opieka.farm
Surowiec recepturowy ·Chlorheksydyny diglukonian
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·substancje czynne

Chlorheksydyny diglukonian

Chlorheksydyny diglukonian (Chlorhexidini digluconatis solutio) – kationowy antyseptyk, który apteka dostaje jako 20% roztwór do rozcieńczania.

Zapisz

Chlorheksydyny diglukonian trafia do receptury jako gotowy roztwór wodny, a nie jako substancja stała. Farmakopea Polska XIII opisuje go monografią Chlorhexidini digluconatis solutio1, a obie pozycje dostępne w rejestrze surowców farmaceutycznych to roztwór 20%2. Wykaz dawek przypisuje temu surowcowi działanie odkażające i podaje stężenia stosowane osobno dla postaci półstałych, roztworów odkażających i roztworów do odkażania narzędzi3.

Charakterystyka chlorheksydyny diglukonianu

Jak nazywa się chlorheksydyny diglukonian na recepcie i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł Chlorhexidini digluconatis solutio, polską nazwę „Chlorheksydyny diglukonian, roztwór” i angielską Chlorhexidine digluconate solution1. W rejestrze surowców farmaceutycznych ten sam surowiec figuruje pod dwiema nazwami handlowymi, „Chlorheksydyny diglukonian 20% roztwór” oraz „Chlorheksydyny diglukonian roztwór 20%”2. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Chlorheksydyna występuje w recepturze także jako dioctan i dichlorowodorek, a Farmakopea prowadzi dla każdej z tych soli osobną pozycję z własnymi stężeniami3.

Jak wygląda chlorheksydyny diglukonian i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako prawie bezbarwną lub jasnożółtawą ciecz i podaje jego rozpuszczalność przez granice mieszalności1.

RozpuszczalnikMieszalność
Wodamiesza się
Etanol 96%miesza się z nie więcej niż 5 częściami
Acetonmiesza się z nie więcej niż 3 częściami

Z tego układu wynika sposób prowadzenia preparatu. Z wodą surowiec łączy się w każdej proporcji, więc roztwory wodne rozcieńcza się dowolnie, natomiast przy etanolu i acetonie monografia wyznacza pułap, powyżej którego mieszanina przestaje być jednorodna.

Gęstość względna mieści się w granicach od 1,06 do 1,071, co pozwala przeliczyć objętość odmierzonego koncentratu na masę, gdy recepta podaje jedną wielkość, a apteka pracuje na drugiej. pH roztworu wynosi od 5,5 do 7,01, czyli odczyn jest słabo kwaśny do obojętnego.

Zastosowanie chlorheksydyny diglukonianu w recepturze

Farmakopea przypisuje chlorheksydynie działanie odkażające i wskazuje trzy sposoby użycia surowca: postacie półstałe, czyli maść, krem i żel, roztwory do odkażania oraz roztwory do odkażania narzędzi3. Wszystkie te postacie powstają z tego samego 20% koncentratu, różnią się stopniem jego rozcieńczenia i nośnikiem.

Stężenia i dawki maksymalne chlorheksydyny diglukonianu

Dla drogi zewnętrznej Wykaz dawek podaje zamiast dawek jednorazowych i dobowych stężenia stosowane, oddzielnie dla każdej postaci3.

PostaćStężenie stosowane
Maść, krem, żel1,0%
Roztwór do odkażaniaod 0,05% do 0,2%
Roztwór do odkażania narzędziod 5,0% do 20,0%

Zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych, a przejście między procentem, mg/g i ppm przelicznikiem stężeń.

Czym różnią się zakresy stężeń dla trzech soli chlorheksydyny?

Dioctan i dichlorowodorek mają w wykazie własne pozycje, z węższymi zakresami niż roztwór diglukonianu i z rozróżnieniem skóry oraz błony śluzowej3.

Pozycja wykazuPostaćStężenie stosowane
Chlorhexidini diacetasroztwór na skóręod 0,5% do 1,0%
Chlorhexidini diacetasroztwór na błonę śluzowąod 0,02% do 0,05%
Chlorhexidini dihydrochloridumroztwórod 0,05% do 0,5%
Chlorhexidini dihydrochloridumkrem1,0%

Każda sól ma w wykazie własne wartości, więc zakres z jednej pozycji nie obowiązuje dla drugiej.

Niezgodności recepturowe chlorheksydyny diglukonianu

Zachowanie surowca w preparacie wyznaczają dwie cechy cząsteczki, dodatni ładunek i wrażliwość na odczyn zasadowy.

  • Środowisko zasadowe. Farmakopealna reakcja tożsamości pokazuje to wprost: po dodaniu stężonego roztworu wodorotlenku sodu z preparatu wypada osad, który po przekrystalizowaniu z etanolu 70% topi się w temperaturze od 132 °C do 136 °C1. Składniki podnoszące odczyn wytrącają z roztworu wolną zasadę chlorheksydyny, przez co preparat mętnieje, a substancja czynna przechodzi w osad.
  • Substancje anionowe. Chlorheksydyna jest związkiem kationowym, więc mydła, anionowe emulgatory i laurylosiarczan sodu znoszą ładunek cząsteczki i odbierają jej działanie odkażające4.
  • Nadmiar etanolu i acetonu. Granica mieszalności wynosi 5 części etanolu 96% i 3 części acetonu na część surowca1, a powyżej niej roztwór przestaje być jednorodny.

Samo wprowadzenie chlorheksydyny do podłoża półstałego niezgodnością nie jest, bo Wykaz dawek przewiduje dla niej maść, krem i żel w stężeniu 1,0%3. Rozstrzyga dobór emulgatora, a nie sama postać leku.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z diglukonianem chlorheksydyny

Roztwory rozcieńczone powstają z koncentratu, który miesza się z wodą w każdej proporcji1.

  1. Odmierzyć albo odważyć koncentrat, przeliczając objętość na masę przez gęstość od 1,06 do 1,071.
  2. Uzupełnić wodą do masy przewidzianej w recepcie, mieszając.

Do postaci półstałych surowiec wchodzi jako roztwór wodny, więc razem z substancją czynną wnosi do podłoża wodę w ilości wynikającej ze stężenia koncentratu.

Przechowywanie i trwałość chlorheksydyny diglukonianu

Surowiec chroni się od światła5.

Bezpieczeństwo stosowania chlorheksydyny diglukonianu

Chlorheksydyny diglukonian nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N6. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
Chlorheksydyny diglukonian 20% roztwórFagron Sp. z o.o.30 g (EAN 5909991212834) · 50 g (EAN 5909991212841) · 100 g (EAN 5909991212858) · 250 g (EAN 5909991212865) · 500 g (EAN 5909991212872) · 1 kg (EAN 5909991212827)
Chlorheksydyny diglukonian roztwór 20%Zakład Farmaceutyczny „Amara” Sp. z o.o.100 g (EAN 5909990717064) · 250 g (EAN 5909990717071) · 500 g (EAN 5909990717088) · 1000 g (EAN 5909990717095)

Zestawienie na podstawie rejestru2.

Źródła

  1. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Chlorhexidini digluconatis solutio. T. II, str. 2609. 2023 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  2. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩↩
  3. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych. T. III, str. 4900. 2023 ↩↩↩↩↩↩
  4. Jachowicz R (red.). Receptura apteczna. PZWL ↩
  5. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Chlorhexidini digluconatis solutio. T. II, str. 2610. 2023 ↩
  6. Farmakopea Polska XIII. Wykazy A, B, N. T. III, str. 4956–4964. 2023 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 08.08.2026 Ostatnia aktualizacja: 15.08.2026