Limit na pseudoefedrynę, kodeinę i dekstrometorfan ma objąć zakupy w różnych aptekach. Ostateczny projekt ustawy o receptach we wrześniu

Sprzedaż leków bez recepty z pseudoefedryną, kodeiną i dekstrometorfanem ma przestać być rozliczana transakcja po transakcji. Na spotkaniu w Ministerstwie Zdrowia 13 sierpnia resort zapowiedział limit łączny, obejmujący również sytuację, w której ta sama osoba kupuje kolejne opakowania w kilku placówkach – tak wynika z relacji Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Zawodowego Techników Farmaceutycznych, którego prezes Michał Gondek brał w spotkaniu udział.¹ O tym samym spotkaniu, ale bez wątku trzech substancji, informowała wcześniej Naczelna Izba Aptekarska.²

Zapowiedź dotyczy projektu ustawy o receptach, którego treści nie opublikowano. Wszystko, co poniżej, pochodzi więc z relacji uczestników spotkania, a nie z dokumentu legislacyjnego – ostateczna wersja projektu ma zostać przedstawiona na początku września 2026 r.¹ O samym spotkaniu prekonsultacyjnym i trzech ogólnych filarach reformy pisaliśmy już w tekście Rozproszone przepisy o receptach do uporządkowania.

Co obowiązuje dziś

Trzy wymienione substancje nie są nowym celem regulacji – obejmuje je wykaz z rozporządzenia ministra zdrowia z 2016 r., wydanego na podstawie art. 71a ust. 5 Prawa farmaceutycznego. Rozporządzenie wyznacza górną zawartość substancji, liczoną łącznie we wszystkich jej solach, w produkcie sprzedawanym jednorazowo:³

• pseudoefedryna – 720 mg
• kodeina – 240 mg
• dekstrometorfan – 360 mg

Handel tymi lekami jest zarezerwowany dla aptek ogólnodostępnych i punktów aptecznych, a wydający ma obowiązek powiedzieć pacjentowi, że preparat zawiera substancję psychoaktywną, jak go dawkować i czym grozi jego nadużycie.⁴ Relacja ze spotkania wskazuje na słabość tej konstrukcji: próg liczony osobno dla każdej sprzedaży nie wychwytuje ani serii zakupów robionych po kolei w kilku aptekach, ani łącznej ilości, która wskazuje na cel inny niż leczenie.¹ Dlaczego po te preparaty sięgają zwłaszcza osoby młode, opisaliśmy w opracowaniu o tym, dlaczego nastolatki kupują pseudoefedrynę i nadmanganian potasu.

Odmowa wydania tych leków osobie, która nie ukończyła 18 lat, oraz przy podejrzeniu użycia pozamedycznego lub zagrożenia dla zdrowia i życia nie jest uprawnieniem przyszłym. Art. 71a ust. 3 Prawa farmaceutycznego nakłada ją dziś jako obowiązek, i to zarówno na farmaceutę, jak i na technika farmaceutycznego.⁴ Relacja ze spotkania wymienia odmowę wśród składników zapowiadanego mechanizmu, ale nie przytacza projektowanego przepisu, więc jego stosunku do obowiązku z art. 71a ust. 3 nie da się dziś ustalić.

Na czym ma polegać limit łączny

Zapowiadany mechanizm ma się opierać na czterech rozwiązaniach:¹

• ustalanie tożsamości kupującego i zapisanie sprzedaży,
• sumowanie zakupów jednej osoby ponad granicą pojedynczej apteki, zamiast liczenia progu od nowa przy każdej transakcji,
• odmowa sprzedaży osobie niepełnoletniej albo przy podejrzeniu użycia pozamedycznego,
• zgłaszanie nieprawidłowości i wskazywanie placówek, które trafią na kontrolę.

Resort zastrzegł, że rozwiązanie ma pozostać w granicach zasady minimalizacji danych.¹ Do rozstrzygnięcia w projekcie zostawił cztery rzeczy: jakie dane będą zbierane, w jaki sposób ustalana będzie tożsamość kupującego, jak długo informacje będą przechowywane i komu wolno będzie do nich zaglądać. Za granice, których mechanizm ma nie przekroczyć, resort wskazał prywatność pacjenta oraz tempo obsługi w okienku.¹ Jak pogodzić te warunki z kontrolą zakupów w różnych aptekach, relacja nie wyjaśnia. Praktyczną stronę doradztwa przy jednej z tych substancji zebraliśmy w ścieżce rekomendacji dekstrometorfanu.

Receptura ma stać się fakultatywna

Druga zapowiedź rusza coś, co dziś należy do ustawowego przeznaczenia każdej apteki ogólnodostępnej – art. 87 ust. 2 pkt 1 Prawa farmaceutycznego wymienia zaopatrywanie ludności w leki recepturowe obok produktów leczniczych i wyrobów medycznych.⁵ W zapowiadanym modelu receptura byłaby fakultatywna i zostałaby przy aptekach, które spełnią określone warunki organizacyjne oraz sprzętowe. Wyjście z niej wymagałoby przejścia procedury:¹

• uprzedzenie wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego o rezygnacji na 30 dni przed jej wejściem w życie,
• prawo inspektora do zablokowania rezygnacji w ciągu 7 dni, gdy uzasadnia to ważny interes pacjentów.

Szczepienia i inne świadczenia profilaktyczne

Szczepienia ochronne w aptekach ogólnodostępnych spełniających wymagania lokalowe są możliwe już na podstawie art. 86 ust. 8a Prawa farmaceutycznego.⁵ Zapowiedź dokłada do tego programy polityki zdrowotnej, a także dalsze świadczenia, których wykaz ogłosiłby minister zdrowia. Apteka musiałaby wtedy spełnić pięć wymogów:¹

• wskazanie osoby odpowiedzialnej za te świadczenia,
• osobne pomieszczenie albo wydzielone miejsce na ich udzielanie,
• powiadomienie wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego,
• polisa odpowiedzialności cywilnej,
• prowadzenie dokumentacji medycznej.

Osoba, która skorzysta w aptece z takiego świadczenia, byłaby objęta przepisami o prawach pacjenta, stosowanymi odpowiednio.¹

Podczas spotkania resort wrócił także do zapowiadanej zmiany art. 91 Prawa farmaceutycznego, dotyczącej zakresu czynności techników farmaceutycznych.¹ O tej zmianie i o tym, jak ministerstwo uzasadniało ją w odpowiedzi na poselską interpelację, pisaliśmy w tekście o tym, że zmiana art. 91 ma doprecyzować przepis, nie odbierać uprawnień.