Węglan wapnia

Nieorganiczna sól wapnia z grupy leków uzupełniających niedobory związków mineralnych (kod ATC A12AA04), stosowana jako doustny preparat wapnia. Dostępny bez recepty, w omawianych preparatach wyłącznie jednoskładnikowych, w postaci kapsułek twardych. Zawartość wapnia wyrażana jest w jonach wapnia (Ca2+): Calcifar i Calperos 1000 dostarczają 400 mg jonów wapnia w kapsułce (odpowiednio 998,5 mg i 1000 mg węglanu wapnia), a Calperos 500 – 200 mg jonów wapnia (500 mg węglanu wapnia). Stosowany w niedoborach wapnia, wspomagająco w osteoporozie oraz w hipokalcemii z hiperfosfatemią u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek.

Działanie węglanu wapnia

Węglan wapnia jest nieorganiczną solą wapnia o najwyższej spośród soli wapniowych zawartości wapnia elementarnego, wynoszącej 40%, dzięki czemu w małej masie preparatu dostarcza dużo pierwiastka. Uzupełnia niedobory wapnia, który jest niezbędny do budowy kości, krzepnięcia krwi, przewodzenia impulsów nerwowych i pracy mięśni. Do wchłonięcia wapnia z tej trudno rozpuszczalnej soli konieczna jest obecność kwasu solnego w żołądku, który przekształca węglan w dobrze rozpuszczalny chlorek wapnia.

Poza uzupełnianiem niedoborów węglan wapnia stosowany doustnie u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek wiąże fosforany w przewodzie pokarmowym, zmniejszając ich wchłanianie, co zapobiega osteodystrofii nerkowej.

Farmakologia

Wapń jest jednym z najważniejszych pierwiastków organizmu, zgromadzonym w 99% w tkance kostnej jako element budulcowy szkieletu, a w pozostałej części w komórkach tkanek miękkich oraz we krwi i płynie pozakomórkowym, gdzie wpływa na układ sercowo-naczyniowy, nerwowy i mięśniowy. Wapń jest niezbędny w procesie krzepnięcia krwi, do przenoszenia impulsów nerwowych i prawidłowej pracy mięśni, a działając antagonistycznie w stosunku do histaminy, serotoniny i bradykininy, zmniejsza przepuszczalność naczyń krwionośnych i wywiera efekt przeciwalergiczny, przeciwwysiękowy i przeciwobrzękowy¹.

Węglan wapnia jest produktem wapniowym o najwyższej zawartości wapnia elementarnego, wynoszącej 40%. W przebiegu przewlekłej niewydolności nerek zmniejsza wchłanianie fosforanów z przewodu pokarmowego, zapobiegając osteodystrofii nerkowej, a u pacjentów dializowanych spowalnia procesy demineralizacji tkanki kostnej. W stanach upośledzonego wchłaniania wapnia, na przykład w osteoporozie, zwiększona podaż wapnia może zmniejszać jego utratę z układu kostnego i ryzyko złamań osteoporotycznych, głównie szyjki kości udowej. Witamina D3 ułatwia wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, dlatego zaleca się jej jednoczesne podawanie z produktami wapniowymi².

Farmakokinetyka

Węglan wapnia jest związkiem słabo rozpuszczalnym w wodzie i do wchłonięcia z niego wapnia niezbędna jest obecność kwasu solnego w soku żołądkowym, pod wpływem którego węglan przechodzi w dobrze rozpuszczalny chlorek wapnia. Podczas tej reakcji powstaje dwutlenek węgla, który może wywoływać wzdęcia i zaparcia. Wchłanianie wapnia odbywa się głównie w początkowym odcinku jelita cienkiego na drodze transportu aktywnego, przyspieszanego przez aktywny metabolit witaminy D3 (kalcytriol), oraz w mniejszym stopniu przez transport bierny w odcinku końcowym¹.

Głównymi regulatorami metabolizmu wapnia i fosforu w organizmie są witamina D3, parathormon i kalcytonina. Parathormon zwiększa stężenie wapnia w surowicy poprzez uwalnianie go z kości, nasilenie wchłaniania jelitowego i hamowanie zwrotnego wchłaniania fosforanów, natomiast kalcytonina działa przeciwnie, powodując odkładanie wapnia w kościach².

Wydalanie wapnia z moczem osiąga wartości do 200 mg na dobę i zależy między innymi od wielkości przesączania kłębuszkowego, a wapń niewchłonięty z przewodu pokarmowego wydalany jest z kałem. Niewielka ilość wapnia wydalana jest przez skórę z potem¹.

Wskazania leków z węglanem wapnia

Wszystkie preparaty są dostępne bez recepty i mają zbliżone wskazania. Węglan wapnia stosuje się w stanach zwiększonego zapotrzebowania na wapń w przebiegu ciąży i podczas laktacji, przy niskiej podaży wapnia w pożywieniu, w zaburzeniach wchłaniania zwrotnego wapnia z kanalików nerkowych oraz w hipokalcemii z hiperfosfatemią u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek i w zapobieganiu wzmożonej pobudliwości nerwowo-mięśniowej¹.

Preparaty stosuje się także profilaktycznie i uzupełniająco w kompleksowym leczeniu osteoporozy, w stanach po długotrwałym unieruchomieniu i w okresie rekonwalescencji po złamaniach kości oraz wspomagająco w leczeniu przeziębień i chorób alergicznych³.

Charakterystyki preparatów Calperos dodatkowo wymieniają wśród stanów zwiększonego zapotrzebowania okres intensywnego wzrostu u dzieci i młodzieży².

Dawkowanie węglanu wapnia

Dawkę ustala się w oparciu o dobowe zapotrzebowanie na wapń elementarny, przy czym nie należy przekraczać 1200 mg jonów wapnia na dobę. Dawki poniżej podano w przeliczeniu na jony wapnia, z równoważnikami w kapsułkach poszczególnych preparatów.

Grupa	Dawka jednorazowa	Maksymalnie na dobę
Dorośli – dobowe zapotrzebowanie	800–1200 mg jonów wapnia na dobę	1200 mg jonów wapnia
Kobiety w ciąży i karmiące piersią	1000–1500 mg jonów wapnia na dobę	1200 mg jonów wapnia z preparatu
Kobiety po menopauzie bez HTZ oraz osoby powyżej 65 lat	1500 mg jonów wapnia na dobę	1200 mg jonów wapnia z preparatu
Kobiety po menopauzie stosujące HTZ	1000 mg jonów wapnia na dobę	1200 mg jonów wapnia z preparatu
Dorośli – Calcifar	1 kapsułka (400 mg jonów wapnia) 1–3 razy na dobę	3 kapsułki (1200 mg)
Dorośli – Calperos 500	1–2 kapsułki (200–400 mg jonów wapnia) 2–3 razy na dobę	6 kapsułek (1200 mg)
Dorośli – Calperos 1000	1 kapsułka (400 mg jonów wapnia) 1–3 razy na dobę	3 kapsułki (1200 mg)
Dzieci powyżej 12 lat – Calcifar	2–3 kapsułki (800–1200 mg jonów wapnia) na dobę	3 kapsułki (1200 mg)
Dzieci powyżej 7 lat i młodzież – Calperos 500	1 kapsułka (200 mg jonów wapnia) do 3 razy na dobę	3 kapsułki (600 mg)

Calcifar nie jest zalecany u dzieci w wieku poniżej 12 lat, a postać kapsułek przeznaczona jest dla osób, które potrafią je bezpiecznie połknąć¹.

Preparaty Calperos zaleca się przyjmować podczas posiłku³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania węglanu wapnia

Hiperkalcemia

Węglan wapnia jest przeciwwskazany w hiperkalcemii, w tym spowodowanej nadczynnością przytarczyc, nadczynnością tarczycy, hiperwitaminozą D, nowotworami odwapniającymi bez przerzutów do kości, nowotworami dającymi przerzuty do kości, ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz sarkoidozą¹.

Ciężka hiperkalciuria

Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką hiperkalciurią, czyli nadmiernym wydalaniem wapnia z moczem².

Kamica nerkowa

Węglan wapnia jest przeciwwskazany u pacjentów z kamicą nerkową¹.

Leczenie glikozydami naparstnicy

Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów leczonych glikozydami naparstnicy, ponieważ wapń nasila ich działanie i toksyczność³.

Środki ostrożności przy wydawaniu węglanu wapnia

Przewlekła niewydolność nerek

U pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek podczas stosowania preparatu konieczna jest kontrola stężenia wapnia i fosforanów we krwi¹.

Ryzyko hiperkalcemii i zespołu mleczno-alkalicznego

Podczas leczenia dużymi dawkami, zwłaszcza przy równoczesnym przyjmowaniu witaminy D, tiazydowych leków moczopędnych lub produktów zawierających wapń, takich jak mleko, istnieje ryzyko hiperkalcemii z następowym zaburzeniem czynności nerek lub zespołem mleczno-alkalicznym. Ryzyko dotyczy także kobiet w ciąży przyjmujących duże dawki wapnia oraz pacjentów z zaburzoną czynnością nerek, u których należy kontrolować stężenie wapnia w surowicy i monitorować czynność nerek².

Choroby serca i glikozydy naparstnicy

U pacjentów z chorobami serca należy pamiętać, że stosowanie glikozydów naparstnicy stanowi przeciwwskazanie do podawania węglanu wapnia¹.

Stosowanie u dzieci

Calcifar nie jest zalecany u dzieci w wieku poniżej 12 lat, a jeśli dziecko ma trudności z połykaniem kapsułek, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą w celu ustalenia innej postaci leku¹.

Zawartość indygotyny

Preparaty Calperos zawierają indygotynę, która może powodować reakcje alergiczne³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Węglan wapnia nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn².

Interakcje węglanu wapnia

Tetracykliny i związki fluoru + węglan wapnia

Sole wapnia podawane doustnie zmniejszają wchłanianie tetracyklin i związków fluoru z przewodu pokarmowego, dlatego leki te należy podawać w odstępie około 2 godzin¹.

Chinolony i niektóre cefalosporyny + węglan wapnia

Związki wapnia mogą zmniejszać wchłanianie chinolonów oraz niektórych cefalosporyn².

Preparaty żelaza + węglan wapnia

Związki wapnia mogą zmniejszać wchłanianie produktów zawierających żelazo¹.

Bisfosfoniany i fluorek sodu + węglan wapnia

Bisfosfoniany lub fluorek sodu należy podawać przynajmniej 3 godziny przed zażyciem wapnia, ponieważ ich jednoczesne stosowanie zmniejsza wchłanianie z przewodu pokarmowego¹.

Digoksyna i inne glikozydy nasercowe + węglan wapnia

Wapń nasila działanie digoksyny i innych glikozydów nasercowych i może zwiększać ich toksyczność³.

Werapamil i inne leki blokujące kanał wapniowy + węglan wapnia

Węglan wapnia osłabia działanie werapamilu i innych leków blokujących kanał wapniowy¹.

Witamina D + węglan wapnia

Podczas jednoczesnego stosowania witaminy D lub jej pochodnych w dawkach powyżej 400 IU na dobę znacząco zwiększa się wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego i może wystąpić hiperkalcemia. Podczas leczenia skojarzonego witaminą D i solami wapnia należy monitorować stężenie wapnia².

Tiazydowe leki moczopędne + węglan wapnia

Tiazydowe leki moczopędne zwiększają wchłanianie zwrotne wapnia w nefronach i zmniejszają jego wydalanie z moczem, przez co mogą zwiększać ryzyko hiperkalcemii¹.

Pętlowe i inne leki moczopędne + węglan wapnia

Leki moczopędne osmotyczne, rtęciowe, furosemid oraz kwas etakrynowy hamują wtórne wchłanianie wapnia w początkowym odcinku nefronu, zwiększając jego wydalanie z moczem, a leki moczopędne zakwaszające nasilają wydalanie wapnia przez zmniejszenie jego wiązania z białkami. Zwiększone wydalanie wapnia z moczem obserwuje się także po podaniu kofeiny³.

Szczawiany i fosforany + węglan wapnia

Szczawiany i fosforany podawane jednocześnie z wapniem zmniejszają jego wchłanianie, a fosforany tworzą z wapniem trójzasadowy fosforan wapnia, który jest źle rozpuszczalny w wodzie i nie ulega wchłanianiu¹.

Kortykosteroidy + węglan wapnia

Kortykosteroidy hamują wydzielanie kalcytoniny i syntezę aktywnej postaci witaminy D3, przez co zmniejszają wchłanianie wapnia w jelitach i upośledzają jego resorpcję zwrotną w kanalikach nerkowych².

Działania niepożądane węglanu wapnia

Hiperkalcemia i hiperkalciuria

Nadmierne stężenie wapnia we krwi (hiperkalcemia) oraz nadmierne wydalanie wapnia z moczem (hiperkalciuria) są działaniem niezbyt częstym (). Wszystkie trzy charakterystyki przypisują im tę samą częstość^1,2,3.

Zespół mleczno-alkaliczny

Zespół mleczno-alkaliczny jest działaniem o nieznanej częstości (), obserwowanym zazwyczaj tylko przy przedawkowaniu, i jest zwykle odwracalny po odstawieniu preparatu i wdrożeniu odpowiedniego leczenia^2,1,3.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaparcia, wzdęcia z oddawaniem gazów, nudności, bóle brzucha i biegunka występują rzadko (). Wszystkie trzy charakterystyki przypisują tej grupie objawów tę samą częstość^1,2,3.

Zaburzenia skóry

Świąd, wysypka i pokrzywka występują rzadko ()^1,2,3.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a węglan wapnia

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych w okresie ciąży wzrasta zapotrzebowanie na wapń, a przy stosowaniu dawek leczniczych nie wykazano ryzyka zagrożenia dla płodu². Należy jednak pamiętać, że ryzyko hiperkalcemii dotyczy również kobiet w ciąży przyjmujących duże dawki wapnia¹.

Karmienie piersią a węglan wapnia

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych w okresie karmienia piersią wzrasta zapotrzebowanie na wapń, a przy stosowaniu dawek leczniczych nie wykazano ryzyka zagrożenia dla dzieci karmionych piersią^1,3.

Produkty handlowe z węglanem wapnia

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Calcifar	kapsułki twarde 400 mg jonów wapnia	OTC
Calperos 500	kapsułki twarde 200 mg jonów wapnia	OTC
Calperos 1000	kapsułki twarde 400 mg jonów wapnia	OTC