Zwrot refundacji nie jest automatyczną karą za każde uchybienie w aptece. Sąd uznał, że NFZ nie mógł żądać ponad miliona złotych

Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z 15 lipca 2026 r. przesądził, że Fundusz nie mógł domagać się od apteki ani zwrotu refundacji, ani kary umownej po kontroli realizacji recept na refundowane leki recepturowe. Fundusz domagał się ponad miliona złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Sprawę relacjonuje kancelaria reprezentująca aptekę, opierając się na ustnych motywach rozstrzygnięcia.¹

Ustawa o refundacji wiąże zwrot z konkretnym warunkiem. Obowiązek powstaje wtedy, gdy w wyniku weryfikacji lub kontroli zostanie stwierdzone, że realizacja recepty nastąpiła z naruszeniem przepisów ustawy o refundacji, ustawy o świadczeniach, Prawa farmaceutycznego, ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii albo ustawy o zawodzie farmaceuty. Dla nieprawidłowości innych niż naruszenie obowiązków wymienionych w tym ustępie ustawa przewiduje osobną ścieżkę, czyli zawiadomienie wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego.²

Jak relacjonuje pełnomocnik apteki, sąd przyjął w ustnych motywach, że samo stwierdzenie uchybień w toku kontroli nie tworzy jeszcze po stronie Funduszu prawa do żądania zwrotu, bo konieczne jest wykazanie, że nieprawidłowość rzeczywiście doprowadziła do wadliwej realizacji recepty i nieuprawnionego wydatkowania środków publicznych. Sąd nie zakwestionował ustaleń kontroli, ale uznał, że zarzucone uchybienia nie wpłynęły na sporządzenie leku, jego jakość ani bezpieczeństwo terapii. Chodziło o:

• czas wykonania leku recepturowego – Fundusz wywodził z odstępów między wpisami w systemie aptecznym, że prawidłowe sporządzenie leku było niemożliwe, a sąd przyjął, że odnotowanie w systemie jest końcowym etapem procesu, a nie całym procesem,
• różnice w ilości substancji czynnej między receptą a dokumentacją apteczną – sąd wskazał, że receptura dopuszcza odchylenia technologiczne przewidziane w Farmakopei Polskiej, więc minimalna różnica sama w sobie nie przesądza o wadliwym wykonaniu,
• błędne symbole w komunikatach przekazywanych do NFZ oraz nieprawidłowości na etapie wyceny recept – uznane za błędy obsługi systemu informatycznego, bez wpływu na produkt wydany pacjentowi.

Fundusz nie wykazał też, by którykolwiek pacjent dostał produkt niespełniający wymagań jakościowych, a to w ustnych motywach ważyło na rozstrzygnięciu, bo leki recepturowe trafiły do osób uprawnionych, na podstawie ważnych recept i zgodnie z ich przeznaczeniem terapeutycznym. Dalej idącą wykładnię, w tym odwołanie do art. 68 ust. 2 Konstytucji i tezę, że rolą Funduszu jest pilnowanie celowości wydatków, a nie karanie aptek za drobne uchybienia, kancelaria przedstawia wprost jako własną ocenę, nie jako ustalenie sądu.

Rozstrzygnięcie omówiono na podstawie ustnych motywów, a kancelaria nie podaje, czy wyrok jest prawomocny. Dotyczy jednej sprawy, nie wiąże w innych postępowaniach i nie zmienia brzmienia art. 43 ust. 1 pkt 6 ustawy o refundacji.

Receptura, której dotyczyła kontrola, jest w polskich aptekach w odwrocie, a o danych Naczelnej Izby Aptekarskiej za lata 2023–2025 pisaliśmy w NIA: coraz mniej aptek realizuje ponad 100 recept recepturowych rocznie – dane za lata 2023–2025.