Kontrole NFZ w aptekach. Ministerstwo Zdrowia ujawniło listę nieprawidłowości stwierdzanych przy realizacji recept

Ministerstwo Zdrowia wymieniło nieprawidłowości, które Narodowy Fundusz Zdrowia stwierdza najczęściej podczas kontroli umów na wydawanie refundowanych leków na receptę.¹ W obszarze aptek Fundusz wykazał od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2026 r. 897 kontroli i 1 952 czynności sprawdzające, przy czym samo pismo zastrzega, że jedna kontrola liczy się w kilku oddziałach wojewódzkich, gdy podmiot ma umowy z więcej niż jednym z nich. Zestawienie powstało w odpowiedzi na interpelację posłów Wiesława Krajewskiego i Olgi Semeniuk-Patkowskiej o skuteczność kontroli NFZ.²

Resort podał listę bez wskazania, które pozycje występują częściej. Kontrola obejmuje umowy na realizację recept, których ogólne warunki określa rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie ogólnych warunków umów na realizację recept. Wśród nieprawidłowości stwierdzanych w aptekach ministerstwo wymienia, a odnosi je do produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych:

• przekazanie błędnych danych statystycznych w komunikatach elektronicznych albo przekazanie danych mimo wadliwej realizacji recepty
• przekazanie do oddziału wojewódzkiego danych o zrealizowanych receptach niezgodnych ze stanem faktycznym stwierdzonym w aptece
• realizacja recepty przez osobę nieposiadającą kwalifikacji i uprawnień do jej realizacji
• niesprawozdanie albo błędne sprawozdanie daty wystawienia recepty, uprawnień pacjenta, identyfikatora osoby nieubezpieczonej, numeru oddziału NFZ, osoby realizującej receptę, nazwy wydanego odpowiednika, kodu EAN/GTIN składnika, daty realizacji recepty lub adnotacji pro familiae
• wydanie produktu leczniczego, środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego albo wyrobu medycznego, w tym leku recepturowego, w ilości niezgodnej z ilością zapisaną na recepcie lub z wymogami przepisów
• wydanie większej ilości leku, niż wynika ze sposobu dawkowania, albo przy braku podanego dawkowania
• wydanie leków w ilości większej niż przepisana przez lekarza
• wykonanie leku recepturowego niezgodnie z ordynacją lekarską, dokonanie zmian innych niż przewidują przepisy albo brak korekty niezgodności recepturowej
• wykonanie leku recepturowego w warunkach nieodpowiadających wymogom przepisów
• błędne otaksowanie, brak otaksowania recepty albo brak potwierdzenia jej zrealizowania
• ustalenie nieprawidłowej ceny detalicznej, na przykład naliczenie błędnej marży dla leków spoza obwieszczenia ministra zdrowia, albo nieprawidłowa wycena leku recepturowego, na przykład zastosowanie błędnego mnożnika
• brak potwierdzenia uprawnień dodatkowych pacjenta
• przekazywanie nieprawidłowych danych dotyczących treści recept
• brak podpisu i pieczątki albo imienia i nazwiska osoby realizującej receptę

Kwot dotyczących samych aptek pismo nie podaje. Wszystkie wartości finansowe obejmują trzy obszary kontroli razem, czyli świadczenia, ordynację leków przez osoby uprawnione i apteki: 12 797 działań kontrolnych (5 863 kontrole i 6 934 czynności sprawdzające), 4 252 wystąpienia o zwrot nienależnie przekazanych środków, zakwestionowane świadczenia o wartości blisko 239,7 mln zł, odzyskane 365,4 mln zł oraz 10 338 kar umownych na blisko 379,3 mln zł. Rozwiązanych umów było 12, a zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa 48, przy czym tę ostatnią liczbę pismo podaje do 14 lipca 2026 r., a nie do końca czerwca. W obu przypadkach chodzi o umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, nie o apteki.

W ocenie ministerstwa skuteczność kontroli rośnie. W porównaniu 2022 r. do 2025 r. wysokość kar umownych wzrosła o 74 proc., wartość zakwestionowanych środków o 85 proc., a średnie skutki finansowe na jedno działanie kontrolne o 242 proc. Sama liczba kontroli w tym czasie spadła, z 2 702 w 2022 r. do 779 w 2025 r. Wzrost skuteczności resort tłumaczy typowaniem obszarów do kontroli na podstawie analizy danych zbieranych przez Fundusz. O tym, że nie każde uchybienie w aptece uzasadnia żądanie zwrotu refundacji, pisaliśmy już w wyroku, w którym sąd odmówił NFZ ponad miliona złotych, a o granicach uprawnień osoby realizującej receptę w sprawie techników i leków bardzo silnie działających.

Kompetencje kontrolne wobec aptek mają się poszerzyć. Projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (UD 439), skierowany do konsultacji społecznych 24 lipca 2026 r., zakłada, że wobec aptek ogólnodostępnych Fundusz będzie oceniał nie tylko zasadność wydatkowania środków na refundowane leki, wyroby medyczne i środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, ale też sposób wykorzystania tych środków.

Projekt zmienia też same zasady prowadzenia kontroli. Fundusz ma zyskać możliwość przeprowadzenia kontroli ponownie, gdy pierwsze postępowanie było dotknięte istotną wadą prawną, kompetencję do prowadzenia czynności sprawdzających ma przejąć Prezes NFZ, a zespoły kontrolerskie będą mogły obejmować specjalistów pracujących na umowach cywilnoprawnych, nie tylko na etacie. Dla wyjaśnień składanych w postępowaniach kontrolnych projekt wprowadza rygor odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Dokument źródłowy – pełna treść odpowiedzi Ministerstwa Zdrowia: