Sulpiryd

Lek przeciwpsychotyczny (neuroleptyk) z grupy pochodnych benzamidu, antagonista receptorów dopaminowych D2. Wydawany wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek i kapsułek twardych do stosowania doustnego. Zakres zarejestrowanych wskazań różni się między preparatami – najwęższy obejmuje jedynie schizofrenię, najszerszy dodatkowo zaburzenia depresyjne, psychozy alkoholowe, zaburzenia psychosomatyczne oraz migrenę i zawroty głowy.

Działanie sulpirydu

Sulpiryd jest neuroleptykiem należącym do grupy benzamidów, które budową różnią się znacznie od starszych leków przeciwpsychotycznych, takich jak fenotiazyny, butyrofenony i tioksanteny. Blokuje receptory dopaminowe D2 w ośrodkowym układzie nerwowym, ale w dawkach terapeutycznych nie działa kataleptycznie, nie wpływa na przemiany noradrenaliny i serotoniny ani na receptory muskarynowe. Nie wykazuje działania przeciwcholinergicznego.

Cechą wyróżniającą sulpiryd jest dwutorowe działanie zależne od dawki. W małych dawkach wywołuje efekt przeciwdepresyjny i pobudzający, a w dużych działa przeciwpsychotycznie, znosząc ostre objawy schizofrenii. Efekty uspokojenia i objawy pozapiramidowe są przy nim słabiej zaznaczone niż po klasycznych neuroleptykach typu fenotiazyn. Blokada receptorów dopaminowych powoduje jednocześnie pobudzenie wydzielania prolaktyny, co przekłada się na charakterystyczne dla tego leku działania niepożądane ze strony układu hormonalnego.

Farmakologia

Sulpiryd jest antagonistą receptorów dopaminowych D2 w ośrodkowym układzie nerwowym. Ma niektóre właściwości wspólne z klasycznymi neuroleptykami, jednak w dawkach skutecznych terapeutycznie nie wywołuje działania kataleptycznego, nie ingeruje w zależny od dopaminy układ cyklazy adenylowej, nie wpływa na obrót metaboliczny noradrenaliny i serotoniny, tylko nieznacząco oddziałuje na aktywność antycholinesterazy i nie działa na receptory muskarynowe ani na receptor kwasu gamma-aminomasłowego (GABA)¹.

Działanie leku jest dwutorowe – przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne. W małych dawkach sulpiryd działa przeciwdepresyjnie, a poprawę nastroju obserwuje się po kilkunastu dniach podawania. W dawkach większych (od 300 do 600 mg na dobę) powoduje ustąpienie ostrych objawów schizofrenii, przy czym pełny efekt terapeutyczny w leczeniu schizofrenii pojawia się po 8 do 12 tygodniach stosowania².

Jako antagonista receptorów dopaminowych D2 sulpiryd pobudza wydzielanie prolaktyny. Ponadto poprawia przepływ krwi i wydzielanie śluzu przez błonę śluzową żołądka i dwunastnicy oraz działa przeciwwymiotnie³.

Farmakokinetyka

Sulpiryd powoli wchłania się z przewodu pokarmowego, a obecność pokarmu zmniejsza jego wchłanianie o około 30%, dlatego lek przyjmuje się co najmniej godzinę przed posiłkiem lub dwie godziny po nim. Biodostępność jest mała, wynosi od 27 do 34% i podlega dużej zmienności osobniczej¹.

Lek jest szybko dystrybuowany w tkankach i tylko w niewielkim stopniu przenika przez barierę krew-mózg. Stężenie maksymalne (C_max) w osoczu osiągane jest po 3 do 6 godzinach od podania doustnego. Wiązanie z białkami osocza jest słabe i nie przekracza około 40%, a objętość dystrybucji wynosi od 1 do 2,7 l/kg masy ciała².

Sulpiryd jest w niewielkim stopniu przekształcany w organizmie – metabolizm obejmuje zaledwie około 5% dawki, a pozostałe około 95% jest wydalane w postaci niezmienionej, głównie przez nerki z moczem, w niewielkiej ilości z kałem. Około 80% dawki zostaje usunięte w ciągu pierwszych 24 godzin. Okres półtrwania (t_½) w osoczu wynosi około 8 do 9 godzin i wydłuża się do 20–26 godzin u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Całkowity klirens u osób zdrowych wynosi około 7,5 l/godzinę². Ponieważ nerki są główną drogą eliminacji sulpirydu, u pacjentów z ich niewydolnością konieczne jest zmniejszenie dawki.

Wskazania leków z sulpirydem

Zakres wskazań zależy od preparatu i jego postaci, przy czym wszystkie preparaty są wydawane na receptę.

Tabletki 200 mg mają najwęższe wskazanie i są przeznaczone wyłącznie do leczenia ostrych i przewlekłych psychoz w schizofrenii¹.

Tabletki 50 mg i 100 mg są przeznaczone do leczenia ostrych i przewlekłych psychoz występujących w schizofrenii, zwłaszcza przebiegających z objawami upośledzonej aktywności, oraz do leczenia zaburzeń depresyjnych, gdy leczenie innymi lekami przeciwdepresyjnymi jest nieskuteczne lub niemożliwe do zastosowania².

Kapsułki twarde 50 mg i 100 mg mają najszerszy zakres wskazań. Poza ostrymi i przewlekłymi psychozami w schizofrenii oraz zaburzeniami depresyjnymi opornymi na inne leki obejmują one przewlekłe psychozy alkoholowe, zaburzenia psychosomatyczne, migrenę i zawroty głowy o różnej etiologii (między innymi w chorobie Meniere’a) oraz leczenie wspomagające w uzależnieniu alkoholowym³.

Dawkowanie sulpirydu

Sulpiryd podaje się doustnie w dawkach podzielonych, co najmniej godzinę przed posiłkiem lub dwie godziny po posiłku. Leku nie należy przyjmować w późnych godzinach wieczornych (po godzinie 16.00) ze względu na ryzyko zaburzeń snu. Dawkę dobiera się do wskazania i nasilenia objawów, a u pacjentów z niewydolnością nerek wymaga ona zmniejszenia.

Grupa i wskazanie	Dawka	Maksymalnie na dobę
Schizofrenia, dorośli (dawka początkowa)	400–800 mg na dobę w dwóch dawkach podzielonych (rano i wczesnym wieczorem)	1200 mg, a w zaburzeniach opornych na leczenie psychiatra może zwiększyć do 1600 mg1
Schizofrenia z przewagą objawów pozytywnych	co najmniej 400 mg dwa razy na dobę, w razie potrzeby więcej	1200 mg (do 1600 mg w przypadkach opornych)1
Schizofrenia z przewagą objawów negatywnych	400 mg dwa razy na dobę, zmniejszenie do 200 mg dwa razy na dobę nasila działanie pobudzające	według odpowiedzi klinicznej1
Schizofrenia z objawami mieszanymi	400–600 mg dwa razy na dobę	według odpowiedzi klinicznej1
Zaburzenia depresyjne	początkowo 50–150 mg na dobę, następnie zwiększenie do 150–300 mg na dobę	300 mg2
Zaburzenia psychosomatyczne i nerwice (kapsułki)	150–300 mg na dobę	300 mg3
Migrena i zawroty głowy, w tym w chorobie Meniere’a (kapsułki)	50–200 mg na dobę	200 mg3
Dzieci i młodzież poniżej 14 lat	nie zaleca się stosowania	–2

U pacjentów w podeszłym wieku stosuje się zwykle dawki jak u dorosłych, jednak przy zaburzeniach czynności nerek dawkę należy zmniejszyć¹. W niewydolności nerek dawkowanie dostosowuje się do klirensu kreatyniny, zmniejszając dawkę i wydłużając odstępy między podaniami – przy klirensie od 30 do 60 ml/min do 70% dawki i 1,5-krotnym wydłużeniu odstępów, przy 10 do 30 ml/min do 50% dawki i 2-krotnym wydłużeniu, a poniżej 10 ml/min do 34% dawki i 3-krotnym wydłużeniu odstępów². Przed zaprzestaniem leczenia dawkę zmniejsza się stopniowo, aby uniknąć objawów odstawienia.

