Lizynopryl

Inhibitor konwertazy angiotensyny (ACEI). W odróżnieniu od większości leków tej grupy lizynopryl nie jest prolekiem – jest substancją czynną bezpośrednio po podaniu doustnym, nie wymaga przekształcenia w wątrobie. Nie ulega metabolizmowi i jest wydalany w postaci niezmienionej przez nerki, dlatego u pacjentów z niewydolnością nerek dawkę dobiera się według klirensu kreatyniny. Dostępny wyłącznie na receptę, w jednoskładnikowych tabletkach doustnych. Stosowany w nadciśnieniu tętniczym, niewydolności serca, ostrym zawale mięśnia sercowego oraz w nerkowych powikłaniach cukrzycy.

Działanie lizynoprylu

Lizynopryl należy do inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACEI). Hamuje enzym przekształcający angiotensynę I w angiotensynę II – substancję silnie zwężającą naczynia krwionośne. Efektem jest rozszerzenie naczyń, obniżenie ciśnienia tętniczego i zmniejszenie obciążenia serca. Odmiennie niż ramipryl czy peryndopryl lizynopryl nie jest prolekiem – działa jako substancja czynna od razu po wchłonięciu, bez przekształcenia w organizmie.

Lek podaje się raz na dobę, ponieważ jego działanie utrzymuje się przez całą dobę¹.

Farmakologia

Lizynopryl jest inhibitorem peptydylo-dipeptydazy. Hamuje aktywność enzymu konwertującego angiotensynę (ACE), który katalizuje przekształcenie angiotensyny I w peptyd zwężający naczynia krwionośne – angiotensynę II. Angiotensyna II pobudza również wydzielanie aldosteronu przez korę nadnerczy. Zahamowanie ACE zmniejsza stężenie angiotensyny II, co osłabia działanie naczynioskurczowe i zmniejsza wydzielanie aldosteronu, przy czym to ostatnie działanie może zwiększać stężenie potasu w surowicy¹.

Uważa się, że lizynopryl obniża ciśnienie krwi głównie przez hamowanie układu renina-angiotensyna-aldosteron, jednak działa przeciwnadciśnieniowo nawet u pacjentów z nadciśnieniem niskoreninowym. ACE jest identyczny z kininazą II, enzymem rozkładającym bradykininę – peptyd silnie rozszerzający naczynia. Nie wyjaśniono ostatecznie, czy wynikające z zahamowania ACE zwiększenie stężenia bradykininy ma wpływ na działanie lecznicze lizynoprylu¹.

Farmakokinetyka

Lizynopryl jest inhibitorem ACE niezawierającym grupy sulfhydrylowej, czynnym po podaniu doustnym. Po podaniu doustnym stężenie maksymalne (C_max) w surowicy jest osiągane w ciągu około 7 godzin, przy czym u pacjentów z ostrym zawałem mięśnia sercowego czas ten bywa nieco wydłużony. Średnie wchłanianie na podstawie zawartości w moczu wynosi około 25%, ze zmiennością osobniczą 6–60%, a pokarm nie ma wpływu na wchłanianie¹.

Lizynopryl nie wiąże się z białkami surowicy innymi niż krążący enzym konwertujący angiotensynę i słabo przenika przez barierę krew-mózg¹.

Lizynopryl nie ulega metabolizmowi i jest wydalany całkowicie w postaci niezmienionej z moczem. Po podaniu wielokrotnym efektywny okres półtrwania (t_½) w fazie kumulacji wynosi 12,6 godziny, a klirens u osób zdrowych około 50 ml/min. Zaburzenia czynności nerek zmniejszają wydalanie leku, co jest istotne klinicznie dopiero przy współczynniku przesączania kłębuszkowego poniżej 30 ml/min – w ciężkich zaburzeniach czynności nerek obserwowano 4,5-krotne zwiększenie średniej wartości AUC. Lizynopryl można usunąć z krążenia za pomocą hemodializy².

