Takrolimus

Silny lek immunosupresyjny z grupy inhibitorów kalcyneuryny, stosowany ogólnoustrojowo w transplantologii. To hasło dotyczy postaci doustnej (kapsułki), stosowanej w profilaktyce i leczeniu odrzucania przeszczepu narządów. Postać miejscową na skórę (maść w atopowym zapaleniu skóry) opisano w osobnym haśle. Wszystkie doustne preparaty takrolimusu są dostępne wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych.

W tej bazie ujęto dwie postacie doustne, które różnią się profilem uwalniania i schematem dawkowania i nie są zamienne. Takrolimus o natychmiastowym uwalnianiu (Prograf) przyjmuje się dwa razy na dobę, a takrolimus o przedłużonym uwalnianiu (Dailiport) raz na dobę rano. Nieumyślna lub nienadzorowana zamiana jednej postaci na drugą jest niebezpieczna, ponieważ różnice w ogólnoustrojowej ekspozycji na lek mogą prowadzić do odrzucania przeszczepu lub nasilenia działań toksycznych, dlatego każdą zmianę prowadzi specjalista transplantolog z kontrolą stężenia leku we krwi.

Takrolimus ma wąski indeks terapeutyczny i wymaga rutynowego monitorowania stężenia w pełnej krwi. Kluczowe punkty bezpieczeństwa przy wydawaniu to nefrotoksyczność, neurotoksyczność, wydłużenie odstępu QT, cukrzyca potransplantacyjna, hiperkaliemia, nadciśnienie tętnicze, liczne interakcje przez CYP3A4 i glikoproteinę P oraz zwiększone ryzyko zakażeń i nowotworów.

Działanie takrolimusu

Takrolimus jest makrolidem o silnym, wybiórczym działaniu hamującym odporność komórkową. Blokuje aktywację limfocytów T, które w największym stopniu odpowiadają za odrzucanie przeszczepionego narządu. Dzięki temu jest jednym z podstawowych leków w immunosupresji po transplantacji narządów miąższowych, zwykle w skojarzeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi i kortykosteroidami.

Efekt immunosupresyjny zależy od stężenia leku we krwi, a leczenie prowadzi lekarz mający doświadczenie w terapii immunosupresyjnej i postępowaniu z pacjentami po przeszczepieniu narządów.

Farmakologia

Na poziomie molekularnym takrolimus wiąże się z białkiem cytozolu FKBP12, a powstały kompleks FKBP12-takrolimus swoiście i kompetycyjnie wiąże się z kalcyneuryną i ją hamuje. Prowadzi to do zależnego od wapnia zahamowania szlaków przekazywania sygnału w komórkach T i zablokowania transkrypcji genów limfokin¹.

Takrolimus hamuje tworzenie cytotoksycznych limfocytów odpowiedzialnych za odrzucanie przeszczepu, hamuje aktywację limfocytów T i zależną od nich proliferację limfocytów B, a także wytwarzanie limfokin, takich jak interleukina 2, 3 i interferon gamma, oraz ekspresję receptora dla interleukiny 2².

Farmakokinetyka

Takrolimus wchłania się w przewodzie pokarmowym, a średnia biodostępność po podaniu doustnym wynosi od 20 do 25%, z dużą zmiennością osobniczą (od 6 do 43%). Wchłanianie jest najlepsze na czczo, a pokarm, zwłaszcza posiłek wysokotłuszczowy, zmniejsza jego szybkość i zakres, dlatego kapsułki przyjmuje się na czczo lub co najmniej 1 godzinę przed posiłkiem albo 2 do 3 godzin po posiłku¹.

Profil wchłaniania zależy od postaci. Po podaniu takrolimusu o natychmiastowym uwalnianiu stężenie maksymalne (C_max) we krwi występuje po około 1 do 3 godzin¹. Postać o przedłużonym uwalnianiu ma wydłużony profil wchłaniania, a stężenie maksymalne (C_max) jest osiągane średnio po około 2 godzinach (t_max)².

W układzie krążenia takrolimus silnie wiąże się z erytrocytami, przez co stosunek stężenia w pełnej krwi do stężenia w osoczu wynosi około 20 do 1. W osoczu w ponad 98,8% wiąże się z białkami, głównie z albuminą i kwaśną glikoproteiną alfa-1. Objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym, obliczona na podstawie stężenia w osoczu, wynosi około 1300 litrów¹.

Takrolimus jest w znacznym stopniu metabolizowany w wątrobie, głównie przez cytochrom P450 3A4 i 3A5, a także w ścianie jelita. Powstałe metabolity praktycznie nie wpływają na działanie farmakologiczne leku. Eliminacja następuje przede wszystkim z żółcią, a mniej niż 1% dawki jest wydalane w moczu w postaci niezmienionej. Okres półtrwania (t_½) jest długi i zmienny, u zdrowych ochotników wynosi średnio około 43 godziny, a u pacjentów po przeszczepieniu jest krótszy, około 11 do 16 godzin ze względu na zwiększony klirens².

Wskazania leków z takrolimusem

Zakres wskazań różni się między postaciami, a wszystkie preparaty są dostępne wyłącznie na receptę.

Takrolimus o natychmiastowym uwalnianiu stosuje się w profilaktyce odrzucania przeszczepu u biorców allogenicznych przeszczepów wątroby, nerki lub serca oraz w leczeniu odrzucania przeszczepu allogenicznego opornego na inne leki immunosupresyjne. Postać ta jest stosowana zarówno u dorosłych, jak i u dzieci¹.

Takrolimus o przedłużonym uwalnianiu jest wskazany wyłącznie u dorosłych, w zapobieganiu odrzuceniu przeszczepu u biorców allogenicznych przeszczepów nerki lub wątroby oraz w leczeniu odrzucenia przeszczepu allogenicznego opornego na inne leki immunosupresyjne. Postaci tej nie należy stosować u dzieci poniżej 18 lat, a w profilaktyce odrzucania po przeszczepieniu serca u dorosłych brak dla niej danych klinicznych².

Dawkowanie takrolimusu

Dawki przedstawione poniżej są jedynie wskazówką dotyczącą dawki początkowej. Dawkowanie ustala się indywidualnie na podstawie oceny klinicznej odrzucania i tolerancji przeszczepu oraz monitorowania najmniejszego skutecznego stężenia takrolimusu w pełnej krwi. Wykazano, że powodzenie leczenia u większości pacjentów uzyskuje się przy stężeniach minimalnych poniżej 20 ng/ml, a w praktyce dawki po przeszczepieniu zwykle stopniowo się zmniejsza¹.

Podstawowa różnica dotyczy schematu podawania. Takrolimus o natychmiastowym uwalnianiu podaje się w dwóch dawkach podzielonych na dobę (rano i wieczorem), a takrolimus o przedłużonym uwalnianiu raz na dobę, rano².

Postać i wskazanie	Doustna dawka początkowa	Uwagi
Prograf (natychmiastowe uwalnianie), przeszczep wątroby, dorośli	0,10–0,20 mg/kg mc./dobę w 2 dawkach podzielonych	rozpoczęcie około 12 godzin po zabiegu
Prograf, przeszczep nerki, dorośli	0,20–0,30 mg/kg mc./dobę w 2 dawkach podzielonych	rozpoczęcie w ciągu 24 godzin po zabiegu
Prograf, przeszczep serca, dorośli	0,075 mg/kg mc./dobę w 2 dawkach podzielonych	po indukcji przeciwciałami
Prograf, dzieci	zwykle 1½–2 razy większe dawki niż u dorosłych	dla uzyskania podobnych stężeń we krwi
Dailiport (przedłużone uwalnianie), przeszczep nerki, dorośli	0,20–0,30 mg/kg mc./dobę raz na dobę	rano, w ciągu 24 godzin po zabiegu
Dailiport, przeszczep wątroby, dorośli	0,10–0,20 mg/kg mc./dobę raz na dobę	rano, około 12–18 godzin po zabiegu

Kapsułki należy połykać w całości, popijając płynem (najlepiej wodą), natychmiast po wyjęciu z blistra, na czczo lub co najmniej 1 godzinę przed posiłkiem albo 2 do 3 godzin po posiłku¹. Przy zmianie leczenia z takrolimusu o natychmiastowym uwalnianiu na postać o przedłużonym uwalnianiu dawkę dobową zachowuje się w stosunku 1 do 1 (mg na mg), a produkt o przedłużonym uwalnianiu przyjmuje się rano. Po zamianie ogólnoustrojowa ekspozycja na lek jest mniejsza o około 10%, dlatego stężenie takrolimusu należy oznaczyć przed zmianą i w ciągu 2 tygodni po niej, a dawkę w razie potrzeby zmodyfikować². U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby może być konieczne zmniejszenie dawki, natomiast zaburzenia czynności nerek nie wpływają na farmakokinetykę takrolimusu i nie wymagają zmiany dawki¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania takrolimusu

Nadwrażliwość na inne makrolidy

Takrolimus jest makrolidem, dlatego przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na inne antybiotyki makrolidowe, obok nadwrażliwości na samą substancję czynną¹.

Nadwrażliwość na soję i orzeszki ziemne

Postać o przedłużonym uwalnianiu jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na soję lub orzeszki ziemne, ponieważ tusz stosowany do oznakowania kapsułek zawiera lecytynę sojową².

Środki ostrożności przy wydawaniu takrolimusu

Niezamienność postaci o różnym uwalnianiu

Nieumyślna, niezamierzona lub nienadzorowana przez lekarza zamiana takrolimusu o natychmiastowym uwalnianiu na postać o przedłużonym uwalnianiu lub na jakikolwiek inny produkt zawierający takrolimus jest niebezpieczna i prowadziła do ciężkich działań niepożądanych, w tym odrzucania przeszczepionego narządu, na skutek zmniejszonej lub zwiększonej ekspozycji na lek. Pacjent powinien otrzymywać jeden produkt zawierający takrolimus zgodnie z odpowiadającym mu schematem dawkowania, a każda zmiana produktu lub schematu wymaga nadzoru specjalisty transplantologa oraz monitorowania stężenia leku we krwi¹.

Monitorowanie stężenia takrolimusu we krwi

Ze względu na wąski indeks terapeutyczny konieczne jest rutynowe oznaczanie najmniejszego skutecznego stężenia takrolimusu w pełnej krwi, oznaczanego bezpośrednio przed podaniem kolejnej dawki. Stężenie kontroluje się często w początkowym okresie po przeszczepieniu, a następnie okresowo, oraz dodatkowo po każdej zmianie dawki, zmianie schematu immunosupresji i po dołączeniu leków wpływających na stężenie takrolimusu². W początkowym okresie po przeszczepieniu rutynowo monitoruje się także ciśnienie tętnicze, EKG, stan neurologiczny, wzrok, stężenie glukozy na czczo, elektrolity (zwłaszcza potas), parametry czynności wątroby i nerek oraz parametry hematologiczne¹.

Nefrotoksyczność

Takrolimus może powodować zaburzenia czynności nerek, a nieleczona ostra niewydolność nerek może prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek. Pacjentów z zaburzeniami czynności nerek należy ściśle monitorować, ponieważ może być konieczne zmniejszenie dawki, a jednoczesnego stosowania leków o działaniu nefrotoksycznym należy unikać².

Neurotoksyczność i zespół odwracalnej tylnej encefalopatii

Takrolimus może wywoływać zaburzenia neurologiczne, w tym drżenie, bóle głowy i zaburzenia widzenia, a także zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES). W razie wystąpienia objawów wskazujących na PRES, takich jak ból głowy, zaburzenia stanu psychicznego, drgawki lub zaburzenia widzenia, należy wykonać badanie obrazowe, utrzymać prawidłowe ciśnienie tętnicze i natychmiast przerwać ogólnoustrojowe stosowanie takrolimusu¹.

Wydłużenie odstępu QT

Takrolimus może wydłużać odstęp QT i powodować częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie (także rodzinnym), zastoinową niewydolnością serca, bradyarytmią i zaburzeniami elektrolitowymi oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających odstęp QT lub zwiększających ekspozycję na takrolimus².

