Tianeptyna

Atypowy lek przeciwdepresyjny (kod ATC N06AX14), niezaliczany do klasycznych grup leków przeciwdepresyjnych. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek powlekanych o mocy 12,5 mg (jako sól sodowa tianeptyny). Stosowany w leczeniu zespołów depresyjnych.

Działanie tianeptyny

Tianeptyna jest lekiem przeciwdepresyjnym o profilu odmiennym od klasycznych leków tej grupy. Nie działa jak typowe inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, ponieważ w badaniach nie wykazuje powinowactwa do receptorów monoaminergicznych i nie hamuje wychwytu monoamin. Jej działanie wiąże się przede wszystkim z wpływem na przekaźnictwo glutaminergiczne i na czynność neuronów hipokampa.

Tabletki przyjmuje się przed posiłkami, w trzech dawkach podzielonych w ciągu doby.

Farmakologia

Tianeptyna jest lekiem przeciwdepresyjnym zaliczanym do grupy innych leków przeciwdepresyjnych. W badaniach na zwierzętach stwierdzono, że pobudza aktywność elektryczną komórek piramidowych w hipokampie oraz przyspiesza odzyskiwanie przez nie aktywności po funkcjonalnym zahamowaniu, a także zwiększa wychwyt zwrotny serotoniny w neuronach kory mózgowej i hipokampa. W warunkach in vitro tianeptyna nie wykazuje powinowactwa do receptorów monoaminergicznych ani nie hamuje wychwytu serotoniny, noradrenaliny ani dopaminy, może natomiast modulować synaptyczną neurotransmisję glutaminergiczną. Dokładny udział każdego z tych działań w aktywności przeciwdepresyjnej pozostaje nieznany¹.

Farmakokinetyka

Wchłanianie tianeptyny w przewodzie pokarmowym jest szybkie i całkowite, a wpływ pokarmu na ten proces jest nieistotny¹.

Dystrybucja leku jest szybka, a tianeptyna wiąże się z białkami osocza w około 94%, głównie z albuminami¹.

Tianeptyna jest w bardzo dużym stopniu poddawana metabolizmowi w wątrobie, głównie w procesie β-oksydacji, i nie ulega biotransformacji z udziałem cytochromu P450. Głównym metabolitem jest czynny kwas pentanowy (MC5), substancja słabiej działająca niż tianeptyna¹.

Eliminacja tianeptyny charakteryzuje się krótkim okresem półtrwania (t_½) wynoszącym 3 godziny, a większość metabolitów jest wydalana z moczem¹.

U pacjentów w podeszłym wieku stężenia tianeptyny były zwiększone o 30%, a stężenia metabolitu MC5 około dwukrotnie po podaniu pojedynczym i wielokrotnym w porównaniu z osobami młodszymi. U pacjentów w bardzo podeszłym wieku oraz u pacjentów wątłych obserwowano istotne zwiększenie wartości stężenia maksymalnego (C_max) i AUC tianeptyny oraz MC5 po pojedynczym podaniu. W ciężkim zaburzeniu czynności nerek parametry farmakokinetyczne tianeptyny pozostają niezmienione, ale wartość AUC dla MC5 jest około dwukrotnie zwiększona, natomiast w ciężkiej marskości wątroby zwiększone są wartości AUC zarówno tianeptyny, jak i MC5¹.

Wskazania leków z tianeptyną

Tianeptyna na receptę jest wskazana w leczeniu zespołów depresyjnych¹.

Nie określono dotychczas bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności tianeptyny u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat, a u dzieci w wieku poniżej 15 lat lek jest przeciwwskazany¹.

Dawkowanie tianeptyny

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli	1 tabletka (12,5 mg) 3 razy na dobę, przed posiłkami	37,5 mg (3 tabletki)
Pacjenci w podeszłym wieku (≥65 lat)	dawkowanie jak u dorosłych, bez modyfikacji	37,5 mg
Wątli, szczupli pacjenci w podeszłym wieku (masa ciała <55 kg)	2 tabletki na dobę	25 mg
Ciężkie zaburzenie czynności nerek (klirens kreatyniny <19 ml/min)	2 tabletki na dobę	25 mg
Ciężka marskość wątroby (klasa C wg Childa-Pugha)	2 tabletki na dobę	25 mg
Dzieci w wieku poniżej 15 lat	nie stosować (przeciwwskazane)	–

Zalecaną dawką jest 1 tabletka 12,5 mg trzy razy na dobę, przyjmowana rano, w środku dnia i wieczorem, przed posiłkami. Nie należy przekraczać zalecanych dawek¹.

