Trądzik różowaty – rozpoznanie w aptece, leki OTC, objawy alarmowe

Trądzik różowaty (łac., ang. rosacea) to przewlekła i nieuleczalna choroba skóry, rzadziej oczu, która często zostaje przeoczona i nierozpoznana.

Objawy

U pacjenta z trądzikiem różowatym obserwuje się:

• silne zaczerwienienie nosa, policzków oraz czoła (Ryc. 1),
• liczne grudki i wypryski,
• opuchniętą, zgrubiałą i nieregularną skórę na twarzy,
• zmiany przerostowe w obrębie nosa, tzw. nos kalafiorowaty (szczególnie u mężczyzn).

W przypadku postaci ocznej trądziku różowatego pacjent będzie skarżył się na zaczerwienienie krawędzi powiek, suchość oraz swędzenie oczu.

Przyczyny

Przyczyny powstawania trądziku różowatego nie są jasne, ale podejrzewa się, że udział w rozwoju choroby mają czynniki genetyczne, zaburzenia naczyniowe i immunologiczne. Czynniki środowiskowe również przyczyniają się do zaostrzenia choroby^[1], a są to m.in.:

• promieniowanie słoneczne,
• stres,
• gorące kąpiele oraz sauna,
• silny wiatr,
• intensywne ćwiczenia fizyczne,
• alkohol,
• pikantne potrawy,
• niektóre kosmetyki,
• niektóre owoce,
• niektóre leki, takie jak: kortykosteroidy, np. hydrokortyzon (Hydrocortisonum Jelfa), amiodaron (Cordarone,Opacorden), wysokie dawki witaminy B₆ i B₁₂ (w: Neurovit).

Kryteria rozpoznania​

Diagnoza trądziku różowatego opiera się na wytycznych National Rosacea Society (NRS). Do głównych objawów zalicza się:

• przejściowy lub utrzymujący się rumień,
• zapalne grudki i krosty,
• teleangiektazje.

Dodatkowe cechy, które mogą towarzyszyć lub występować osobno, topieczenie, łuszczenie się skóry, obrzęk, rumieniowe blaszki, objawy oczne oraz zmiany na obrzeżach twarzy.^[2]

Różnicowanie

Trądzik różowaty należy różnicować z:

• trądzikiem pospolitym, który charakteryzuje się przewlekłym i nawracającym rozwojem grudek, krost i guzków na twarzy, szyi, tułowiu
• nużyciem (ang. demodex dermatitis), którego głównymi objawami są swędzenie, rumień, wypadanie rzęs i brwi, a także zmiany w obrębie gruczołów łojowych
• łojotokowym zapaleniem skóry, w przebiegu którego zmiany zwykle są umiejscowione w obrębie głowy i łopatek, mocno odgraniczone i często pokryte żółtymi strupkami
• zapaleniem skórno-mięśniowym (łac., ang.dermatomyositis) – rzadkie schorzenie autoimmunologiczne, powodujące osłabienie mięśni i wysypkę, zmiany rumieniowe okolicy twarzy, szyi i dekoltu oraz grudki.

Epidemiologia

Dotyka ok. 10% populacji, przy czym najczęściej występuje u osób o jasnej karnacji lub u kobiet w okresie menopauzalnym.

Powikłania

Trądzik różowaty nie jest chorobą zagrażającą życiu, a ogólne rokowanie w przypadku trądziku różowatego jest dobre. Jednak może prowadzić do depresji i lęku. Jeśli nie jest leczony, u pacjentów mogą rozwijać się trwałe blizny i uporczywe zaczerwienienie. Ponadto, nieleczony trądzik różowaty oczu może prowadzić do powikłań okulistycznych.^[3]

Leczenie przyczynowe

Leki OTC

Ze względu na dużą liczbę czynników powodujących trądzik różowaty leczenie przyczynowe jest bardzo trudne, dlatego też stosuje się głównie leczenie objawowe, gdzie dąży się do obkurczenia naczyń krwionośnych.

Leki na receptę

Ze względu na dużą liczbę czynników powodujących trądzik różowaty leczenie przyczynowe jest bardzo trudne, dlatego też stosuje się głównie leczenie objawowe, gdzie dąży się do obkurczenia naczyń krwionośnych.

Leczenie objawowe

Leki OTC

Pacjentowi z trądzikiem różowatym możesz zaproponować Skinoren Rosacea żel, zawierający 15% kwasu azelainowego. Preparaty z kwasem azelainowym skutecznie redukują objawy i są porównywalne do metronidazolu.^[4] Wskazany jest w leczeniu postaci grudkowo-krostkowej, skutecznie zmniejsza grudki i krostki oraz łagodzi rumień.^[5]

Miejscowe kortykosteroidy, w tym te dostępne bez recepty, nie powinny być stosowane, gdyż mogą nasilić objawy trądziku.

Leki na receptę

Podstawą terapii są preparaty miejscowe. Przy braku skuteczności lub nasilonych zmianach zapalnych stosuje się antybiotyki doustne, skuteczne w leczeniu grudek, krost i łagodzeniu rumienia^[6], zwykle przez 4–12 tygodni.

Doustne antybiotyki na receptę:

• limecyklina (Tetralysal), 300–600 mg/dobę
• tetracyklina (Tetracyclinum TZF), 250–1000 mg/dobę
• doksycyklina (Unidox Solutab), 100–200 mg/dobę

Przypomnij choremu stosującemu tetracykliny, że mogą one zwiększać wrażliwość na światło, które jednocześnie jest najbardziej powszechnym czynnikiem nasilającym objawy trądziku różowatego.

Preparaty miejscowe na receptę:

• metronidazol (Rozex) – skuteczny w leczeniu grudek, krost i rumienia^[7]
• brymonidyna (Mirvaso) – obkurcza naczynia, zmniejsza rumień^[8]
• iwermektyna (Soolantra) – działanie przeciwzapalne i roztoczobójcze^[8]
• tetracyklina (Tetracyclinum Chema) – działanie przeciwzapalne; miejscowa minocyklina skuteczna, ale niedostępna w Polsce^[9]
• retinoidy (Atrederm, Acnelec) – przeciwzapalne i regenerujące, stosowane off-label, skuteczność niejednoznaczna^[10]

Czynniki ryzyka

Trądzik różowaty występuje częściej u kobiet, zwykle po 30. roku życia, choć może pojawić się w każdym wieku. Przeglądy wskazują, że w grupie wiekowej 45–60 lat częstość zachorowań jest podobna u kobiet i mężczyzn.

Choroba częściej dotyczy osób o jasnej karnacji, ale obserwowano ją również u pacjentów o ciemniejszej skórze, np. Azjatów, Latynosów czy Afroamerykanów. U osób z ciemniejszą pigmentacją rumień i teleangiektazje mogą być mniej widoczne, co utrudnia diagnozę.^[11]

Do czynników powiązanych z nasileniem trądziku różowatego należą: historia rodzinna, hiperlipidemia, zaparcia oraz objawy alergiczne.^[12]

Preparaty wspomagające

Wspomagająco w leczeniu trądziku różowatego możesz zarekomendować pacjentowi stosowanie kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji skóry wrażliwej i naczynkowej, do których zalicza się następujące serie kosmetyków: Cetaphil PRO Redness Control, Dermedic AngioPreventi, Iwostin Rosacin, Pharmaceris R, SynchrolineRoasacure lub Bioderma Sensibio AR.

Ponadto przydatne w leczeniu trądziku różowatego mogą być także emolienty (Cetaphil MD, Emolium Dermocare), które poprawiają i pomagają utrzymać prawidłowe funkcjonowanie bariery skórnej. W badaniu klinicznym z randomizacją, w którym 20 pacjentów leczonych metronidazolem w kremie nakładało na jedną połowę twarzy dodatkowo delikatny krem nawilżający, wykazano korzyści ze stosowania emolientu, w tym redukcję suchości, szorstkości i łuszczenia skóry oraz zmniejszenie wrażliwości skóry.^[13]

Leki w ciąży

W czasie ciąży możesz polecić:

• Emolienty (Medity+ seria Trądzik różowaty, Bioderma seria Sebium, Pharmaceris seria Rosalgin)^[14]

Leki w czasie karmienia piersią

W czasie laktacji możesz polecić:

• Emolienty (Medity+ seria Trądzik różowaty, Bioderma seria Sebium, Pharmaceris seria Rosalgin)^[14]

Preparaty dla dzieci

Trądzik różowaty u dzieci jest rzadko występującym schorzeniem. Występuje on zazwyczaj u osób w wieku 25-35 lat lub później 45-55 lat, ale u dzieci nie jest typowe.

Wskazówki praktyczne

Zadaj pacjentowi następujące pytania:

• Jaki jest wygląd zmian?
• W których okolicach są najbardziej zaostrzone?
• Jakie czynniki wywołują/nasilają zaczerwienienie?

Postępowanie niefarmakologiczne

Czynniki zaostrzające trądzik różowaty są inne u każdego pacjenta, dlatego możesz poradzić pacjentowi, aby prowadził dziennik aktywności. Zapisując w nim nietypowe aktywności i nasilenie objawów, będzie w stanie zauważyć pewne prawidłowości. Wytłumacz mu, na jakie czynniki powinien zwrócić uwagę.

Pacjenta z trądzikiem różowatym poinformuj, że najczęstszą przyczyną zaostrzenia choroby jest promieniowanie słoneczne, dlatego przed wyjściem z domu powinien używać kremów z filtrem UV.

Doradź pacjentowi, aby stosował łagodne kosmetyki, które nie powinny zawierać substancji zapachowych, alkoholu, wyciągu z oczaru wirginijskiego oraz olejków: mentolowego, pieprzowego i eukaliptusowego. Przed zastosowaniem nowego kosmetyku po raz pierwszy na skórę twarzy należy przetestować go najpierw na szyi.

Wytyczne leczenia

M. Schaller, L.M.C. Almeida, A. Bewley, B. Cribier, J. Del Rosso, N.C. Dlova, R.L. Gallo, R.D. Granstein, G. Kautz, M.J. Mannis, G. Micali, H.H. Oon, M. Rajagopalan, M. Steinhoff, E. Tanghetti, D. Thiboutot, P. Troielli, G. Webster, M. Zierhut, E.J. van Zuuren, J. Tan, Recommendations for rosaceadiagnosis, classification and management: update from the globalROSaceaCOnsensus 2019 panel, British Journal of Dermatology, Volume 182, Issue 5, 1 May 2020, Pages 1269–1276, 

M. Schaller, L.M.C. Almeida, A. Bewley, B. Cribier, N.C. Dlova, G. Kautz, M. Mannis, H.H. Oon, M. Rajagopalan, M. Steinhoff, D. Thiboutot, P. Troielli, G. Webster, Y. Wu, E. van Zuuren, J. Tan, Rosacea treatment update: recommendations from the globalROSaceaCOnsensus (ROSCO) panel, British Journal of Dermatology, Volume 176, Issue 2, 1 February 2017, Pages 465–471,

Tan, J., Almeida, L. M., Bewley, A., Cribier, B., Dlova, N. C., Gallo, R., Kautz, G., Mannis, M., Oon, H. H., Rajagopalan, M., Steinhoff, M., Thiboutot, D., Troielli, P., Webster, G., Wu, Y., van Zuuren, E. J., &Schaller, M. (2017). Updating the diagnosis, classification and assessment of rosacea: recommendations from the globalROSaceaCOnsensus (ROSCO) panel. The British journal of dermatology, 176(2), 431–438.

Wideo

Polecana literatura

• Dermatologia w praktyce farmaceuty. Opieka farmaceutyczna, zasady rozpoznania i leczenia, przegląd leków i kosmetyków – Wydawnictwo Farmaceutyczne
• Leki pierwszego wyboru WYDANIE IV
• 150+ leków OTC, które musi znać farmaceuta