Ryzyko nowotworów złośliwych i ochrona przeciwsłoneczna

Podobnie jak inne leki immunosupresyjne, takrolimus zwiększa ryzyko zaburzeń limfoproliferacyjnych związanych z wirusem Epsteina-Barr oraz nowotworów złośliwych, w tym raka skóry i mięsaka Kaposiego. Ze względu na ryzyko złośliwych zmian skórnych pacjentom zaleca się ograniczenie ekspozycji na światło słoneczne i promieniowanie ultrafioletowe przez noszenie odzieży ochronnej i stosowanie filtrów przeciwsłonecznych o wysokim współczynniku ochrony¹.

Zwiększone ryzyko zakażeń

Takrolimus zwiększa podatność na zakażenia, w tym oportunistyczne zakażenia bakteryjne, grzybicze, wirusowe i pierwotniakowe, takie jak zakażenie wirusem CMV, nefropatia związana z wirusem BK i postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia związana z wirusem JC, a także reaktywację wirusowego zapalenia wątroby. Zakażenia te mogą być ciężkie lub zakończyć się zgonem².

Hiperkaliemia i cukrzyca potransplantacyjna

Takrolimus może wywoływać lub nasilać hiperkaliemię, dlatego należy unikać dużych dawek potasu i leków moczopędnych oszczędzających potas oraz kontrolować stężenie potasu w surowicy¹. Lek często powoduje też hiperglikemię i cukrzycę, co wymaga rutynowego monitorowania stężenia glukozy na czczo w początkowym okresie po przeszczepieniu².

Perforacja przewodu pokarmowego

U pacjentów leczonych takrolimusem obserwowano perforację przewodu pokarmowego, która jest zdarzeniem zagrażającym życiu i wymaga niezwłocznego leczenia po wystąpieniu objawów. Ponieważ stężenie takrolimusu we krwi może znacząco zmieniać się podczas biegunki, w jej trakcie należy dodatkowo kontrolować stężenie leku¹.

Szczepienia

Leki immunosupresyjne mogą osłabiać odpowiedź na szczepienia, dlatego szczepienia w trakcie leczenia takrolimusem mogą być mniej skuteczne, a stosowania szczepionek zawierających żywe, atenuowane drobnoustroje należy unikać².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Takrolimus może powodować zaburzenia widzenia i zaburzenia neurologiczne, dlatego może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, a działanie to nasila się przy jednoczesnym spożyciu alkoholu. W okresie występowania takich objawów pacjent nie powinien prowadzić pojazdów¹.

Interakcje takrolimusu

Silne inhibitory CYP3A4 + takrolimus

Silne inhibitory CYP3A4, takie jak rytonawir, kobicystat, ketokonazol, itrakonazol, posakonazol, worykonazol, telitromycyna, klarytromycyna i jozamycyna, mogą powodować szybki i gwałtowny wzrost stężenia takrolimusu we krwi, zwiększając ryzyko nefrotoksyczności, neurotoksyczności i wydłużenia odstępu QT. Ogólna ekspozycja na takrolimus może zwiększyć się ponad pięciokrotnie, a w skojarzeniu z rytonawirem nawet ponad pięćdziesięciokrotnie, dlatego zaleca się unikanie ich jednoczesnego stosowania, a jeśli nie jest to możliwe, konieczne jest ścisłe monitorowanie stężenia leku i zmniejszenie dawki¹.

Umiarkowane i słabe inhibitory CYP3A4 + takrolimus

Umiarkowane i słabe inhibitory CYP3A4, w tym flukonazol, azytromycyna, blokery kanału wapniowego (nifedypina, nikardypina, diltiazem, werapamil), amiodaron, danazol, etynyloestradiol, lanzoprazol i omeprazol, również mogą zwiększać stężenie takrolimusu we krwi i wymagają częstego monitorowania stężenia leku oraz kontroli czynności nerek i EKG².

Grejpfrut + takrolimus

Grejpfrut i sok grejpfrutowy mogą zwiększać stężenie takrolimusu w pełnej krwi i ryzyko ciężkich działań niepożądanych, dlatego należy ich unikać w trakcie leczenia¹.