U pacjentów w podeszłym wieku nie wymaga się dostosowania dawki w zależności od wieku, natomiast u wątłych, szczupłych pacjentów w podeszłym wieku o masie ciała poniżej 55 kg dawka powinna wynosić 2 tabletki na dobę. Do 2 tabletek na dobę zmniejsza się dawkę również u pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności nerek oraz z ciężką marskością wątroby. Nie jest konieczna modyfikacja dawkowania u pacjentów z uzależnieniem alkoholowym, z łagodną lub umiarkowaną marskością albo bez marskości wątroby¹.

Należy unikać nagłego przerwania leczenia, a dawkowanie zmniejszać stopniowo w ciągu 7 do 14 dni w celu zmniejszenia ryzyka reakcji z odstawienia¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania tianeptyny

Wiek poniżej 15 lat

Tianeptyna jest przeciwwskazana u dzieci w wieku poniżej 15 lat¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu tianeptyny

Ryzyko nadużywania i uzależnienia

Jeśli w wywiadzie stwierdzono uzależnienie od leków lub uzależnienie od alkoholu, pacjenta należy bardzo dokładnie nadzorować, aby uniknąć jakiegokolwiek zwiększania dawkowania. Nie należy przekraczać zalecanych dawek¹.

Zespół odstawienny

Po przerwaniu leczenia tianeptyną u niektórych pacjentów obserwowano objawy z odstawienia, takie jak niepokój, ból mięśni, ból brzucha, bezsenność i ból stawów. Rozpoczynając terapię, należy poinformować pacjenta o ryzyku zespołu odstawienia, a jeśli leczenie ma być przerwane, dawkowanie zmniejszać stopniowo w ciągu 7 do 14 dni¹.

Myśli i zachowania samobójcze

Depresja wiąże się ze zwiększonym ryzykiem myśli samobójczych, samookaleczenia i samobójstwa, a ryzyko to utrzymuje się do czasu uzyskania pełnej remisji. Poprawa może nie nastąpić w ciągu kilku pierwszych tygodni leczenia lub dłużej, a metaanaliza badań kontrolowanych placebo wykazała zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u pacjentów w wieku poniżej 25 lat stosujących leki przeciwdepresyjne. Pacjentów, zwłaszcza z grupy podwyższonego ryzyka, należy ściśle obserwować na początku terapii i po każdej zmianie dawki, a pacjenta i jego opiekunów uprzedzić o konieczności niezwłocznego zgłoszenia lekarzowi nasilenia choroby lub pojawienia się myśli albo zachowań samobójczych¹.

Spożywanie alkoholu

Tak jak w przypadku każdego leku psychotropowego, podczas leczenia tianeptyną należy unikać spożywania alkoholu¹.

Znieczulenie ogólne

Gdy konieczne jest znieczulenie ogólne, należy powiadomić lekarza anestezjologa o stosowaniu tianeptyny, a lek odstawić na 24 do 48 godzin przed planowaną operacją. W przypadku zabiegów nagłych pacjenta należy uważnie obserwować w okresie pooperacyjnym¹.

Odstęp od inhibitorów MAO

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania tianeptyny z inhibitorami MAO. Leczenie tianeptyną można rozpocząć po upływie 14 dni od zakończenia terapii inhibitorem MAO, a tianeptynę należy odstawić 24 godziny przed zastosowaniem inhibitora MAO¹.

Hiponatremia

Po zastosowaniu tianeptyny zgłaszano hiponatremię, prawdopodobnie spowodowaną zespołem nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego. Większość przypadków notowano u pacjentów w podeszłym wieku, dlatego szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów ze zwiększonym ryzykiem hiponatremii, w tym u osób w podeszłym wieku, z marskością wątroby, odwodnionych lub przyjmujących leki moczopędne¹.

Zawartość sacharozy

Produkt zawiera sacharozę, dlatego nie powinni go przyjmować pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy i galaktozy lub niedoborem sacharazy i izomaltazy¹.

