnie
Choroba refluksowa przełyku	20 mg 2 razy na dobę	przez 6–12 tygodni
Refluks z nadżerkami lub owrzodzeniami przełyku	40 mg 2 razy na dobę	przez 6–12 tygodni
Zapobieganie nawrotom choroby refluksowej przełyku	20 mg 2 razy na dobę	leczenie długotrwałe
Zaburzenia czynności nerek	dawka zmniejszona o połowę lub odstęp między dawkami wydłużony do 36–48 godzin	20 mg na noc, gdy klirens kreatyniny spada poniżej 10 ml/min
Pacjenci w podeszłym wieku	jak u młodszych dorosłych	bez modyfikacji dawki
Dzieci i młodzież	nie stosować	–

Dawkowanie doraźne bez recepty oraz zasady stosowania u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, w podeszłym wieku i u dzieci pochodzą z charakterystyki preparatu 20 mg¹, natomiast dawkowanie w chorobie wrzodowej, refluksowej i zespole Zollingera-Ellisona – z charakterystyki preparatu 40 mg².

Tabletkę połyka się w całości, popijając niewielką ilością wody, niezależnie od posiłków¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania famotydyny

Nadwrażliwość krzyżowa na inne antagonisty receptora H2

Famotydyny nie należy podawać pacjentom, u których w wywiadzie stwierdzono nadwrażliwość na inne produkty z grupy antagonistów receptorów H2, ze względu na obserwowaną nadwrażliwość krzyżową w tej grupie związków^1,2.

Niewydolność nerek

Preparat wydawany bez recepty (20 mg) jest przeciwwskazany u pacjentów z niewydolnością nerek. W charakterystyce preparatu 40 mg niewydolność nerek nie jest wymieniona jako przeciwwskazanie, lecz jako wskazanie do zmniejszenia dawki^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu famotydyny

Ryzyko maskowania choroby nowotworowej żołądka

Leczenie antagonistami receptora H2, w tym famotydyną, może maskować objawy raka żołądka i opóźniać właściwe rozpoznanie. Przed rozpoczęciem leczenia u pacjentów z owrzodzeniem żołądka należy wykluczyć jego nowotworowy charakter, a w razie niepokojących objawów, takich jak nawracające lub krwiste wymioty czy smoliste stolce, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem^1,2.

Objawy wymagające konsultacji przed wydaniem bez recepty

Przed wydaniem preparatu bez recepty porady lekarza powinni zasięgnąć pacjenci z objawami alarmowymi (nawracające lub krwiste wymioty, smoliste stolce), osoby w średnim i podeszłym wieku z nowymi lub zmienionymi objawami niestrawności oraz pacjenci z trudnościami w połykaniu, długotrwałym bólem brzucha lub niezamierzoną utratą masy ciała. Jeśli dolegliwości nie ustępują po 14 dniach leczenia, należy bezzwłocznie zweryfikować diagnozę¹.

Zaburzenia czynności nerek

Famotydyna jest wydalana głównie przez nerki, dlatego u pacjentów z zaburzeniami ich czynności jej stężenie w surowicy może wzrastać i konieczne bywa zmniejszenie dawki – do 20 mg na noc, gdy klirens kreatyniny spada poniżej 10 ml/min. Preparat bez recepty nie jest odpowiedni dla pacjentów z zaburzeniami czynności nerek pozostających bez opieki medycznej^1,2.

Kontrola morfologii krwi i czynności wątroby przy długotrwałym leczeniu

W przypadku długotrwałego stosowania dużych dawek zalecane jest kontrolowanie obrazu krwi i czynności wątroby².

Unikanie nagłego odstawienia w długotrwałej chorobie wrzodowej

W długotrwałej chorobie wrzodowej należy unikać nagłego odstawienia leku po złagodzeniu objawów².

Zawartość czerwieni koszenilowej (E124)

Preparat 40 mg zawiera czerwień koszenilową (E124), która może powodować reakcje alergiczne².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Brak danych o przeciwwskazaniach do prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn w czasie stosowania famotydyny. U niektórych pacjentów obserwowano jednak objawy niepożądane ze strony ośrodkowego układu nerwowego, na przykład zawroty głowy, które mogą zaburzać sprawność psychofizyczną – w razie ich wystąpienia nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn^1,2.

Interakcje famotydyny

Leki metabolizowane przez cytochrom P450 + famotydyna

Famotydyna nie wykazuje klinicznie ważnych interakcji i nie wchodzi w interakcje z lekami metabolizowanymi przez układ enzymatyczny cytochromu P450, takimi jak warfaryna, teofilina, fenytoina, diazepam, propranolol, aminofenazon i fenazon^1,2.

Leki przeciwgrzybicze azolowe + famotydyna

Wchłanianie ketokonazolu i itrakonazolu może ulec zmniejszeniu, dlatego ketokonazol należy podawać na dwie godziny przed famotydyną. W miarę możliwości należy też unikać jednoczesnego podawania pozakonazolu w postaci zawiesiny doustnej, ponieważ famotydyna może zmniejszać jego wchłanianie^1,2.

Atazanawir + famotydyna

Zmiany pH treści żołądkowej wywołane przez famotydynę mogą zmniejszać wchłanianie atazanawiru^1,2.