Induktory CYP3A4 + takrolimus

Silne induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina, apalutamid, enzalutamid i mitotan, oraz ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) mogą zmniejszać stężenie takrolimusu we krwi i zwiększać ryzyko odrzucania przeszczepu, dlatego należy unikać ich jednoczesnego stosowania, a przy braku takiej możliwości może być konieczne zwiększenie dawki takrolimusu².

Leki nefrotoksyczne i neurotoksyczne + takrolimus

Jednoczesne stosowanie leków o działaniu nefrotoksycznym lub neurotoksycznym, takich jak aminoglikozydy, wankomycyna, sulfametoksazol z trimetoprymem, niesteroidowe leki przeciwzapalne (w tym ibuprofen), gancyklowir, acyklowir, amfoterycyna B, cydofowir i foskarnet, może nasilać te działania takrolimusu, dlatego należy go unikać, a przy braku takiej możliwości ściśle monitorować czynność nerek¹.

Cyklosporyna + takrolimus

Należy unikać jednoczesnego stosowania cyklosporyny i takrolimusu ze względu na synergistyczne lub addycyjne działanie nefrotoksyczne, a u pacjentów leczonych wcześniej cyklosporyną takrolimus wprowadza się z ostrożnością, ponieważ okres półtrwania cyklosporyny może się wydłużyć².

Leki oszczędzające potas + takrolimus

Ponieważ takrolimus może wywoływać hiperkaliemię, należy unikać dużych dawek potasu i leków moczopędnych oszczędzających potas, takich jak amiloryd, triamteren i spironolakton, a przy jednoczesnym stosowaniu trimetoprymu lub kotrimoksazolu ściśle monitorować stężenie potasu w surowicy¹.

Inhibitory mTOR + takrolimus

Jednoczesne podawanie takrolimusu z inhibitorem mTOR, takim jak syrolimus lub ewerolimus, może zwiększać ryzyko mikroangiopatii zakrzepowej, w tym zespołu hemolityczno-mocznicowego i zakrzepowej plamicy małopłytkowej².

Wpływ takrolimusu na inne leki

Takrolimus jest inhibitorem CYP3A4, dlatego może wpływać na metabolizm leków rozkładanych tą drogą. Wydłuża okres półtrwania cyklosporyny, zwiększa stężenie fenytoiny we krwi oraz może zmniejszać klirens hormonalnych środków antykoncepcyjnych zawierających steroidy, zwiększając ekspozycję na hormony, co należy uwzględnić przy wyborze metody antykoncepcji¹.

Działania niepożądane takrolimusu

Profil działań niepożądanych takrolimusu jest podobny dla obu postaci doustnych. Do najczęstszych, występujących u ponad 10% pacjentów, należą drżenie, zaburzenie czynności nerek, hiperglikemia, cukrzyca, hiperkaliemia, zakażenia, nadciśnienie tętnicze i bezsenność. Ustalenie profilu bywa trudne ze względu na chorobę podstawową i jednoczesne stosowanie wielu leków.

⚠ Nefrotoksyczność

Zaburzenie czynności nerek występuje bardzo często (), a niewydolność nerek, ostra niewydolność nerek, martwica kanalików nerkowych i nefropatia toksyczna często ()¹.

⚠ Zaburzenia neurologiczne i zespół odwracalnej tylnej encefalopatii

Drżenie i bóle głowy występują bardzo często (), a drgawki, zaburzenia świadomości, neuropatia obwodowa, parestezje i zawroty głowy często (). Encefalopatia, krwawienia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego i śpiączka występują niezbyt często (), a zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES) ma nieznaną częstość ()².

⚠ Zaburzenia serca i wydłużenie odstępu QT

Choroba niedokrwienna serca i tachykardia występują często (), komorowe i nadkomorowe zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie akcji serca, niewydolność serca i kardiomiopatie niezbyt często (), a częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes oraz wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG bardzo rzadko ()¹.

⚠ Zakażenia i nowotwory złośliwe

Leczenie immunosupresyjne takrolimusem zwiększa ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pierwotniakowych, w tym zakażenia wirusem CMV, nefropatii związanej z wirusem BK oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii związanej z wirusem JC. Zwiększa też ryzyko nowotworów łagodnych i złośliwych, w tym zaburzeń limfoproliferacyjnych związanych z wirusem Epsteina-Barr, nowotworów skóry i mięsaka Kaposiego².

⚠ Perforacja i krwotoki przewodu pokarmowego

Biegunka i nudności występują bardzo często (), a wymioty, stany zapalne przewodu pokarmowego, krwotok z przewodu pokarmowego oraz owrzodzenie i perforacja przewodu pokarmowego często (). Ostre i przewlekłe zapalenie trzustki oraz porażenna niedrożność jelita występują niezbyt często ()¹.

⚠ Mikroangiopatia zakrzepowa i zaburzenia krwi

Niedokrwistość, małopłytkowość i leukopenia występują często (), a mikroangiopatia zakrzepowa, pancytopenia i neutropenia niezbyt często (). Zakrzepowa plamica małopłytkowa występuje rzadko (), natomiast aplazja czysto czerwonokrwinkowa, agranulocytoza i niedokrwistość hemolityczna mają nieznaną częstość ()².

Zaburzenia metabolizmu

Hiperglikemia, cukrzyca i hiperkaliemia występują bardzo często (), a hipomagnezemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipokalcemia, hiponatremia, hiperurykemia, kwasica metaboliczna, hiperlipidemia i zmniejszenie apetytu często ()¹.

Nadciśnienie tętnicze i zaburzenia naczyniowe

Nadciśnienie tętnicze występuje bardzo często (), a zdarzenia zakrzepowo-zatorowe i niedokrwienne, niedociśnienie pochodzenia obwodowego, krwotok i choroby naczyń obwodowych często ()².

Zaburzenia psychiczne i bezsenność

Bezsenność występuje bardzo często (), a stany splątania i dezorientacji, depresja, objawy lękowe, omamy i zaburzenia nastroju często ()¹.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby występują bardzo często (), a zastój żółci i żółtaczka, uszkodzenie komórek wątroby i zapalenie wątroby oraz zaburzenia dróg żółciowych często (). Niewydolność wątroby występuje bardzo rzadko ()².

Zaburzenia oka i słuchu

Niewyraźne widzenie, światłowstręt, zaburzenia oka i szumy uszne występują często (), zaćma i niedosłuch niezbyt często (), a ślepota i głuchota nerwowo-czuciowa rzadko ()¹.

Zaburzenia skóry

Wysypka, świąd, łysienie, trądzik i nadmierne pocenie występują często (), a toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella) rzadko () i zespół Stevensa-Johnsona bardzo rzadko ()².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a takrolimus

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych takrolimus przenika przez barierę łożyska i wiąże się z ryzykiem hiperkaliemii u noworodków, która zazwyczaj ustępuje samoistnie. Stosowanie takrolimusu u kobiet w ciąży można rozważyć w przypadku braku bezpieczniejszych leków oraz gdy oczekiwane korzyści przewyższają ryzyko dla płodu, a noworodka narażonego w życiu płodowym należy monitorować w kierunku działań niepożądanych, zwłaszcza wpływu na nerki. Dane z międzynarodowego rejestru ciąż po przeszczepieniu narządów nie wykazały zwiększonego ryzyka poważnych wad wrodzonych, obserwowano natomiast tendencję do częstszych poronień samoistnych oraz częstsze porody przedwczesne¹.

Karmienie piersią a takrolimus

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych takrolimus przenika do mleka kobiecego, a ponieważ nie można wykluczyć szkodliwego działania na noworodka, kobiety leczone takrolimusem nie powinny karmić piersią².

Produkty handlowe z takrolimusem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Dailiport	kapsułki o przedłużonym uwalnianiu twarde 0,5 mg	Rp
Dailiport	kapsułki o przedłużonym uwalnianiu twarde 1 mg	Rp
Dailiport	kapsułki o przedłużonym uwalnianiu twarde 2 mg	Rp
Dailiport	kapsułki o przedłużonym uwalnianiu twarde 3 mg	Rp
Dailiport	kapsułki o przedłużonym uwalnianiu twarde 5 mg	Rp
Prograf	kapsułki twarde 0,5 mg	Rp
Prograf	kapsułki twarde 1 mg	Rp
Prograf	kapsułki twarde 5 mg	Rp