Skrobia pszeniczna

Skrobia pszeniczna to substancja pomocnicza stosowana w recepturze. Farmakopea Polska XIII wprowadza ją do trzech monografii narodowych past cynkowych, gdzie jest obok tlenku cynku drugim składnikiem fazy stałej rozproszonej w podłożu hydrofobowym¹. W rejestrze surowców farmaceutycznych figurują dwa preparaty, oba pochodzenia pszenicznego².

Charakterystyka skrobi pszenicznej

Jak nazywa się skrobia pszeniczna na recepcie i w rejestrze?

Nazwa łacińska monografii to Tritici amylum, polska skrobia pszeniczna, a angielska Wheat starch³. W rejestrze surowców farmaceutycznych oba preparaty noszą polską nazwę Skrobia pszeniczna, przy czym jeden opisano nazwą Tritici amylum, a drugi szykiem odwróconym Amylum tritici².

Farmakopea opisuje osobnymi monografiami także skrobię ziemniaczaną (Solani amylum)⁴ i kukurydzianą (Maydis amylum)⁵, ale żadna z nich nie ma preparatu w rejestrze surowców farmaceutycznych². Monografia wymaga przy tym, żeby skrobia pszeniczna nie zawierała ziaren skrobi innego pochodzenia³. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda skrobia pszeniczna i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako bardzo miałki, biały lub prawie biały proszek, który po ściśnięciu między palcami skrzypi³. Rozpuszczalność monografia podaje terminami jakościowymi, osobno dla wody zimnej i wrzącej³.

Z tego układu wynika, że do preparatu skrobia wchodzi jako proszek zawieszony, a nie jako roztwór, i że po zagotowaniu z wodą daje kleik rzadki.

Wielkość cząstek rozstrzyga o sposobie przygotowania surowca do pasty. Monografie past wymagają skrobi bardzo miałko sproszkowanej¹, a Farmakopea określa ten stopień rozdrobnienia jako taki, w którym 90% cząstek nie przekracza 125 µm⁶.

Zastosowanie skrobi pszenicznej w recepturze

W których preparatach farmakopealnych występuje skrobia pszeniczna?

Trzy monografie narodowe opisują pasty cynkowe ze skrobią pszeniczną. Różnią się podłożem oraz udziałem skrobi w masie preparatu.

Pasta cynkowa (Zinci oxidi pasta, Pasta Zinci) to biała lub prawie biała masa o twardej konsystencji¹.

• wazelina biała – 50,0 cz.
• tlenek cynku – 25,0 cz.
• skrobia pszeniczna – 25,0 cz.

Pasta cynkowa z kwasem salicylowym (Zinci salicylatis pasta, Pasta Zinci salicylata Lassari, Pasta Lassari) to masa biała lub o szarym odcieniu, również o twardej konsystencji⁷.

• wazelina biała – 48,0 cz.
• tlenek cynku – 25,0 cz.
• skrobia pszeniczna – 25,0 cz.
• kwas salicylowy – 2,0 cz.

Pasta cynkowa z ichtamolem (Zinci oxidi et ichthammoli pasta, Zinci oxidi et ammonii bituminosulfonatis pasta, pasta cynkowa z sulfobituminianem amonowym) to jednorodna masa o charakterystycznym zapachu⁸.

• wazelina żółta – 45,0 cz.
• tlenek cynku – 22,5 cz.
• ichtamol – 22,5 cz.
• skrobia pszeniczna – 10,0 cz.

Skrobia pojawia się w recepturze także jako tworzywo opakowania dawki. Proszki dozowane przenosi się do kapsułek żelatynowych, skrobiowych lub saszetek⁹.

Ilości skrobi pszenicznej w preparatach recepturowych

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII podaje dawki zwykle stosowane i maksymalne dla substancji czynnych, dla których monografie opublikowano w tej Farmakopei¹⁰, a skrobia pszeniczna wchodzi do preparatów jako składnik fazy stałej rozproszonej w podłożu¹. Ilość surowca wyznacza więc przepis preparatu.

W obu pastach na wazelinie białej skrobia stanowi 25,0 cz. na 100 cz. masy, a w paście z ichtamolem 10,0 cz.⁸ Gdy recepta każe pastę rozcieńczyć, udział wszystkich składników stałych spada proporcjonalnie do dodanego podłoża – rachunek wykonuje kalkulator rozcieńczania maści, a przeliczenie części na procenty kalkulator stężeń recepturowych.

Niezgodności recepturowe skrobi pszenicznej

• Jod. Skrobia tworzy z jodem ciemnoniebieskie zabarwienie, które znika w czasie ogrzewania³.
• Ogrzewanie preparatu wodnego. W zimnej wodzie skrobia się nie rozpuszcza i pozostaje zawiesiną, a doprowadzona do wrzenia przechodzi w kleik³. Ogrzanie zmienia więc konsystencję preparatu wodnego.

Niezgodnością nie jest sąsiedztwo skrobi z tlenkiem cynku, kwasem salicylowym ani ichtamolem. Wszystkie trzy stoją z nią w jednym przepisie farmakopealnym^1,7,8.

Pary surowców, które w jednej recepcie reagują albo rozdzielają preparat, zbiera analizator niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów ze skrobią pszeniczną

Pasta cynkowa¹:

1. Miałko sproszkowany tlenek cynku i bardzo miałko sproszkowaną skrobię ucierać ze stopioną wazeliną białą dodawaną porcjami.
2. Mieszać do zastygnięcia i uzyskania jednorodnej mieszaniny.
3. Zhomogenizować.

Pasta cynkowa z kwasem salicylowym⁷:

1. Bardzo miałko sproszkowany kwas salicylowy i skrobię zmieszać z miałko sproszkowanym tlenkiem cynku.
2. Dodać część stopionej wazeliny białej i mieszać do utworzenia jednorodnej mieszaniny.
3. Dodać porcjami resztę stopionej wazeliny białej, mieszać do zastygnięcia i zhomogenizować.

Pasta cynkowa z ichtamolem¹¹:

1. Do wazeliny żółtej dodać, mieszając, ichtamol.
2. Mieszaninę dodawać porcjami do miałko sproszkowanego tlenku cynku i bardzo miałko sproszkowanej skrobi.
3. Mieszać do zastygnięcia i zhomogenizować.

W każdym z tych przepisów skrobia trafia do podłoża jako rozdrobniony proszek, razem z tlenkiem cynku, a wazelinę dodaje się stopioną i porcjami.

Przechowywanie past ze skrobią pszeniczną

Wszystkie trzy pasty przechowuje się w dobrze zamkniętym pojemniku, w temperaturze nie wyższej niż 25 °C^1,7,11.

Bezpieczeństwo stosowania skrobi pszenicznej

Surowiec otrzymuje się z ziarniaków pszenicy zwyczajnej (Triticum aestivum L.), a Farmakopea wymaga, żeby zawartość glutenu była monitorowana przy wytwarzaniu i podana na etykiecie³. Informację o niej odczytuje się więc z opakowania surowca, a nie z przepisu preparatu.

Skrobia pszeniczna nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N¹². Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru².