Nadużywanie leków doraźnych w astmie i POChP widoczne w danych z apteki

Wzorce wydawania leków w aptece – bez żadnych dodatkowych danych klinicznych – pozwalają rozpoznać pacjentów z astmą lub POChP zagrożonych zaostrzeniem choroby: wśród pacjentów z astmą i astmą współistniejącą z POChP, którym wydano krótko działający lek rozszerzający oskrzela (SABA), 51,0 proc. pobierało go co najmniej trzy razy w roku, a u 49,2 proc. pacjentów leczonych doustnymi glikokortykosteroidami (OCS) skumulowana dawka za cały okres obserwacji (5–8 lat) wyniosła co najmniej 1 gram – wynika z retrospektywnego badania kohortowego opartego na danych australijskich aptek¹.

Analizą objęto 26 055 926 rekordów wydania leków (PDR) z lat 2011–2019, z czego do badania zakwalifikowano 14,7 proc. (3 837 950 rekordów) – wymagano co najmniej trzech wydań leków oddechowych w ciągu minimum pięciu lat. Pacjenci mieli medianę wieku 48 lat i korzystali średnio z pięciu różnych aptek w badanym okresie. Kluczowe wzorce wydawania świadczące o niedostatecznej kontroli choroby:

• SABA było najczęściej wydawanym lekiem (72,7 proc. rekordów), a wśród pacjentów z astmą, którym je wydano, 51,0 proc. pobierało go co najmniej trzy razy w roku – próg uznawany za sygnał ryzyka zaostrzenia
• u 49,2 proc. pacjentów leczonych OCS skumulowana dawka za cały okres obserwacji (5–8 lat) wyniosła co najmniej 1 gram
• wśród pacjentów z astmą i astmą współistniejącą z POChP najczęściej wydawano leki odpowiadające 4. stopniowi terapii wg GINA (36 proc.)
• tylko 7,5 proc. rekordów wykazywało co najmniej 60-procentową adherencję do leków kontrolujących/prewencyjnych (inhalatory kontrolujące, w tym ICS i kombinacje ICS/LABA)

Autorzy wskazują, że te wzorce – nadużywanie SABA, wysokie skumulowane dawki OCS i niska adherencja do leczenia kontrolującego – dają się zidentyfikować w danych z apteki bez dodatkowych badań diagnostycznych, choć przełożenie tego na monitorowanie w czasie rzeczywistym i automatyczne alerty wymaga jeszcze badań wdrożeniowych, na co zastrzegają sami autorzy.

Wniosek praktyczny: dane, które apteka i tak gromadzi przy każdym wydaniu leku, mogą posłużyć do zautomatyzowanego wskazywania pacjentów wymagających interwencji farmaceuty – rozmowy o technice inhalacji, adherencji lub konieczności pilnej konsultacji lekarskiej – zanim dojdzie do zaostrzenia wymagającego hospitalizacji.