Istotne przeciwwskazania do stosowania sulpirydu

Guz chromochłonny

Sulpirydu nie wolno stosować u pacjentów z rozpoznanym lub podejrzewanym guzem chromochłonnym (phaeochromocytoma), ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego².

Ostra porfiria

Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ostrą porfirią¹.

Guzy zależne od prolaktyny

Sulpirydu nie należy stosować u pacjentów z guzami związanymi z nadmiernym wydzielaniem prolaktyny, takimi jak gruczolak przysadki czy rak piersi, ponieważ lek pobudza wydzielanie prolaktyny³.

Jednoczesne stosowanie lewodopy

Sulpirydu nie wolno łączyć z lewodopą ze względu na wzajemny antagonizm działania między lewodopą a neuroleptykami².

Karmienie piersią

Stosowanie sulpirydu jest przeciwwskazane w okresie karmienia piersią, ponieważ lek przenika do mleka kobiecego w ilości wystarczającej do wywołania działania farmakologicznego u dziecka¹.

Wiek poniżej 14 lat

Ze względu na brak wystarczających danych klinicznych sulpirydu nie należy stosować u dzieci i młodzieży poniżej 14. roku życia².

Środki ostrożności przy wydawaniu sulpirydu

Wydłużenie odcinka QT

Sulpiryd może powodować wydłużenie odcinka QT w zapisie EKG, co zwiększa ryzyko ciężkich komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes. Ryzyko to nasilają bradykardia, hipokaliemia oraz wrodzone lub nabyte wydłużenie odcinka QT. Przed rozpoczęciem leczenia zaleca się monitorowanie i wyrównanie czynników predysponujących, w tym bradykardii poniżej 55 uderzeń serca na minutę oraz hipokaliemii¹.

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podobnie jak inne neuroleptyki, sulpiryd może wywołać zagrażający życiu złośliwy zespół neuroleptyczny, objawiający się wzrostem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem stężenia kinazy kreatynowej. W razie jego wystąpienia należy przerwać podawanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym sulpirydu. Nieuzasadniony wzrost temperatury ciała jest wskazaniem do przerwania leczenia do czasu wyjaśnienia jego przyczyny².

Objawy pozapiramidowe i dyskinezy późne

U części pacjentów mogą wystąpić zaburzenia pozapiramidowe i niepokój ruchowy (akatyzja), co może wymagać zmniejszenia dawki lub zastosowania leków przeciw parkinsonizmowi. Po długotrwałym leczeniu mogą pojawić się dyskinezy późne w postaci mimowolnych, rytmicznych ruchów języka i mięśni twarzy, wobec których leki przeciw parkinsonizmowi są nieskuteczne i mogą nawet nasilić objawy³.

Choroba Parkinsona

U pacjentów z chorobą Parkinsona sulpiryd należy stosować ze szczególną ostrożnością i tylko wtedy, gdy leczenie neuroleptyczne jest bezwzględnie konieczne².

Padaczka i próg drgawkowy

Neuroleptyki mogą obniżać próg drgawkowy, a po zastosowaniu sulpirydu odnotowano drgawki u pacjentów, u których wcześniej nie występowały. Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z niestabilną padaczką oraz z napadami padaczkowymi w wywiadzie, bez zmiany dawkowania równolegle stosowanych leków przeciwpadaczkowych¹.

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

U osób w podeszłym wieku z otępieniem leczonych lekami przeciwpsychotycznymi obserwowano niewielkie zwiększenie ryzyka zgonu oraz trzykrotne zwiększenie ryzyka zdarzeń naczyniowo-mózgowych w porównaniu z osobami nieleczonymi. Sulpiryd nie jest zarejestrowany do leczenia zaburzeń związanych z otępieniem i u pacjentów z ryzykiem udaru należy stosować go z ostrożnością².

Objawy odstawienia

Po nagłym przerwaniu leczenia opisywano ostre objawy odstawienia obejmujące nudności, wymioty, wzmożone pocenie się i bezsenność, a także nawroty choroby oraz ruchy mimowolne. Z tego względu przed zaprzestaniem stosowania sulpirydu dawkę należy zmniejszać stopniowo³.

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki zakrzepów żylnych, w tym zakrzepicy żył głębokich. Przed rozpoczęciem leczenia należy zidentyfikować czynniki ryzyka zakrzepicy w celu podjęcia działań zapobiegawczych¹.

Pobudzenie ruchowe i hipomania

U niektórych pacjentów duże dawki sulpirydu wywoływały pobudzenie ruchowe, a w fazie agresji lub pobudzenia małe dawki mogą nasilić objawy. Ostrożność jest wskazana w razie wystąpienia hipomanii².

Zawartość laktozy

Preparaty sulpirydu zawierają laktozę, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Pacjentów, zwłaszcza prowadzących pojazdy i obsługujących maszyny, należy ostrzec o możliwości wystąpienia senności podczas stosowania sulpirydu².

Interakcje sulpirydu

Lewodopa + sulpiryd

Jednoczesne stosowanie sulpirydu i lewodopy jest przeciwwskazane ze względu na wzajemny antagonizm działania między lewodopą a neuroleptykami¹.

Leki wydłużające odcinek QT + sulpiryd

Należy unikać łączenia sulpirydu z lekami mogącymi wywołać torsade de pointes. Obejmują one leki wywołujące bradykardię (beta-blokery, blokery kanału wapniowego takie jak diltiazem i werapamil, klonidyna, guanfacyna, preparaty naparstnicy), leki wywołujące hipokaliemię (diuretyki, pobudzające leki przeczyszczające, dożylna amfoterycyna B, glikokortykosteroidy, tetrakozaktydy), leki przeciwarytmiczne klasy Ia (chinidyna, dizopiramid) i klasy III (amiodaron, sotalol) oraz inne, takie jak pimozyd, sultopryd, haloperydol, metadon, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, halofantryna, lit, cyzapryd, beprydyl, tiorydazyna, pentamidyna, dożylna erytromycyna i sparfloksacyna².

Alkohol + sulpiryd

Alkohol nasila działanie uspokajające sulpirydu, tak jak wszystkich neuroleptyków, dlatego należy unikać napojów alkoholowych oraz leków zawierających alkohol¹.

Leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy + sulpiryd

Sulpiryd może nasilać hamujący wpływ na ośrodkowy układ nerwowy leków działających depresyjnie na ten układ, w tym opioidów, innych leków przeciwbólowych, neuroleptyków, barbituranów, benzodiazepin, innych leków nasennych i przeciwlękowych, leków przeciwdepresyjnych o działaniu uspokajającym oraz leków przeciwhistaminowych blokujących receptor H1³.

Leki przeciwnadciśnieniowe działające ośrodkowo + sulpiryd

Jednoczesne stosowanie sulpirydu z lekami przeciwnadciśnieniowymi działającymi ośrodkowo (baklofen, talidomid, pizotifen) oraz z klonidyną i jej pochodnymi może nasilać obniżenie ciśnienia krwi i niedociśnienie ortostatyczne w mechanizmie addytywnym².

Leki zobojętniające i sukralfat + sulpiryd

Leki zobojętniające sok żołądkowy oraz sukralfat zmniejszają wchłanianie sulpirydu, dlatego sulpiryd należy przyjmować co najmniej dwie godziny przed tymi lekami¹.

Lit + sulpiryd

Jednoczesne stosowanie litu i sulpirydu zwiększa ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych².

Ropinirol + sulpiryd

Sulpiryd może zmniejszać skuteczność ropinirolu³.

Działania niepożądane sulpirydu

Profil działań niepożądanych jest wspólny dla wszystkich preparatów sulpirydu, a charakterystyki produktów leczniczych podają ten sam zestaw i tę samą częstość zdarzeń. Najbardziej charakterystyczne są zaburzenia hormonalne wynikające z pobudzenia wydzielania prolaktyny oraz ryzyko zaburzeń rytmu serca związane z wydłużeniem odcinka QT.

Hiperprolaktynemia i jej następstwa

W wyniku pobudzenia wydzielania prolaktyny występują, z nieznaną częstością (), hiperprolaktynemia, mlekotok poza okresem karmienia, brak miesiączki, ginekomastia, oziębłość płciowa oraz impotencja².

⚠ Wydłużenie odcinka QT i torsade de pointes

Sulpiryd może wydłużać odcinek QT, co sprzyja groźnym komorowym zaburzeniom rytmu. Charakterystyki produktów leczniczych opisują pojedyncze przypadki wydłużenia odcinka QT oraz pojedyncze przypadki częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes¹.

Senność i uspokojenie

Uspokojenie i senność występują często ()³.

⚠ Objawy pozapiramidowe i dyskinezy

Objawy pozapiramidowe i ostra dyskineza występują rzadko (), a po długotrwałym leczeniu może pojawić się dyskineza późna w postaci mimowolnych, rytmicznych ruchów języka i mięśni twarzy. Leki przeciw parkinsonizmowi są w takich przypadkach nieskuteczne i mogą nasilić objawy². Rzadko () występują też spastyczny kręcz szyi i szczękościsk oraz rotacyjne ruchy gałki ocznej¹.

⚠ Złośliwy zespół neuroleptyczny

Zagrażający życiu złośliwy zespół neuroleptyczny występuje z nieznaną częstością (), jak w przypadku wszystkich neuroleptyków³.

Niedociśnienie ortostatyczne i zakrzepica żylna

Niedociśnienie ortostatyczne występuje z nieznaną częstością (). W trakcie stosowania leków przeciwpsychotycznych odnotowano przypadki zakrzepów żylnych, w tym zakrzepicy żył głębokich².

Zwiększenie masy ciała

Zwiększenie masy ciała występuje z nieznaną częstością ()¹.

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych występuje bardzo rzadko ()³.

Nadmierne ślinienie się

Nadmierne ślinienie się występuje z nieznaną częstością ()².

Wysypka plamkowo-grudkowa

Wysypka plamkowo-grudkowa występuje bardzo rzadko ()¹.

Noworodkowy zespół odstawienny

U noworodków matek stosujących sulpiryd w trzecim trymestrze ciąży opisywano noworodkowy zespół odstawienny³.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a sulpiryd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych sulpirydu nie należy stosować podczas ciąży, a decyzję o jego użyciu podejmuje się z zachowaniem środków ostrożności. Sulpiryd przenika przez łożysko, a dane dotyczące stosowania u kobiet w ciąży są niewystarczające do pełnej oceny bezpieczeństwa².

Noworodki narażone na leki przeciwpsychotyczne w trzecim trymestrze ciąży należą do grupy podwyższonego ryzyka działań niepożądanych, w tym zaburzeń pozapiramidowych i objawów odstawienia. Obserwowano u nich pobudzenie, wzmożone lub obniżone napięcie mięśni, drżenie, senność, zaburzenia oddychania oraz zaburzenia związane z karmieniem, dlatego stan takich noworodków powinien być uważnie monitorowany¹.

Karmienie piersią a sulpiryd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych sulpiryd jest przeciwwskazany w okresie karmienia piersią, ponieważ przenika do mleka kobiecego w ilości wystarczającej do wywołania działania farmakologicznego u dziecka³.

Produkty handlowe z sulpirydem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Sulpiryd Hasco	tabletki 50 mg	Rp
Sulpiryd Hasco	tabletki 100 mg	Rp
Sulpiryd Teva	kapsułki twarde 50 mg	Rp
Sulpiryd Teva	kapsułki twarde 100 mg	Rp
Sulpiryd Teva	tabletki 200 mg	Rp