Trimebutyna

Lek regulujący motorykę przewodu pokarmowego, stosowany w czynnościowych zaburzeniach jelit, zaliczany do syntetycznych leków przeciwcholinergicznych (estry z trzeciorzędową grupą aminową), o mechanizmie agonisty obwodowych receptorów opioidowych (enkefalinergicznych). Dostępny bez recepty (tabletki 100 mg, Tribux Bio) oraz na receptę (tabletki i tabletki powlekane 100 mg i 200 mg), wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych. Stosowany w zespole jelita drażliwego i czynnościowych zaburzeniach przewodu pokarmowego (bóle brzucha, stany skurczowe jelit, biegunka, zaparcia).

Działanie trimebutyny

Trimebutyna jest lekiem regulującym motorykę przewodu pokarmowego, który działa wyłącznie obwodowo, bezpośrednio na mięśnie gładkie jelit, bez wpływu na ośrodkowy układ nerwowy. W odróżnieniu od klasycznych opioidów, takich jak morfina czy kodeina, nie wykazuje selektywności wobec żadnego z trzech typów receptorów opioidowych, dzięki czemu działa dwukierunkowo – pobudza perystaltykę tam, gdzie jest ona osłabiona, i hamuje ją tam, gdzie jest nadmierna.

Normalizacja czynności motorycznej przewodu pokarmowego rozpoczyna się już po 30 minutach od podania leku.

Farmakologia

Trimebutyna jest syntetycznym agonistą obwodowych receptorów opioidowych (enkefalinergicznych) μ, δ oraz κ. Mechanizm działania polega na bezpośrednim oddziaływaniu na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i regulacji zaburzeń czynności motorycznej bez wpływu na ośrodkowy układ nerwowy, a ponieważ lek nie wykazuje selektywności wobec poszczególnych typów receptorów opioidowych, charakteryzuje się jednocześnie działaniem pobudzającym i hamującym na perystaltykę^1,2,3.

Działanie zależy od stanu czynnościowego przewodu pokarmowego: łącząc się z receptorami μ i κ trimebutyna pobudza motorykę, a poprzez receptory δ działa hamująco, wywierając wpływ prokinetyczny w atonii i hipomotoryce oraz działanie spazmolityczne przy nadmiernym napięciu ściany jelita⁴. Trimebutyna stymuluje ruchliwość jelit poprzez wyzwalanie fal fazy III wędrującego kompleksu motorycznego, a w warunkach in vitro blokuje kanały sodowe i hamuje wydzielanie glutaminianu, przekaźnika neuronów nocyceptywnych⁵.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym trimebutyna wchłania się z przewodu pokarmowego niemal całkowicie. Stężenie maksymalne (C_max) w osoczu osiągane jest w ciągu 30 minut od podania w przypadku tabletek 100 mg Tribux i Tribux Bio^1,2, natomiast dla tabletek powlekanych Debretin i Debretin Forte maksymalne stężenie we krwi występuje po 1 do 2 godzin od podania^4,5.

Trimebutyna wiąże się z białkami osocza w około 5%, ulega metabolizmowi w wątrobie, a jej eliminacja zachodzi głównie z moczem w postaci metabolitów – po podaniu doustnym w postaci tabletek około 70% dawki jest wydalane w ciągu 24 godzin⁵. Po podaniu doustnym trimebutyna przenika przez barierę łożyskową w ilości około 0,05% i przenika do mleka w około 0,04%¹.

Wskazania leków z trimebutyną

Wszystkie preparaty trimebutyny stosuje się w czynnościowych zaburzeniach motoryki przewodu pokarmowego, jednak zakres wskazań różni się w zależności od preparatu i kategorii dostępności.

Preparaty na receptę w dawce 100 mg (Tribux) i preparaty w dawce 200 mg (Tribux forte, Debretin Forte) obejmują zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego określane jako zespół jelita drażliwego oraz zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego – biegunkę, zaparcia, bóle brzucha i stany skurczowe jelit¹. Preparaty Tribux forte i Debretin Forte dodatkowo obejmują wskazaniem zaburzenia czynnościowe dróg żółciowych oraz ból związany z tymi zaburzeniami^3,5.

Preparat Debretin (na receptę, 100 mg) stosuje się w zespole jelita drażliwego oraz w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego przebiegających z bólami brzucha, stanami skurczowymi jelit, biegunkami lub zaparciami⁴.

