Amisulpryd

Lek przeciwpsychotyczny (neuroleptyk) z grupy podstawionych benzamidów, wybiórczo blokujący receptory dopaminergiczne D2 i D3. Stosowany w leczeniu schizofrenii, zarówno z objawami pozytywnymi, jak i negatywnymi. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek doustnych o mocy 50, 100, 200 i 400 mg.

Działanie amisulprydu

Amisulpryd jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym należącym do klasy podstawionych benzamidów. Działa odmiennie niż większość neuroleptyków, ponieważ nie wpływa na receptory serotoninowe, adrenergiczne, histaminowe ani cholinergiczne, a swoje działanie opiera niemal wyłącznie na blokowaniu receptorów dopaminergicznych D2 i D3.

Cechą charakterystyczną leku jest zależność efektu od dawki. W małych dawkach amisulpryd preferencyjnie blokuje receptory presynaptyczne, co nasila uwalnianie dopaminy i pomaga w objawach negatywnych, natomiast w dużych dawkach blokuje receptory postsynaptyczne, tłumiąc objawy pozytywne psychozy.

Farmakologia

Amisulpryd wiąże się wybiórczo z receptorami dopaminergicznymi podtypu D2 i D3, do których wykazuje duże powinowactwo, nie wykazuje natomiast powinowactwa do receptorów podtypów D1, D4 i D5. W przeciwieństwie do klasycznych i atypowych neuroleptyków nie wykazuje powinowactwa do receptorów serotoninowych, α-adrenergicznych, histaminergicznych H1 ani cholinergicznych¹.

W badaniach na zwierzętach amisulpryd w dużych dawkach silniej blokuje postsynaptyczne receptory D2 w strukturach układu limbicznego niż w prążkowiu, a w przeciwieństwie do klasycznych neuroleptyków nie powoduje katalepsji. W małych dawkach preferencyjnie blokuje presynaptyczne receptory D2 i D3, czego skutkiem jest uwalnianie dopaminy i zjawisko odhamowania. Tłumaczy to przeciwpsychotyczne działanie leku w większych dawkach oraz jego skuteczność wobec objawów negatywnych w mniejszych dawkach².

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym amisulpryd wykazuje dwa szczyty wchłaniania: pierwszy pojawia się szybko, około godziny po podaniu, drugi między trzecią a czwartą godziną, a całkowita biodostępność wynosi 48%. Posiłki bogate w węglowodany istotnie zmniejszają wchłanianie, natomiast posiłki tłuste nie zmieniają go w sposób znaczący³.

Objętość dystrybucji wynosi 5,8 l/kg, a lek w niewielkim stopniu wiąże się z białkami osocza (16%). Amisulpryd jest słabo metabolizowany, z utworzeniem dwóch nieaktywnych metabolitów stanowiących około 4% dawki, i nie kumuluje się w organizmie³.

Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi około 12 godzin. Amisulpryd jest wydalany przez nerki w postaci niezmienionej, a jego klirens nerkowy wynosi 20 l/godzinę. Ta zależność od czynności nerek ma zasadnicze znaczenie praktyczne, ponieważ w niewydolności nerek klirens nerkowy zmniejsza się 2,5 do 3 razy, a pole pod krzywą stężeń rośnie dwukrotnie w łagodnej i niemal dziesięciokrotnie w umiarkowanej niewydolności nerek¹.

Wskazania leków z amisulprydem

Wszystkie preparaty amisulprydu wydawane są na receptę i mają to samo wskazanie niezależnie od mocy tabletki. Amisulpryd stosuje się w leczeniu ostrej i przewlekłej schizofrenii z objawami pozytywnymi (takimi jak urojenia, omamy, zaburzenia myślenia, wrogość i nieufność) i (lub) z objawami negatywnymi (takimi jak stępienie uczuć, wycofanie emocjonalne i społeczne), w tym także u chorych z przewagą objawów negatywnych¹.

Amisulpryd hamuje również wtórne objawy negatywne w stanach przebiegających z objawami pozytywnymi oraz zaburzenia afektywne, takie jak obniżenie nastroju i ociężałość umysłowa³.