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Tianeptyna nie jest zalecana w leczeniu depresji u pacjentów w wieku poniżej 18 lat, ponieważ w tej grupie wiekowej nie ustalono bezpieczeństwa stosowania i skuteczności. W toku prób klinicznych zachowania samobójcze oraz wrogość, w tym agresję, zachowania buntownicze i przejawy gniewu, obserwowano częściej u dzieci i młodzieży leczonych lekami przeciwdepresyjnymi niż w grupie otrzymującej placebo¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

U niektórych pacjentów może wystąpić zaburzenie sprawności psychomotorycznej, dlatego należy zwrócić uwagę kierowcom i operatorom maszyn na możliwość wystąpienia senności¹.

Interakcje tianeptyny

Nieodwracalne inhibitory MAO + tianeptyna

Nie należy stosować tianeptyny z nieodwracalnymi inhibitorami MAO, takimi jak iproniazyd, ze względu na ryzyko wystąpienia zapaści krążeniowej, napadowego nadciśnienia tętniczego, hipertermii, drgawek i zgonu¹.

Działania niepożądane tianeptyny

Działania niepożądane zgłaszane w badaniach klinicznych tianeptyny mają łagodne nasilenie. Najczęściej są to nudności, zaparcia, ból brzucha, senność, bóle głowy, uczucie suchości błony śluzowej jamy ustnej i zawroty głowy.

⚠ Nadużywanie i uzależnienie od leku

Nadużywanie i uzależnienie od leku występuje niezbyt często (), w szczególności u osób w wieku poniżej 50 lat z uzależnieniem od alkoholu lub leków w wywiadzie¹.

⚠ Myśli i zachowania samobójcze

Przypadki myśli lub zachowań samobójczych podczas leczenia tianeptyną lub wkrótce po jej odstawieniu zgłaszano z nieznaną częstością ()¹.

Zaburzenia snu i koszmary senne

Koszmary senne oraz bezsenność i senność występują często ()¹.

Stan splątania i omamy

Stan splątania i omamy zgłaszano z nieznaną częstością ()¹.

Zawroty i bóle głowy, omdlenie i drżenia

Zawroty głowy, ból głowy, omdlenie i drżenia występują często (), natomiast zaburzenia pozapiramidowe i dyskinezy zgłaszano z nieznaną częstością ()¹.

Zaburzenia serca

Tachykardia, skurcze dodatkowe i ból w klatce piersiowej występują często ()¹.

Uderzenia gorąca i duszność

Uderzenia gorąca oraz duszność występują często ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Ból żołądka, ból brzucha, uczucie suchości błony śluzowej jamy ustnej, nudności, wymioty, zaparcia i wzdęcia występują często ()¹.

Jadłowstręt i hiponatremia

Jadłowstręt występuje często (), a hiponatremię zgłaszano z nieznaną częstością ()¹.

Zaburzenia skóry

Wysypka grudkowo-plamista lub rumieniowa, świąd oraz pokrzywka występują niezbyt często (), natomiast trądzik oraz, w wyjątkowych przypadkach, zapalenie pęcherzowe skóry zgłaszano z nieznaną częstością ()¹.

Bóle mięśni i okolicy lędźwiowej

Ból mięśniowy oraz ból lędźwiowy występują często ()¹.

Osłabienie i uczucie ściśniętego gardła

Osłabienie oraz uczucie ściśniętego gardła występują często ()¹.

⚠ Zaburzenia wątroby

Zwiększoną aktywność enzymów wątrobowych oraz zapalenie wątroby, które w wyjątkowych przypadkach może być ciężkie, zgłaszano z nieznaną częstością ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a tianeptyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych lub istnieją tylko ograniczone dane dotyczące stosowania tianeptyny u kobiet w okresie ciąży, dlatego zaleca się unikanie jej stosowania w jakimkolwiek okresie ciąży. Jeśli ze względu na zachowanie równowagi psychicznej matki leczenie tianeptyną jest konieczne, terapię powinno się prowadzić w niezbędnej dawce, jeżeli to możliwe w monoterapii, a monitorując noworodka należy uwzględnić farmakologiczny profil substancji czynnej¹.

Karmienie piersią a tianeptyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne są wydzielane do mleka matki, dlatego nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia tianeptyną¹.

Produkty handlowe z tianeptyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Coaxil	tabletki powlekane 12,5 mg	Rp