Preparat bez recepty (Tribux Bio, 100 mg) przeznaczony jest do krótkotrwałego leczenia zaburzeń trawienia objawiających się uczuciem pełności, wzdęciami, nudnościami i bólami brzucha oraz zaburzeń czynności układu pokarmowego wywołanych stresem (biegunka, zaparcia, bóle brzucha)².

Dawkowanie trimebutyny

Grupa	Dawka jednorazowa (z odstępem)	Maksymalnie na dobę
Dorośli (zespół jelita drażliwego, zaburzenia czynnościowe)	100 mg 3 razy na dobę przed posiłkiem	600 mg
Dorośli, biegunka i zaparcia (preparaty 200 mg)	200 mg 1 lub 2 razy na dobę przed posiłkiem	600 mg
Dorośli, preparat bez recepty (Tribux Bio)	100 mg 2 lub 3 razy na dobę przed posiłkiem, nie dłużej niż 3 dni	300 mg
Dzieci powyżej 12 lat (Tribux, Tribux Bio, Tribux forte)	do 6 mg/kg mc. na dobę	6 mg/kg mc.
Dzieci poniżej 12 lat	nie stosować	–

Standardowo dorosłym podaje się 100 mg maleinianu trimebutyny 3 razy na dobę przed posiłkiem, a w wyjątkowych przypadkach dawkę można zwiększyć do 600 mg na dobę w dawkach podzielonych¹. Preparat Tribux Bio dostępny bez recepty przeznaczony jest do leczenia krótkotrwałego, a okres jego stosowania nie powinien przekraczać 3 dni – jeśli objawy nie ustąpią, należy porozumieć się z lekarzem². Tabletki Debretin i Debretin Forte przeznaczone są wyłącznie dla dorosłych^4,5. Tabletki należy połykać w całości, popijając szklanką wody¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania trimebutyny

Ciąża (dotyczy preparatu bez recepty)

Preparat Tribux Bio dostępny bez recepty jest przeciwwskazany w okresie ciąży². W pozostałych preparatach ciąża nie stanowi bezwzględnego przeciwwskazania, jednak podlega szczególnym ograniczeniom opisanym w sekcji poświęconej stosowaniu w ciąży.

Środki ostrożności przy wydawaniu trimebutyny

Dzieci poniżej 12 lat

Nie zaleca się stosowania tabletek trimebutyny u dzieci poniżej 12 lat, ponieważ dostępna postać leku nie pozwala na odpowiednie dostosowanie dawki – u dzieci zaleca się stosowanie trimebutyny w postaciach farmaceutycznych przeznaczonych dla tej grupy wiekowej¹. Preparaty Debretin i Debretin Forte przeznaczone są do stosowania wyłącznie u dorosłych^4,5.

Nietolerancja laktozy

Preparaty Tribux, Tribux Bio i Tribux forte zawierają laktozę jednowodną, dlatego nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy².

Krótkotrwałe stosowanie preparatu bez recepty

Preparat Tribux Bio przeznaczony jest wyłącznie do leczenia krótkotrwałego, a jego stosowanie nie powinno przekraczać 3 dni – utrzymywanie się objawów po tym czasie wymaga konsultacji z lekarzem².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Trimebutyna stosowana zgodnie z zaleconym dawkowaniem nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn oraz nie obniża sprawności psychofizycznej^3,4.

Interakcje trimebutyny

Zotepina + trimebutyna

Zotepina podawana równocześnie z trimebutyną może nasilać działanie antycholinergiczne¹.

D-tubokuraryna + trimebutyna

Trimebutyna przedłuża i nasila działanie d-tubokuraryny³.

Cyzapryd + trimebutyna

Trimebutyna osłabia działanie cyzaprydu¹.

Prokainamid + trimebutyna

Jednoczesne stosowanie trimebutyny i prokainamidu może nasilać hamujący wpływ nerwu błędnego na przewodnictwo w mięśniu sercowym, co może objawiać się nadmiernym przyspieszeniem rytmu serca¹.

Leki działające na kanały wapniowe + trimebutyna

Jednoczesne stosowanie trimebutyny i leków działających na kanały wapniowe (antagoniści kanałów wapniowych, kaptopryl, rezerpina, midazolam) zmniejsza dokomórkowy napływ jonów wapniowych, co może prowadzić do hamowania skurczu mięśni gładkich jelit¹.

Ryzatryptan + trimebutyna

Opisano synergizm działania trimebutyny w skojarzeniu z ryzatryptanem w leczeniu napadów migrenowych bólów głowy^4,5.

Działania niepożądane trimebutyny

Profil działań niepożądanych różni się między preparatami. Charakterystyki Tribux, Tribux Bio i Tribux forte podają szczegółową listę z częstościami wg klasyfikacji MedDRA, charakterystyka Debretin opisuje działania jako przemijające i łagodne, a charakterystyka Debretin Forte opiera się na tabeli w kategoriach CIOMS III.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Suchość w ustach, zaburzenia smaku, biegunka, niestrawność, bóle nadbrzusza, odrętwienie ust, nudności, wymioty, zaparcia i uczucie pragnienia są działaniami często () występującymi^1,2,3. Charakterystyka Debretin zalicza nudności do działań rzadko () występujących⁴.

Zaburzenia układu nerwowego

Senność, ospałość, uczucie zmęczenia, zawroty głowy, uczucie ciepła lub zimna, bóle głowy i apatia występują często ()^1,2,3. Charakterystyka Debretin podaje zmęczenie jako działanie rzadko () występujące⁴. Charakterystyka Debretin Forte wymienia stany przedomdleniowe i omdlenia jako niezbyt często () występujące, obserwowane głównie po podaniu dożylnym trimebutyny⁵.

Reakcje skórne

Wysypka jest działaniem niezbyt często () występującym^1,2,3,5, natomiast świąd, pokrzywka, zaczerwienienie, pęcherze, grudki, wysięk i rumień wielopostaciowy występują bardzo rzadko ()^1,2,3. Charakterystyka Debretin zalicza skórne reakcje alergiczne do działań rzadko () występujących⁴.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Charakterystyka Debretin Forte wymienia ciężkie reakcje skórne o nieznanej częstości (), w tym ostrą uogólnioną osutkę krostkową, rumień wielopostaciowy, toksyczne wykwity skórne oraz złuszczające zapalenie skóry⁵.

Reakcje nadwrażliwości

Charakterystyka Debretin Forte podaje nadwrażliwość jako działanie o nieznanej częstości (), które po wprowadzeniu leku do obrotu dotyczyło głównie skóry (kontaktowe zapalenie skóry, zapalenie skóry, świąd, pokrzywka)⁵.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Zaburzenia czynności wątroby oraz zwiększenie aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) występują rzadko (), a zapalenie wątroby jest działaniem bardzo rzadko () występującym^1,2,3.

Zaburzenia serca

Zaburzenia rytmu serca występują rzadko ()^1,2,3.

Zaburzenia psychiczne, ucha, nerek oraz układu rozrodczego

Niepokój, osłabienie słuchu, zatrzymanie moczu, a także zaburzenia menstruacji, bolesne powiększenie piersi u kobiet, ginekomastia u mężczyzn i ból piersi są działaniami bardzo rzadko () występującymi^1,2,3.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a trimebutyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego trimebutyny, jednak brakuje wystarczających danych dotyczących jej stosowania u kobiet w ciąży. Z tego powodu jako środek ostrożności nie zaleca się stosowania trimebutyny w pierwszym trymestrze ciąży, a jej zastosowanie w drugim i trzecim trymestrze należy rozważyć jedynie w razie konieczności^1,4,5. Dostępny bez recepty preparat Tribux Bio jest w okresie ciąży przeciwwskazany².

Karmienie piersią a trimebutyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych karmienie piersią jest możliwe w czasie leczenia trimebutyną, a stosowanie leku w tym okresie nie jest przeciwwskazane^1,4. Preparat Tribux Bio może być stosowany w okresie karmienia piersią jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności², natomiast dla preparatu Debretin Forte nie ustalono bezpieczeństwa stosowania u kobiet karmiących piersią⁵.

Produkty handlowe z trimebutyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Debretin	tabletki powlekane 100 mg	Rp
Debretin Forte	tabletki powlekane 200 mg	Rp
Tribux	tabletki 100 mg	Rp
Tribux Bio	tabletki 100 mg	OTC
Tribux forte	tabletki 200 mg	Rp