Piśmiennictwo

1. Robak E., Kulczycka L. (2010). Trądzik różowaty – współczesne poglądy na patomechanizm i terapię. PostepyHig Med Dosw (online), 64: 439-450⬏
2. Tan, J., Almeida, L. M., Bewley, A., Cribier, B., Dlova, N. C., Gallo, R., Kautz, G., Mannis, M., Oon, H. H., Rajagopalan, M., Steinhoff, M., Thiboutot, D., Troielli, P., Webster, G., Wu, Y., van Zuuren, E. J., &Schaller, M. (2017). Updating the diagnosis, classification and assessment of rosacea: recommendations from the globalROSaceaCOnsensus (ROSCO) panel. The British journal of dermatology, 176(2), 431–438. https://doi.org/10.1111/bjd.15122⬏
3. Farshchian, M., &Daveluy, S. (2025). Rosacea. In StatPearls (Update 2023 Aug 8). StatPearls Publishing. Pobrano z:https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557574/⬏
4. Liu, R. H., Smith, M. K., Basta, S. A., & Farmer, E. R. (2006). Azelaic acid in the treatment of papulopustularrosacea: a systematicreview of randomized controlled trials. Archives of dermatology, 142(8), 1047–1052. https://doi.org/10.1001/archderm.142.8.1047 ⬏
5. van Zuuren, E. J., Fedorowicz, Z., Tan, J., van der Linden, M., Arents, B., Carter, B., &Charland, L. (2019). Interventions for rosaceabased on the phenotypeapproach: an updatedsystematicreviewincluding GRADE assessments. The British journal of dermatology, 181(1), 65–79. https://doi.org/10.1111/bjd.17590;Maier, L.E. (2021). Management of rosacea. UpToDate. Aktualizacja: 05.01.2021⬏
6. Maier, L.E. (2021). Management of rosacea. UpToDate. Aktualizacja: 05.01.2021⬏
7. van Zuuren, E. J., Fedorowicz, Z., Carter, B., van der Linden, M. M., &Charland, L. (2015). Interventions for rosacea. The Cochrane database of systematicreviews, 2015(4), CD003262. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003262.pub5 ⬏
8. van Zuuren, E. J., Fedorowicz, Z., Tan, J., van der Linden, M., Arents, B., Carter, B., &Charland, L. (2019). Interventions for rosaceabased on the phenotypeapproach: an updatedsystematicreviewincluding GRADE assessments. The British journal of dermatology, 181(1), 65–79. https://doi.org/10.1111/bjd.17590 ; Del Rosso, J. Q., Tanghetti, E., Webster, G., Stein Gold, L., Thiboutot, D., &Gallo, R. L. (2019). Update on the Management of Rosacea from the American Acne & Rosacea Society (AARS). The Journal of clinical and aestheticdermatology, 12(6), 17–24⬏⬏
9. Gold, L. S., Del Rosso, J. Q., Kircik, L., Bhatia, N. D., Hooper, D., Nahm, W. K., & Stuart, I. (2020). Minocycline 1.5% foam for the topical treatment of moderate to severepapulopustularrosacea: Results of 2 phase 3, randomized, clinicaltrials. Journal of the American Academy of Dermatology, 82(5), 1166–1173. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2020.01.043 ;Del Rosso, J. Q., Tanghetti, E., Webster, G., Stein Gold, L., Thiboutot, D., &Gallo, R. L. (2019). Update on the Management of Rosacea from the American Acne & Rosacea Society (AARS). The Journal of clinical and aestheticdermatology, 12(6), 17–24⬏
10. Maier, L.E. (2021). Management of rosacea. UpToDate. Aktualizacja: 05.01.2021.;Del Rosso, J. Q., Tanghetti, E., Webster, G., Stein Gold, L., Thiboutot, D., &Gallo, R. L. (2019). Update on the Management of Rosacea from the American Acne & Rosacea Society (AARS). The Journal of clinical and aestheticdermatology, 12(6), 17–24⬏
11. Maden, S. (2023). Rosacea: An Overview of ItsEtiologicalFactors, Pathogenesis, Classification and TherapyOptions. Dermato, 3(4), 241-262. https://doi.org/10.3390/dermato3040019⬏
12. Liu, H., Zhang, L., Yuan, J., Liang, J., Zhang, Y., Gao, Z., Chen, Y., Wang, Y., Li, Y., Zeng, W., & Yang, F. (2026). Risk Factor Analysis Based on Disease Severity: Rosacea Disease Management Strategies and PersonalizedRecommendations. Journal of cosmeticdermatology, 25(1), e70525. https://doi.org/10.1111/jocd.70525⬏
13. Laquieze, S., Czernielewski, J., &Baltas, E. (2007). Beneficialuse of Cetaphil moisturizingcream as part of a daily skin care regimen for individuals with rosacea. The Journal of dermatological treatment, 18(3), 158–162. https://doi.org/10.1080/09546630601121078 ⬏
14. Dr Irena Eris S. A. Strona producenta Pharmaceris⬏⬏