Symetykon

Lek stosowany w czynnościowych zaburzeniach przewodu pokarmowego, należący do silikonów (polidimetylosiloksan) i działający jako środek zmniejszający pienienie. Dostępny wyłącznie bez recepty, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci kapsułek i kropli doustnych o różnym stężeniu. Symetykon działa wyłącznie miejscowo w świetle przewodu pokarmowego, nie wchłania się i jest chemicznie oraz fizjologicznie obojętny, dlatego stosuje się go w dolegliwościach związanych z nadmiernym gromadzeniem się gazów, w przygotowaniu do badań diagnostycznych jamy brzusznej, a w postaci kropli także jako odtrutkę przy zatruciu detergentami.

Działanie symetykonu

Symetykon to stabilny, powierzchniowo czynny polidimetylosiloksan (silikon), który nie jest lekiem działającym ogólnoustrojowo, lecz środkiem fizycznie zmieniającym właściwości treści przewodu pokarmowego. Zmniejsza on napięcie powierzchniowe pęcherzyków gazu zawartych w masach pokarmowych i w śluzie przewodu pokarmowego, co powoduje ich pękanie. Uwolnione w ten sposób gazy mogą zostać wchłonięte przez ścianę jelita lub usunięte z przewodu pokarmowego w wyniku ruchów perystaltycznych.

Od typowych leków symetykon różni się tym, że nie wchodzi w żadne reakcje chemiczne ani enzymatyczne i pozostaje farmakologicznie oraz fizjologicznie obojętny. Działa więc wyłącznie miejscowo, na zasadzie mechanizmu powierzchniowego, a nie poprzez wpływ na receptory czy szlaki metaboliczne.

Farmakologia

Symetykon należy do grupy leków stosowanych w czynnościowych zaburzeniach przewodu pokarmowego (silikony), o kodzie ATC A03AX13. Jest stabilnym, powierzchniowo czynnym polidimetylosiloksanem, który zmniejsza napięcie powierzchniowe pęcherzyków gazu zawartych w masach pokarmowych i w śluzie przewodu pokarmowego, powodując ich pękanie, dzięki czemu uwolnione gazy mogą być wchłaniane przez ścianę jelita lub usuwane z przewodu pokarmowego w wyniku ruchów perystaltycznych¹. Symetykon wykazuje wyłącznie działanie powierzchniowe i nie wchodzi w jakiekolwiek reakcje chemiczne, pozostając farmakologicznie i fizjologicznie obojętnym².

Farmakokinetyka

Symetykon nie wchłania się po podaniu doustnym, a jego eliminacja polega na wydaleniu w postaci niezmienionej po przejściu przez przewód pokarmowy³.

Ponieważ substancja nie jest wchłaniana ze światła jelita, nie podlega metabolizmowi i nie wywołuje ekspozycji ogólnoustrojowej, wystąpienie układowych działań toksycznych jest praktycznie niemożliwe¹.

Wskazania leków z symetykonem

Wszystkie preparaty symetykonu są dostępne bez recepty i mają wspólne główne wskazanie: leczenie objawowe dolegliwości żołądkowo-jelitowych związanych z nadmiernym gromadzeniem się gazów, na przykład wzdęć oraz nasilonego powstawania gazów w przewodzie pokarmowym, w tym w okresie pooperacyjnym^1,3. Dolegliwości te mogą objawiać się jako uczucie ucisku i pełności, odbijanie, burczenie w jelitach oraz wzdęcia.

Wszystkie postaci są też wskazane pomocniczo w przygotowaniu pacjentów do badań diagnostycznych jamy brzusznej, takich jak badania radiologiczne i ultrasonograficzne oraz gastroskopia, a także jako dodatek do zawiesiny środka kontrastowego przy badaniach z podwójnym kontrastem^1,3.

Wskazania różnią się natomiast zależnie od postaci i dopuszczonej grupy wiekowej. Kapsułki 40 mg przeznaczone są dla dzieci od 6 lat, młodzieży i dorosłych¹, a kapsułki miękkie Espumisan FORTE 240 mg wyłącznie dla młodzieży od 15 lat i dorosłych, w samodzielnym leczeniu wzdęć i uczucia pełności w jamie brzusznej oraz, na polecenie lekarza, pomocniczo w badaniach radiologicznych i ultrasonograficznych².

Krople doustne 40 mg/ml oraz 100 mg/ml można stosować również u niemowląt i mniejszych dzieci, przy czym krople 40 mg/ml są dodatkowo wskazane w niemowlęcej kolce jelitowej u niemowląt powyżej 1 miesiąca życia⁴.

Wyłącznie krople 40 mg/ml mają też wskazanie jako środek zmniejszający pienienie w zatruciach środkami powierzchniowo czynnymi (detergentami)⁴.

Dawkowanie symetykonu

W dawkowaniu kropli przyjmuje się, że 25 kropli odpowiada 1 ml⁴.

Postać i wskazanie	Grupa wiekowa	Dawka jednorazowa	Częstość / dawka maksymalna
Kapsułki 40 mg – wzdęcia	dzieci od 6 lat, młodzież, dorośli	2 kapsułki (80 mg)	3 do 4 razy na dobę
Kapsułki 40 mg – diagnostyka	dzieci od 6 lat, młodzież, dorośli	2 kapsułki 3 razy na dobę w przeddzień, 2 kapsułki rano w dniu badania	wg schematu przygotowania
Krople 40 mg/ml – wzdęcia, kolka	niemowlęta powyżej 1 miesiąca	13–25 kropli (0,5–1 ml) do butelki lub przed karmieniem	maksymalnie 480 mg na dobę (12 razy)
Krople 40 mg/ml – wzdęcia	dzieci 1–6 lat	25 kropli (1 ml)	3 do 5 razy na dobę
Krople 40 mg/ml – wzdęcia	dzieci 6–14 lat	25–50 kropli (1–2 ml)	3 do 5 razy na dobę
Krople 40 mg/ml – wzdęcia	młodzież od 14 lat, dorośli	50 kropli (2 ml)	3 do 5 razy na dobę
Krople 40 mg/ml – zatrucie detergentami	dzieci	2,5–10 ml	zależnie od ciężkości zatrucia
Krople 40 mg/ml – zatrucie detergentami	dorośli	10–20 ml	zależnie od ciężkości zatrucia
Krople 100 mg/ml – wzdęcia	niemowlęta	5–10 kropli do butelki lub przed karmieniem	wg potrzeby
Krople 100 mg/ml – wzdęcia	dzieci 1–6 lat	10 kropli	3 do 5 razy na dobę
Krople 100 mg/ml – wzdęcia	dzieci 6–14 lat	10–20 kropli	3 do 5 razy na dobę
Krople 100 mg/ml – wzdęcia	młodzież, dorośli	20 kropli	3 do 5 razy na dobę
Kapsułki miękkie FORTE 240 mg – wzdęcia	młodzież od 15 lat, dorośli	1 kapsułka po posiłku głównym (obiad, kolacja)	maksymalnie 3 kapsułki na dobę
Kapsułki miękkie FORTE 240 mg – diagnostyka	młodzież od 15 lat, dorośli	1 kapsułka przed badaniem	1 raz na dobę

Symetykon można przyjmować bezpośrednio przed posiłkiem, w trakcie lub po posiłku, a w razie konieczności również przed snem, a czas leczenia dostosowuje się do występujących dolegliwości¹. Kapsułki miękkie Espumisan FORTE przyjmuje się po głównych posiłkach, popijając szklanką wody, a czas leczenia jest ograniczony do 30 dni².

Krople przed użyciem należy wstrząsnąć, a w celu odmierzenia dawki butelkę trzymać pionowo, otworem ku dołowi⁴. Ponieważ krople nie zawierają cukru, mogą być podawane również osobom chorym na cukrzycę⁴.

Istotne przeciwwskazania do stosowania symetykonu

Symetykon nie ma klinicznie istotnych przeciwwskazań poza nadwrażliwością na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą, a w przypadku kapsułek 40 mg także na żółcień pomarańczową FCF (E 110) i metylu parahydroksybenzoesan (E 218)¹. Wynika to z tego, że substancja nie wchłania się z przewodu pokarmowego i pozostaje chemicznie oraz fizjologicznie obojętna, dlatego nie stwierdzono ograniczeń związanych z niewydolnością wątroby czy nerek².

Środki ostrożności przy wydawaniu symetykonu

Nowe lub uporczywe dolegliwości brzuszne

W przypadku pojawienia się nowych lub uporczywych dolegliwości brzusznych wymagana jest ocena kliniczna i konsultacja lekarska w celu ustalenia ich przyczyny¹. Dla kropli 100 mg/ml konsultacja jest wskazana, gdy dolegliwości pojawią się lub utrzymują po 14 dniach stosowania³, a dla kapsułek miękkich Espumisan FORTE – gdy utrzymują się przez 3 dni².

Dobór postaci do wieku pacjenta

Wydając symetykon, warto dobrać postać do wieku pacjenta, ponieważ zakres wskazań wiekowych jest różny. Kapsułki 40 mg nie są zalecane u dzieci poniżej 6 lat i niemowląt, dla których dostępne są krople¹. Kropli 40 mg/ml nie należy stosować u niemowląt w 1 miesiącu życia⁴, a kapsułek miękkich Espumisan FORTE nie zaleca się u dzieci i młodzieży poniżej 15 lat².

Substancje pomocnicze kapsułek 40 mg

Kapsułki 40 mg zawierają żółcień pomarańczową FCF (E 110), która może powodować reakcje alergiczne, oraz metylu parahydroksybenzoesan (E 218), mogący wywoływać reakcje alergiczne, prawdopodobnie opóźnione¹. Krople doustne uznaje się natomiast za „wolne od sodu”, ponieważ zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na ml³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Symetykon nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, dlatego jego stosowanie nie wymaga ograniczeń w tym zakresie¹.

Interakcje symetykonu

Dla symetykonu nie są dotychczas znane interakcje z innymi produktami leczniczymi, co wiąże się z jego wyłącznie miejscowym, powierzchniowym działaniem i brakiem wchłaniania z przewodu pokarmowego³. W charakterystyce kapsułek miękkich Espumisan FORTE zaznaczono jednak, że ze względu na właściwości powierzchniowo czynne symetykonu nie można całkowicie wykluczyć interakcji farmakokinetycznych².

Działania niepożądane symetykonu

Reakcje nadwrażliwości i reakcje skórne

W przypadku produktów leczniczych zawierających symetykon zgłaszano reakcje nadwrażliwości, w tym pokrzywkę, wysypkę, rumień, świąd, alergiczne zapalenie skóry i inne reakcje skórne, o nieznanej częstości (), której nie można określić na podstawie dostępnych danych^1,3,2. Charakterystyka kropli 40 mg/ml dodaje, że ponieważ produkt praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, działania niepożądane występują wyjątkowo rzadko⁴.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a symetykon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych symetykon może być stosowany w okresie ciąży, ponieważ nie należy spodziewać się wpływu na przebieg ciąży z uwagi na znikomą, nieistotną ekspozycję ogólnoustrojową, mimo braku danych klinicznych dotyczących stosowania u kobiet w ciąży¹. Charakterystyka kropli 100 mg/ml zaleca zachowanie ostrożności przy przepisywaniu produktu kobietom w ciąży³.

Karmienie piersią a symetykon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych symetykon może być stosowany w okresie karmienia piersią, ponieważ nie oczekuje się wpływu na noworodki i niemowlęta karmione piersią z powodu znikomej ogólnoustrojowej ekspozycji matki karmiącej na symetykon^2,1.

Produkty handlowe z symetykonem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Espumisan	kapsułki 40 mg	OTC
Espumisan	krople doustne, emulsja 40 mg/ml	OTC
Espumisan 100 mg/ml	krople doustne, emulsja 100 mg/ml	OTC
Espumisan FORTE	kapsułki miękkie 240 mg	OTC