Zaparcia czynnościowe, które stanowią około 90% zaparć są jedną z częstszych dolegliwości przewodu pokarmowego. Często po raz pierwszy pojawiają się już w dzieciństwie i możliwe jest ich utrwalenie aż do dorosłości. Z tego względu dobór właściwego leczenia w populacji pediatrycznej jest niezwykle istotny.
Dostępne formy i połączenia preparatów na zaparcia u dzieci
Preparaty przeznaczone do stosowania w przypadku zaparć u dzieci różnią się składem, formą podania, statusem oraz dolną granicą wieku.
Podobieństwa i różnice
W obrocie aptecznym jest wiele preparatów przeznaczonych do leczenia zaparć, które różnią się m.in.:
- Składem. Składniki wykorzystywane w preparatach na zaparcia u dzieci to:
- PEG (polietylenoglikole) czyli makrogole – wytyczne ESPGHAN i NASPGHAN a także zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci podają, że makrogole są środkami przeczyszczającymi pierwszego rzutu w leczeniu zaparć czynnościowych u dzieci. Stosuje się je zarówno w przypadku zaklinowania kału na początkowym etapie leczenia, jak i w leczeniu podtrzymującym.[1][2] W badaniach porównujących skuteczność makrogoli z laktulozą stwierdzono, że dzieci przyjmujące makrogole oddawały stolec częściej oraz zgłaszały mniej działań niepożądanych (przede wszystkim wzdęć i bólów brzucha) niż dzieci otrzymujące laktulozę.[3]
- Laktuloza – według wytycznych, może być zastosowana w leczeniu zaparć u dzieci jeżeli PEG nie są dostępne. Z uwagi na brak ograniczeń wiekowych do jej stosowania będzie ona pierwszym wyborem w grupie wiekowej do 6. m.ż.
- Bisakodyl – zgodnie z wytycznymi NICE, pobudzające środki przeczyszczające, w tym bisakodyl podany doustnie lub doodbytniczo mogą stanowić dodatek do leczenia podstawowego w początkowym etapie leczenia, kiedy działanie samego PEG/laktulozy jest niewystarczające, celem likwidacji zaklinowania kału.[4]
- Błonnik, jednak wg wytycznych ESPGHAN i NASPGHAN brak jest danych potwierdzających zasadność stosowania błonnika w przypadku zaparć czynnościowych u dzieci.[1] Postępowanie takie w połączeniu z odpowiednią podażą płynów jest jednak postępowaniem bezpiecznym, które może być wykorzystane jako leczenie dodatkowe.
- pikosiarczan sodu – podobnie jak w przypadku bisakodylu może stanowić dodatkową opcję w pierwszym etapie leczenia. Co ciekawe, nie jest skuteczny u dzieci poniżej 4. r.ż. z powodu niedostatecznie rozwiniętej mikrobioty, która umożliwia przekształcenie związku do czynnego metabolitu.
- dokuzynian sodowy – sosowany jako leczenie wspomagające w początkowej fazie zaklinowania kału.
- Formą podania. Według wytycznych towarzystw naukowych podstawową formą podania leku w przypadku zaparć jest forma doustna. Wg ESPGHAN i NASPGHAN nawet w przypadku zaklinowania kału preferuje się podanie PEG doustnie. Warto zauważyć, że doustne preparaty makrogoli maja różne smaki, np. lek Forlax ma smak pomarańczowo-grejpfrutowy, wyrób medyczny Dulcosoft i Dicopeg Junior Free jest bezsmakowy a Xenna Balance Junior ma smak pomarańczowy.
- Statusem. Dostępne na rynku preparaty mają status leków OTC, wyrobów medycznych, suplementów diety i ŚSSPŻ. Makrogole, polecane jako leczenie pierwszego rzutu mają w większości status wyrobu medycznego, z wyjątkiem leku Forlax, jednak zarejestrowanego do stosowania dopiero od 8. r.ż.
- Dolną granicą wieku. Preparaty dostępne na rynku różnią się dolną granicą wieku. PEG mogą być zastosowane od 6. m.ż. Z preparatów doustnych do 6. m.ż. zastosować można jedynie laktulozę.
- Czasem stosowania. Warto zwrócić uwagę, że PEG mogą być stosowane u dzieci przez dłuższy okres czasu. Wg stanowiska Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, niekiedy, oczywiście po konsultacji lekarskiej i wykluczaniu organicznych przyczyn zaparcia, zaleca się terapie nawet wielomiesięczne, a zbyt szybkie odstawianie PEG to jeden z najczęstszych błędów w leczeniu zaparć czynnościowych u dzieci.[2] Inne preparaty, w tym postaci doodbytnicze, pikosiarczan sodu, bisakodyl czy dokuzynian sodowy są wskazane jedynie do leczenia krótkotrwałego.
Zestawienie tabelaryczne preparatów na zaparcia u dzieci
W tabeli zebrano preparaty dostępne na rynku przeznaczone do stosowania w przypadku zaparć u dzieci. Warto zwrócić uwagę na preparaty PEG i laktulozy, które stanowią trzon terapii zaparć czynnościowych u dzieci. Pomimo statusu wyrobu medycznego to PEG będą pierwszym wyborem w grupie wiekowej od 6. m.ż. do 8. r.ż. Zgodnie z wytycznymi towarzystw naukowych, postaci doustne stanowią pierwszy wybór w leczeniu zaparć. Preparaty do stosowania krótkotrwałego mogą zostać użyte na początkowym etapie leczenia, do odklinowania kału.
| Preparat | Postać | Status | Skład | Granica wieku |
|---|---|---|---|---|
| Dicopeg Junior | saszetki/proszek | wyrób medyczny | makrogol 3350 | od 6. m.ż. |
| Dicopeg Junior Free | saszetki/proszek | wyrób medyczny | makrogol 3350 | od 6. m.ż. |
| Xenna Balance Junior | saszetki | wyrób medyczny | makrogol 3350 | od 6. m.ż. |
| Forlax | saszetki | lek OTC | makrogol 4000 | od 8. r.ż. |
| Farmina Glyceroli Suppositoria 1 g | czopki | lek OTC | glicerol 85% | do 3. r.ż po konsultacji z lekarzem |
| Melilax Pediatric | wlewki doodbytnicze | wyrób medyczny | kompleks miodów i polisacharydów z aloesu prawdziwego i ślazu dzikiego | bez ograniczeń wiekowych |
| Dulcobis | tabletki | lek OTC | bisakodyl | od 4. r.ż. |
| Dulcobis | czopki | lek OTC | bisakodyl | od 10. r.ż. |
| Lactulosum Amara, Lactulosum Hasco, Lactulosum Polfarmex, Lactulosum Orifarm | syrop | lek OTC | laktuloza | bez ograniczeń |
| Ulgix Laxi | kapsułki miękkie | Lek OTC | dokuzynian sodowy | od 6. r.ż. |
| Dulcosoft | roztwór doustny | wyrób medyczny | makrogol 4000 | od 6. m.ż. |
| Bisacodyl VP | tabletki | lek OTC | bisakodyl | od 4. r.ż. (do 10 r.ż. po konsultacji lekarskiej) |
| Eva/Qu Bambini | czopki | wyrób medyczny | działanie mechaniczne – uwolnienie dwutlenku węgla | od 2. r.ż. |
| Fibrofarm Błonnik | saszetki | suplement diety | błonnik rozpuszczalny – inulina, Lactobacillus coagulans MTCC 5856 | od 3. r.ż. |
| Błonnik topnatur | proszek | ŚSSPŻ | błonnik owsiany, żywe kultury bakterii | od 1. r.ż. |
| ColoNormax Extra | proszek | suplement diety | łupina nasienna babki jajowatej, inulina, bakterie z rodzaju Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium lactis | od 6. r.ż. |
| Solaq | syrop | suplement diety | laktuloza | od 3. r.ż. |
| Milax-M dla dzieci | czopki | wyrób medyczny | glicerol | brak informacji |
| Nancare Flora-Equilibrium | saszetki | suplement diety | błonnik pokarmowy, GOS (galaktooligosacharydy) i FOS (fruktooligosacharydy) | od 1. dnia życia |
| Pikopil | krople | lek OTC | sodu pikosiarczan | od 4. r.ż. |
| Pikopil | tabletki | lek OTC | sodu pikosiarczan | od 10. r.ż. |
Czytaj też: Pacjent, u którego lek na zaparcia okazał się nieskuteczny – Video Case Study
Piśmiennictwo
- Tabbers, M.M.; DiLorenzo, C.; Berger, M.Y.; Faure, C.; Langendam, M.W.; Nurko, S.; Staiano, A.; Vandenplas, Y.; Benninga, M.A.. Evaluation and Treatment of Functional Constipation in Infants and Children: Evidence-Based Recommendations From ESPGHAN and NASPGHAN. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 58(2):p 258-274, February 2014. | DOI: 10.1097/MPG.0000000000000266⬏⬏
- Albrecht P., Banaszkiewicz A., Czerwionka-Szaflarska M., Kwiecień J.. Rozpoznawanie i leczenie zaparcia czynnościowego u niemowląt, dzieci i młodzieży. Stanowisko i zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. 2022, czerwiec :1-10.⬏⬏
- Dupont, Christophe; Leluyer, Bernard; Maamri, Nassira; Morali, Alain; Joye, Jean-Pierre; Fiorini, Jean-Marc; Abdelatif, A; Baranes, C; Benoît, S; Benssoussan, A; Boussioux, J L; Boyer, P; Brunet, E; Delorme, J; François-Cecchin, S; Gottrand, F; Grassart, M; Hadji, S; Kalidjian, A; Languepin, J; Leissler, C; Lejay, D; Livon, D; Lopez, J P; Mougenot, J F; Risse, J C; Rizk, C; Roumaneix, D; Schirrer, J; Thoron, B; Kalach, N. Double-Blind Randomized Evaluation of Clinical and Biological Tolerance of Polyethylene Glycol 4000 Versus Lactulose in Constipated Children. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 41(5):p 625-633, November 2005. | DOI: 10.1097/01.mpg.0000181188.01887.78⬏
- Constipation in children and young people: diagnosis and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2017 Jul. (NICE Clinical Guidelines, No. 99.) Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554924/ ⬏
