Antybiotyki u zwierząt pod nowymi warunkami od 8 sierpnia. Ograniczenia obejmują mupirocynę i cyprofloksacynę z recepty weterynaryjnej

Od 8 sierpnia 2026 r. w całej Unii Europejskiej obowiązują nowe warunki sięgania po antybiotyki u zwierząt poza zarejestrowanym wskazaniem, czyli w tak zwanej kaskadzie. Wprowadza je rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/1973, przyjęte 18 lipca 2024 r., które weszło w życie dwudziestego dnia po publikacji, ale stosuje się je dopiero od 8 sierpnia 2026 r.¹ Kaskada to tryb z art. 112 i 113 rozporządzenia (UE) 2019/6, w którym lekarz weterynarii wobec braku odpowiedniego leku weterynaryjnego może przepisać produkt leczniczy przeznaczony dla ludzi². Po taki lek właściciel zwierzęcia przychodzi z receptą weterynaryjną do apteki ogólnodostępnej i stąd zmiana ma znaczenie przy pierwszym stole.

Wykaz w załączniku obejmuje kilka grup środków, które w Polsce są dostępne także jako leki dla ludzi wydawane z przepisu lekarza – między innymi aminopenicyliny w połączeniu z inhibitorami beta-laktamazy (amoksycylina z kwasem klawulanowym), polimyksyny (kolistyna) i ryfaksyminę. Dwie kolejne pozycje wykazu omawiamy osobno, bo dotyczą postaci podawanych zwierzętom towarzyszącym:

• mupirocyna, ujęta jako kwasy pseudomonowe – w kaskadzie wolno ją zastosować tylko miejscowo, tylko u pojedynczego zwierzęcia i tylko w zakażeniach metycylinoopornymi szczepami Staphylococcus aureus lub Staphylococcus pseudintermedius, a dodatkowo dopiero wtedy, gdy miejscowe leki weterynaryjne dopuszczone w zakażeniach gronkowcowych okazały się klinicznie nieskuteczne. Rozporządzenie wprost wyłącza stosowanie jej do rutynowej dekolonizacji tych szczepów. W polskim rejestrze mupirocyna występuje jako maść, krem i maść do nosa, między innymi Bactroban, Mupirox i Taconal³.
• cyprofloksacyna i pozostałe chinolony – jeżeli lekarz weterynarii sięga w kaskadzie po lek przeznaczony dla ludzi, podanie ogranicza się wyłącznie do poszczególnych zwierząt, a nie do grupy. W rejestrze cyprofloksacyna figuruje w tabletkach powlekanych oraz w kroplach do oczu i uszu, między innymi jako Cipronex, Ciprinol i Ciloxan³.

Warunkiem wspólnym dla wymienionych grup jest oparcie wyboru antybiotyku, w miarę możliwości, na wcześniejszej identyfikacji patogenu i oznaczeniu jego wrażliwości. Badanie ma wykazać dwie rzeczy naraz: że wybrany antybiotyk może być skuteczny klinicznie i że nie byłyby skuteczne antybiotyki preferowane według unijnej kategoryzacji Europejskiej Agencji Leków. Rozporządzenie dopuszcza odstępstwo, gdy takiego oznaczenia wykonać się nie da albo gdy stan kliniczny zwierzęcia wymaga podania leku przed uzyskaniem wyników, ale wtedy lekarz weterynarii musi udokumentować przesłanki wyboru. Poza wykazem znalazły się koniowate, dla których rozporządzenie nie ma zastosowania.

Nowe przepisy to co innego niż zakaz podawania zwierzętom antybiotyków zastrzeżonych dla ludzi. Ten zakaz wynika z odrębnego rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2022/1255 i obowiązuje od 9 lutego 2023 r., a obejmuje między innymi karbapenemy, glikopeptydy, oksazolidynony i monobaktamy, spośród leków przeciwwirusowych zaś oseltamiwir, rybawirynę i amantadynę⁴. Rozporządzenie stosowane od 8 sierpnia niczego zwierzętom nie odbiera całkowicie – nie zakazuje podania leku ludzkiego, lecz obwarowuje je warunkami.