Rylpiwiryna + famotydyna

Famotydyna, jako antagonista receptora H2, może zmniejszać wchłanianie rylpiwiryny, dlatego skojarzenie wymaga szczególnej ostrożności – famotydynę należy przyjmować raz na dobę, co najmniej 12 godzin przed lub 4 godziny po rylpiwirynie. W badaniu dawka 40 mg famotydyny przyjęta 2 godziny przed 150 mg rylpiwiryny zmniejszyła jej AUC i maksymalne stężenie odpowiednio o 76% i 85%, natomiast przyjęta 4 godziny po rylpiwirynie zwiększyła te parametry odpowiednio o 13% i 21%².

Inhibitory kinazy tyrozynowej + famotydyna

Famotydyna może zmniejszać wchłanianie większości inhibitorów kinazy tyrozynowej (z wyjątkiem wandetanibu i imatynibu). Jednoczesne podawanie z dazatynibem, erlotynibem, gefitynibem lub pazopanibem może zmniejszać ich stężenie w osoczu i skuteczność, dlatego takiego skojarzenia się nie zaleca^1,2.

Cyjanokobalamina + famotydyna

Ze względu na działanie antagonisty receptora H2 famotydyna może zmniejszać wchłanianie cyjanokobalaminy¹.

Leki zobojętniające kwas solny + famotydyna

Leki zobojętniające kwas solny mogą zmniejszać wchłanianie famotydyny i obniżać jej stężenie w surowicy, dlatego famotydynę należy przyjmować na 1–2 godziny przed nimi^1,2.

Sukralfat + famotydyna

Należy unikać jednoczesnego podawania sukralfatu w ciągu dwóch godzin po podaniu famotydyny^1,2.

Probenecyd + famotydyna

Probenecyd może opóźniać eliminację famotydyny, dlatego należy unikać ich jednoczesnego podawania^1,2.

Węglan wapnia + famotydyna

U pacjentów poddawanych hemodializie jednoczesne podanie famotydyny może osłabiać skuteczność węglanu wapnia stosowanego jako środek wiążący fosforany^1,2.

Działania niepożądane famotydyny

⚠ Zaburzenia hematologiczne

Zaburzenia krwi i układu chłonnego – pancytopenia, leukopenia, trombocytopenia, agranulocytoza i neutropenia – występują bardzo rzadko ()^1,2.

⚠ Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja

Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja, obrzęk naczynioruchowy i skurcz oskrzeli, są działaniem bardzo rzadkim ()^1,2.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, czasem ze skutkiem śmiertelnym, występują bardzo rzadko (), podobnie jak zmiany dotyczące owłosienia – charakterystyka preparatu 20 mg określa je jako nadmierne wypadanie włosów¹, a charakterystyka preparatu 40 mg jako łysienie². Łagodniejsze reakcje skórne, czyli wysypka, świąd i pokrzywka, są niezbyt częste ()^1,2.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaparcia i biegunka występują często (), a suchość w jamie ustnej, nudności i (lub) wymioty, uczucie dyskomfortu lub pełności w jamie brzusznej oraz wzdęcia – niezbyt często ()^1,2.

⚠ Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

Ból głowy i zawroty głowy są działaniem częstym (), a zaburzenia smaku – niezbyt częstym (). Bardzo rzadko () występują drgawki i napady padaczkowe typu grand mal (zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek), parestezje i senność, a także przemijające zaburzenia psychiczne, w tym depresja, stany lękowe, pobudzenie, dezorientacja, splątanie, omamy, spadek libido i bezsenność^1,2.

⚠ Zaburzenia serca

Po dożylnym podaniu antagonisty receptora H2 bardzo rzadko () obserwowano blok przedsionkowo-komorowy oraz wydłużenie odcinka QT (zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek)^1,2.

⚠ Śródmiąższowe zapalenie płuc

Śródmiąższowe zapalenie płuc, czasami prowadzące do zgonu, jest działaniem bardzo rzadkim ()^1,2.

Zaburzenia wątroby

Zaburzenia aktywności enzymów wątrobowych, zapalenie wątroby i żółtaczka cholestatyczna występują bardzo rzadko ()^1,2.

Zaburzenia układu rozrodczego

Impotencja jest działaniem bardzo rzadkim ()^1,2. Ginekomastię charakterystyka preparatu 20 mg klasyfikuje jako działanie rzadkie (), odwracalne po przerwaniu leczenia¹, natomiast charakterystyka preparatu 40 mg opisuje jedynie rzadkie przypadki ginekomastii, których częstość w kontrolowanych badaniach klinicznych nie była większa niż w grupie placebo².

Pozostałe działania niepożądane

Anoreksja i zmęczenie występują niezbyt często (), a bóle stawów, kurcze mięśni oraz ucisk w klatce piersiowej – bardzo rzadko ()^1,2. Charakterystyka preparatu 20 mg wymienia dodatkowo astenię o nieznanej częstości ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a famotydyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie zaleca się stosowania famotydyny w czasie ciąży. Może być ona stosowana w okresie ciąży tylko w przypadku bezwzględnej konieczności, po ocenie przez lekarza potencjalnych korzyści w stosunku do ewentualnego ryzyka^1,2.

Karmienie piersią a famotydyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych kobiety karmiące piersią powinny zaprzestać stosowania famotydyny lub karmienia piersią, ponieważ famotydyna przenika do mleka kobiecego^1,2.

Produkty handlowe z famotydyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Famiflux	tabletki powlekane 20 mg	OTC
Famogast	tabletki powlekane 40 mg	Rp