Farmaceuta nie wpisze ani nie poprawi kodu S na recepcie. Ministerstwo Zdrowia przypomina zasady bezpłatnych leków dla seniorów

Ministerstwo Zdrowia potwierdziło, że analizuje konstrukcję wykazu bezpłatnych leków dla seniorów i rozważa przywrócenie narzędzi pozwalających monitorować zasady tworzenia listy S. W tym samym piśmie resort zapewnił, że celem prowadzonych analiz nie jest ograniczenie dostępu do bezpłatnych leków, a wygenerowanie dodatkowych możliwości zwiększania dostępności. Odpowiedź na interpelację posła Marcina Józefaciuka nie zawiera ani projektu, ani terminu.¹

Resort przypomniał przy okazji, od czego zależy bezpłatne wydanie leku pacjentowi z uprawnieniem S, i to jest w tym piśmie część najbliższa okienku. Wszystkie warunki muszą być spełnione łącznie:

• rozpoznanie mieści się we wskazaniu objętym refundacją dla danego leku, czyli w zakresie z załącznika A1 obwieszczenia refundacyjnego,
• pacjent ukończył 65. rok życia w dniu wystawienia recepty, co weryfikuje się numerem PESEL, a u osób bez numeru PESEL datą urodzenia,
• lek znajduje się w wykazie Leki 65+, czyli w załączniku D2 obwieszczenia,
• receptę wystawiła osoba uprawniona do wypisania bezpłatnych leków dla pacjenta po 65. roku życia – zgodnie z brzmieniem odpowiedzi wśród tych osób wymieniono lekarza, pielęgniarkę, starszego felczera oraz farmaceutę, choć w kolejnym punkcie pisma obowiązek weryfikacji stosowanych leków przed wystawieniem recepty 65+ przypisano już tylko lekarzowi i pielęgniarce,
• na recepcie w rubryce kodu uprawnień dodatkowych wpisano S, a odpłatność oznaczono tak jak na zasadach ogólnych.

Ministerstwo napisało wprost dwie rzeczy, które w aptece bywają źródłem sporu z pacjentem. Pierwsza: farmaceuta w aptece nie ma prawa wpisać ani poprawić kodu uprawnień dodatkowych na recepcie. Druga: jeśli przy leku widnieje odpłatność 100 procent, pacjent otrzyma go pełnopłatnie, mimo uprawnienia S – bezpłatność nie wynika z samego wieku, tylko z obecności leku w wykazie D2 w danym wskazaniu.

Skalę programu resort opisał liczbami. Wykaz Leki 65+ obowiązujący od 1 lipca 2026 r. zawiera 3730 pozycji, co według pisma stanowi ponad 94 procent wszystkich refundowanych leków w aptece z załącznika A1 – w pierwszym wykazie z września 2016 r. pozycji było 1129. W 2025 r. NFZ przeznaczył na całkowitą refundację w grupie 65+ ponad 9 mld zł, z czego ponad 3,4 mld zł to bezpośredni koszt bezpłatnego zaopatrzenia. Z programu skorzystało od 2016 r. ponad 9,5 mln pacjentów liczonych po niepowtarzalnych numerach PESEL, średnio miesięcznie w 2026 r. ponad 3,8 mln. W samym 2025 r. zrefundowano seniorom ponad 256 mln opakowań, czyli o ponad 31 procent więcej niż rok wcześniej, a w pierwszym półroczu 2026 r. blisko 130 mln opakowań. Resort sprostował też liczbę 9,3 mln podawaną na posiedzeniu Komisji Polityki Senioralnej – dotyczyła tego samego licznika narastającego od początku programu.

Uzasadnienie dla racjonalizacji resort zbudował na strukturze wydatku, nie na liczbie pacjentów. Według pisma liczba korzystających utrzymuje się na podobnym poziomie, rośnie natomiast koszt, a jego źródłem jest większy udział leków z wyższą ceną detaliczną: średni koszt jednej pozycji recepty wzrósł z 43,3 zł w 2016 r. do 66,1 zł w 2025 r., czyli o 52 procent. Ministerstwo wskazało, że dzisiejsza konstrukcja wykazu każe płatnikowi pokrywać pełny koszt takich samych leków różnych producentów, różniących się kilkukrotnie warunkami kosztowymi, oraz że nakłady z samego 2025 r. przekroczyły 40 procent limitu przewidzianego pierwotnie na całą dekadę 2016–2025 (limity na lata 2023–2025 zniesiono ustawą z 16 listopada 2022 r.). Zapowiedziany kierunek to więc powrót do mechanizmu korygującego, a nie nowa konstrukcja programu.

Dla apteki istotne jest jedno zdanie o procedurze: tworzenie i prowadzenie wykazu pozostaje w wyłącznych kompetencjach Ministra Zdrowia, więc jego aktualizacja nie wymaga odrębnych konsultacji. Zmiana w wykazie D2 może się zatem pojawić wraz z kolejnym obwieszczeniem refundacyjnym, bez etapu, na którym samorząd zawodowy albo pacjenci zdążyliby zgłosić uwagi. Dzień po tej odpowiedzi resort podpisał zarządzenie w podobnej sprawie – pisaliśmy o nim w doniesieniu Ministerstwo Zdrowia podpisało zarządzenie o weryfikacji wykazów bezpłatnych leków, a to, kto może wystawić receptę z kodem S, wyjaśnia odpowiedź redakcji na pytanie czy lekarz z prywatnego gabinetu może wystawiać recepty bezpłatne dla seniorów.

Dokument źródłowy – odpowiedź Ministerstwa Zdrowia na interpelację nr 18028: