Interwencje prowadzone przez farmaceutów z uprawnieniem do samodzielnego ordynowania leków zmniejszały odsetek antybiotyków przepisywanych nieprawidłowo. Wiedza o zasadach racjonalnej antybiotykoterapii jest w tej grupie zawodowej wysoka, natomiast jej stosowanie różni się między zawodami i miejscami pracy. Tak podsumowuje dowody przegląd zakresowy 19 badań z pięciu krajów, opublikowany 8 sierpnia 2026 roku1.
Autorzy pracowali metodą przeglądu zakresowego według ram Arksey i O’Malley oraz wytycznych PRISMA-ScR. Przeszukali sześć baz danych i literaturę szarą, a kryterium włączenia było samodzielne ordynowanie leków przeciwbakteryjnych przez osoby bez dyplomu lekarza w krajach o wysokim dochodzie, w latach 2016–2026. Weszło do niego 20 publikacji opisujących 19 badań ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanady, Nowej Zelandii i Holandii. Jedno z podanych miejsc pracy współautorów to Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, natomiast samej Polski przegląd nie objął1.
Co pokazały włączone badania:
- Farmaceuci: interwencje prowadzone przez farmaceutów zmniejszały nieprawidłowe ordynowanie leków przeciwbakteryjnych.
- Niepowikłane zapalenie dróg moczowych: w jednym kanadyjskim badaniu cząstkowym prowadzonym w aptekach ogólnodostępnych zgodność decyzji farmaceutów z wytycznymi prowincjonalnymi wyniosła 95 proc. Autorzy przeglądu zaznaczają wprost, że jest to wartość z jednego miejsca i nie da się jej przenosić poza nie. Opis tej choroby zebraliśmy w karcie Zakażenie układu moczowego.
- Pielęgniarki: wybór leku przeciwbakteryjnego był bardziej zmienny, a różnice wiązały się ze stażem i z oczekiwaniami pacjentów.
- Dane o wydanych lekach z Wielkiej Brytanii: liczba antybiotyków ordynowanych przez osoby bez dyplomu lekarza spadła w 2020 roku o 12 proc., a udział leków wysokiego ryzyka wzrósł z 5,3 do 6,4 proc. Autorzy opisują te liczby jako wyłącznie opisowe.
Wniosek autorów dotyczy nie tego, czego osoby ordynujące nie wiedzą, ale tego, czego nie potrafią zrobić z tym, co wiedzą. Zmienność wyników przypisują zdolności działania, a nie brakowi kompetencji, i wskazują konkretnie na sytuacje niejednoznaczne klinicznie, których gotowe ramy kompetencyjne nie obejmują. Zalecają stosowanie zwalidowanych narzędzi oceny kompetencji w ordynowaniu leków przeciwbakteryjnych oraz osobne badania nad rozwijaniem tej zdolności u osób na początku drogi zawodowej.
Dla polskiej apteki jest to materiał o modelu, którego u nas nie ma. Przegląd dotyczy samodzielnego ordynowania leków przeciwbakteryjnych, a temat zakresu uprawnień polskiego farmaceuty jest przedmiotem toczących się prac legislacyjnych, o których pisaliśmy we wpisie Projekt ustawy o praktykach farmaceutycznych trafił do resortu zdrowia. Ograniczenie samego przeglądu jest typowe dla tej metody: mapuje on rozkład i charakter dowodów, nie mierzy natomiast wielkości efektu, więc nie wynika z niego, jak duża jest różnica w liczbie antybiotyków ordynowanych z udziałem farmaceuty1.