Podział mocy tabletek odpowiada zakresowi dawkowania: małe dawki (tabletki 50 i 100 mg) wykorzystuje się głównie w postaci z przewagą objawów negatywnych, a duże dawki (tabletki 200 i 400 mg) w ostrych stanach psychotycznych z objawami pozytywnymi.

Dawkowanie amisulprydu

Grupa / sytuacja kliniczna	Dawka na dobę	Maksymalnie na dobę
Dorośli, ostre zaburzenia psychotyczne (objawy pozytywne)	400–800 mg	1200 mg
Dorośli, przewaga objawów negatywnych	50–300 mg	300 mg
Niewydolność nerek, klirens kreatyniny 30–60 ml/min	połowa dawki	–
Niewydolność nerek, klirens kreatyniny 10–30 ml/min	jedna trzecia dawki	–
Niewydolność nerek, klirens kreatyniny poniżej 10 ml/min	nie stosować	–
Niewydolność wątroby	bez modyfikacji dawki	–
Dzieci przed okresem pokwitania	nie stosować (przeciwwskazane)	–
Młodzież od okresu pokwitania do 18 lat	nie zalecane	–

Dawki do 400 mg na dobę można podawać raz na dobę, natomiast dawki większe niż 400 mg należy podawać w dwóch dawkach podzielonych. Leczenie podtrzymujące prowadzi się najmniejszą skuteczną dawką¹.

Ponieważ amisulpryd jest eliminowany głównie przez nerki, w niewydolności nerek dawkę trzeba zmniejszyć do połowy przy klirensie kreatyniny 30–60 ml/min i do jednej trzeciej przy klirensie 10–30 ml/min. Przy ciężkiej niewydolności nerek (klirens poniżej 10 ml/min) brakuje danych i leku nie należy stosować¹. Charakterystyka produktu Amisan opisuje tę samą sytuację ostrożniej, zalecając w ciężkiej niewydolności nerek zachowanie szczególnej ostrożności ze względu na brak doświadczeń³. Ponieważ lek jest słabo metabolizowany, w niewydolności wątroby dawki nie trzeba modyfikować³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania amisulprydu

Nowotwory prolaktynozależne

Amisulpryd jest przeciwwskazany u pacjentów z nowotworami, których wzrost zależy od stężenia prolaktyny, takimi jak gruczolak przysadki typu prolactinoma oraz rak piersi³.

Guz chromochłonny nadnerczy

Amisulpryd jest przeciwwskazany u pacjentów z guzem chromochłonnym nadnerczy³.

Jednoczesne stosowanie lewodopy

Amisulpryd jest przeciwwskazany w skojarzeniu z lewodopą ze względu na wzajemny antagonizm neuroleptyku i tego leku dopaminergicznego³.

Jednoczesne stosowanie leków wywołujących torsade de pointes

Charakterystyki produktów Amipryd i Solian wymieniają jako przeciwwskazane jednoczesne stosowanie z lekami mogącymi wywołać torsade de pointes, w tym z lekami przeciwarytmicznymi klasy IA (chinidyna, dyzopiramid) i klasy III (amiodaron, sotalol) oraz z beprydylem, cyzaprydem, sultoprydem, tiorydazyną, metadonem, dożylną erytromycyną, dożylną winkaminą, halofantryną, pentamidyną, sparfloksacyną i azolowymi lekami przeciwgrzybiczymi^1,2. Charakterystyka produktu Amisan nie zalicza tych leków do bezwzględnych przeciwwskazań, lecz zaleca zachowanie ostrożności przy ich jednoczesnym stosowaniu³.

Dzieci przed okresem pokwitania

Amisulpryd jest przeciwwskazany u dzieci przed okresem pokwitania, ponieważ nie ustalono bezpieczeństwa jego stosowania w tej grupie wiekowej¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu amisulprydu

Wydłużenie odstępu QT

Amisulpryd wywołuje zależne od dawki wydłużenie odstępu QT, co zwiększa ryzyko ciężkich komorowych zaburzeń rytmu serca, w tym torsade de pointes. Przed leczeniem należy w miarę możliwości wykluczyć czynniki sprzyjające zaburzeniom rytmu, takie jak bradykardia poniżej 55 uderzeń na minutę, hipokaliemia, wrodzone wydłużenie odstępu QT oraz jednoczesne stosowanie leków wydłużających QT lub zwalniających czynność serca. Zalecane jest wykonanie badania EKG przed rozpoczęciem leczenia, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku i z chorobami serca, a dawkę należy zmniejszyć przy wydłużeniu QT i przerwać leczenie, jeżeli QTc przekracza 500 ms¹.

Zwiększone ryzyko zgonu u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem

Osoby w podeszłym wieku z psychozą związaną z otępieniem, leczone lekami przeciwpsychotycznymi, są w grupie zwiększonego ryzyka zgonu. Analiza siedemnastu badań kontrolowanych placebo, trwających zwykle 10 tygodni, wykazała 1,6 do 1,7 razy większe ryzyko zgonu niż w grupie placebo (około 4,5% wobec 2,6%). Amisulpryd nie jest przeznaczony do leczenia otępienia związanego z zaburzeniami zachowania².

Ryzyko udaru mózgu

W badaniach z randomizacją i grupą placebo u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi stwierdzono trzykrotny wzrost ryzyka epizodów naczyniowo-mózgowych. Dlatego amisulpryd należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynnikami ryzyka udaru¹.

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Jak w przypadku innych neuroleptyków, możliwe jest wystąpienie potencjalnie śmiertelnego złośliwego zespołu neuroleptycznego z hipertermią, sztywnością mięśni, zaburzeniami autonomicznymi, zaćmieniem świadomości, rabdomiolizą i wzrostem aktywności kinazy kreatynowej. W razie niewyjaśnionej hipertermii, zwłaszcza przy dużych dawkach, należy przerwać podawanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych².

Hiperprolaktynemia i guz przysadki

Amisulpryd może zwiększać stężenie prolaktyny, dlatego należy zachować ostrożność u pacjentów z rakiem piersi w wywiadzie osobistym lub rodzinnym. Podczas leczenia opisywano łagodne guzy przysadki typu prolactinoma, a przy bardzo wysokim stężeniu prolaktyny lub objawach guza (ubytki pola widzenia, bóle głowy) należy wykonać badania obrazowe i przy potwierdzeniu rozpoznania przerwać leczenie¹.

Toksyczne uszkodzenie wątroby

Podczas stosowania amisulprydu zgłaszano ciężkie uszkodzenia wątroby. Pacjenta należy pouczyć o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów takich jak astenia, jadłowstręt, nudności, wymioty, ból brzucha lub żółtaczka, a w razie ich wystąpienia wykonać badania oceniające czynność wątroby³.

Hiperglikemia i cukrzyca

U pacjentów leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi, w tym amisulprydem, obserwowano hiperglikemię, dlatego u chorych na cukrzycę lub z czynnikami ryzyka cukrzycy należy zapewnić właściwe monitorowanie glikemii³.

Zaburzenia składu krwi

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym amisulprydu, opisywano leukopenię, neutropenię i agranulocytozę. Niewyjaśnione zakażenie lub gorączka mogą wskazywać na nieprawidłowy skład krwi i wymagają natychmiastowej diagnostyki hematologicznej³.

Padaczka

Amisulpryd może obniżać próg drgawkowy, dlatego pacjentów z padaczką w wywiadzie należy podczas leczenia uważnie obserwować³.

Choroba Parkinsona

Ze względu na działanie antydopaminergiczne amisulpryd może nasilać objawy choroby Parkinsona, dlatego u tych pacjentów można go stosować tylko wtedy, gdy leczenie neuroleptykiem jest niezbędne¹.

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, w tym zakończone zgonem, dlatego przed leczeniem i w jego trakcie należy zidentyfikować czynniki ryzyka i podjąć działania zapobiegawcze³.

Nagłe odstawienie leku

Po nagłym przerwaniu leczenia dużymi dawkami opisywano ostre objawy odstawienia (nudności, wymioty, bezsenność), a także nawrót objawów psychotycznych i ruchy mimowolne, dlatego zaleca się stopniowe odstawianie amisulprydu¹.

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku amisulpryd należy stosować szczególnie ostrożnie z uwagi na ryzyko spadku ciśnienia tętniczego i nadmiernej sedacji, a dawkę może być konieczne zmniejszyć ze względu na współistniejącą niewydolność nerek³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Amisulpryd, nawet stosowany zgodnie z zaleceniami, może powodować senność i niewyraźne widzenie, co osłabia zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Pacjentów będących kierowcami i operatorami maszyn należy o tym ryzyku poinformować³.

Interakcje amisulprydu

Lewodopa + amisulpryd

Amisulpryd i lewodopa działają wzajemnie antagonistycznie, a lek może osłabiać działanie agonistów dopaminy, takich jak bromokryptyna i ropinirol. Jednoczesne stosowanie z lewodopą jest przeciwwskazane³.

Leki wywołujące torsade de pointes + amisulpryd

Jednoczesne stosowanie z lekami mogącymi wywołać torsade de pointes, w tym z lekami przeciwarytmicznymi klasy IA i III oraz z beprydylem, cyzaprydem, sultoprydem, tiorydazyną, metadonem, dożylną erytromycyną, dożylną winkaminą, halofantryną, pentamidyną i sparfloksacyną, wiąże się z sumowaniem ryzyka ciężkich komorowych zaburzeń rytmu serca. Charakterystyki produktów Amipryd i Solian zaliczają te skojarzenia do przeciwwskazanych^1,2.

Leki bradykardyzujące i hipokaliemizujące + amisulpryd

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania z lekami zwalniającymi czynność serca (leki β-adrenolityczne, diltiazem, werapamil, klonidyna, guanfacyna, glikozydy naparstnicy) ani z lekami wywołującymi hipokaliemię (leki moczopędne, przeczyszczające, dożylna amfoterycyna B, glikokortykosteroidy, tetrakozaktyd), ponieważ zwiększają one ryzyko wydłużenia odstępu QT. Hipokaliemię należy wyrównać¹.

Inne leki wydłużające QT i neuroleptyki + amisulpryd

Nie zaleca się łączenia amisulprydu z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT ani zwiększającymi ryzyko torsade de pointes, w tym z niektórymi lekami przeciwpsychotycznymi (pimozyd, haloperydol), lekami przeciwhistaminowymi (astemizol, terfenadyna), meflochiną, litem oraz imipraminą¹.

Alkohol + amisulpryd

Amisulpryd nasila ośrodkowe działanie alkoholu, dlatego w czasie leczenia nie należy spożywać alkoholu¹.

Leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy + amisulpryd

Amisulpryd może nasilać działanie leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy, w tym opioidów, leków przeciwbólowych, leków przeciwhistaminowych H1 o działaniu uspokajającym, barbituranów, benzodiazepin i innych leków przeciwlękowych oraz klonidyny i jej pochodnych³.

Leki przeciwnadciśnieniowe + amisulpryd

Amisulpryd może nasilać działanie leków przeciwnadciśnieniowych i innych leków obniżających ciśnienie tętnicze³.

Klozapina + amisulpryd

Jednoczesne stosowanie amisulprydu z klozapiną może prowadzić do zwiększenia stężenia amisulprydu w osoczu³.

Działania niepożądane amisulprydu

⚠ Wydłużenie odstępu QT i komorowe zaburzenia rytmu

Bradykardia występuje niezbyt często (), a wydłużenie odstępu QT oraz komorowe zaburzenia rytmu, takie jak torsade de pointes, częstoskurcz komorowy, migotanie komór, zatrzymanie krążenia i nagły zgon, występują rzadko (). Ryzyko wydłużenia QT jest zależne od dawki³.

Hiperprolaktynemia

Zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu, ustępujące po odstawieniu leku, występuje często () i może powodować mlekotok, zatrzymanie miesiączki, ginekomastię, ból piersi i zaburzenia erekcji. Łagodny guz przysadki typu prolactinoma jest działaniem rzadkim ()³.

Objawy pozapiramidowe

Objawy pozapiramidowe (drżenie, wzmożone napięcie mięśniowe, hipokinezja, nadmierne ślinienie się, akatyzja, dyskineza) występują bardzo często (), a ostra dystonia (kurczowy kręcz szyi, napady wejrzeniowe, szczękościsk) oraz senność są częste (). Nasilenie objawów pozapiramidowych zależy od dawki i pozostaje bardzo małe u pacjentów leczonych małymi dawkami 50–300 mg na dobę z powodu objawów negatywnych. Objawy te są zwykle łagodne i częściowo ustępują po podaniu leku przeciw parkinsonizmowi, bez konieczności przerywania leczenia³.

⚠ Późne dyskinezy

Późne dyskinezy, charakteryzujące się rytmicznymi ruchami mimowolnymi przede wszystkim języka i (lub) mięśni twarzy, występują niezbyt często (), zazwyczaj po długotrwałym leczeniu. Leki przeciw parkinsonizmowi są w tym przypadku nieskuteczne i mogą nasilać objawy³.

⚠ Złośliwy zespół neuroleptyczny

Złośliwy zespół neuroleptyczny, mogący zagrażać życiu, występuje rzadko ()³.

Napady padaczkowe

Napady padaczkowe są działaniem niezbyt częstym ()³.

⚠ Zaburzenia składu krwi

Leukopenia i neutropenia występują niezbyt często (), a agranulocytoza – rzadko ()³.

Zaburzenia metaboliczne i przyrost masy ciała

Zwiększenie masy ciała jest działaniem częstym (), a hiperglikemia, hipertriglicerydemia i hipercholesterolemia występują niezbyt często (). Hiponatremia i zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny (SIADH) są rzadkie ()³.

⚠ Uszkodzenie wątroby

Uszkodzenie komórek wątroby występuje niezbyt często (), a zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwłaszcza aminotransferaz, również niezbyt często ()³.

⚠ Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, w tym zatorowość płucna niekiedy zakończona zgonem oraz zakrzepica żył głębokich, występuje rzadko ()³.

Zaburzenia psychiczne

Bezsenność, lęk, pobudzenie i zaburzenia orgazmu występują często (), a splątanie – niezbyt często ()³.

Zaburzenia ciśnienia tętniczego

Niedociśnienie tętnicze występuje często (), a zwiększenie ciśnienia tętniczego – niezbyt często ()³.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaparcie, nudności, wymioty i suchość w jamie ustnej występują często ()³.

Zaburzenia oka

Niewyraźne widzenie jest działaniem częstym ()³.

Zespół odstawienia u noworodka

U noworodków matek stosujących amisulpryd w trzecim trymestrze ciąży zespół odstawienia występuje z nieznaną częstością ()³.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a amisulpryd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dane dotyczące stosowania amisulprydu u kobiet w ciąży są ograniczone, a bezpieczeństwo takiego stosowania nie zostało ustalone. Amisulpryd przenika przez łożysko, a badania na zwierzętach wykazały toksyczny wpływ na reprodukcję. Leku nie zaleca się w ciąży i u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących skutecznej antykoncepcji, chyba że korzyści przeważają nad ryzykiem. U noworodków matek stosujących leki przeciwpsychotyczne w trzecim trymestrze mogą wystąpić objawy pozapiramidowe i objawy odstawienia, dlatego stan noworodka należy starannie kontrolować³.

Karmienie piersią a amisulpryd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych amisulpryd przenika do mleka kobiecego, czasem w ilościach znacznie przekraczających akceptowaną wartość 10% dawki znormalizowanej względem masy ciała matki, a jego wpływ na karmione dziecko nie jest wystarczająco poznany. Należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy powstrzymać się od leczenia, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki³.

Produkty handlowe z amisulprydem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Amipryd	tabletki 400 mg	Rp
Amisan	tabletki 50 mg	Rp
Amisan	tabletki 200 mg	Rp
Amisan	tabletki powlekane 400 mg	Rp
Solian	tabletki 100 mg	Rp