Wskazania leków z lizynoprylem

Wszystkie preparaty lizynoprylu wydawane są na receptę i mają wspólne wskazania niezależnie od mocy tabletek. Lizynopryl stosuje się w leczeniu nadciśnienia tętniczego, w monoterapii lub w skojarzeniu z lekami przeciwnadciśnieniowymi z innych grup¹.

Kolejnym wskazaniem jest leczenie objawowej niewydolności serca, gdzie lizynopryl stosuje się jako leczenie dodatkowe do leków moczopędnych oraz, jeżeli to konieczne, glikozydów naparstnicy lub beta-adrenolityków¹.

Lek stosuje się także w krótkoterminowym (6 tygodni) leczeniu stabilnych hemodynamicznie pacjentów w ciągu 24 godzin od wystąpienia ostrego zawału mięśnia sercowego³.

Ostatnim wskazaniem jest leczenie choroby nerek u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą typu 2 z rozpoczynającą się nefropatią².

Dawkowanie lizynoprylu

Grupa / wskazanie	Dawka początkowa	Dawka maksymalna lub docelowa na dobę
Nadciśnienie tętnicze (dorośli)	10 mg raz na dobę (2,5–5 mg przy dużej aktywności układu renina-angiotensyna-aldosteron)	80 mg
Nadciśnienie – dawka podtrzymująca	20 mg raz na dobę	–
Niewydolność serca	2,5 mg raz na dobę, zwiększanie o nie więcej niż 10 mg co najmniej co 2 tygodnie	35 mg raz na dobę
Ostry zawał mięśnia sercowego	5 mg, następnie 5 mg po 24 h, 10 mg po 48 h	10 mg raz na dobę (dawka podtrzymująca)
Nerkowe powikłania cukrzycy	10 mg raz na dobę	20 mg
Niewydolność nerek (klirens 31–80 ml/min)	5–10 mg raz na dobę	40 mg
Niewydolność nerek (klirens 10–30 ml/min)	2,5–5 mg raz na dobę	40 mg
Niewydolność nerek (klirens < 10 ml/min, w tym dializowani)	2,5 mg raz na dobę	40 mg
Dzieci i młodzież 6–16 lat, nadciśnienie (20 do < 50 kg)	2,5 mg raz na dobę	20 mg
Dzieci i młodzież 6–16 lat, nadciśnienie (≥ 50 kg)	5 mg raz na dobę	40 mg
Osoby w podeszłym wieku	dawka według czynności nerek	według czynności nerek

Lizynopryl przyjmuje się doustnie w pojedynczej dawce dobowej, codziennie o tej samej porze, ponieważ pokarm nie wpływa na jego wchłanianie¹.

U pacjentów leczonych lekami moczopędnymi leczenie należy rozpoczynać ostrożnie z powodu ryzyka objawowego niedociśnienia tętniczego, a jeśli to możliwe – lek moczopędny odstawić na 2 do 3 dni wcześniej. Gdy nie można przerwać podawania leku moczopędnego, leczenie lizynoprylem rozpoczyna się od dawki 5 mg³.

Nie zaleca się stosowania lizynoprylu u dzieci we wskazaniach innych niż nadciśnienie tętnicze ani u dzieci w wieku poniżej 6 lat lub z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania lizynoprylu

⚠ Obrzęk naczynioruchowy w wywiadzie

Lizynopryl jest przeciwwskazany u pacjentów, u których w przeszłości wystąpił obrzęk naczynioruchowy w związku ze stosowaniem inhibitora ACE, oraz u pacjentów z dziedzicznym lub idiopatycznym obrzękiem naczynioruchowym¹.

⚠ Drugi i trzeci trymestr ciąży

Lizynopryl jest przeciwwskazany w drugim i trzecim trymestrze ciąży ze względu na toksyczne działanie inhibitorów ACE na płód i noworodka¹.

Jednoczesne stosowanie z aliskirenem w cukrzycy lub niewydolności nerek

Jednoczesne stosowanie lizynoprylu z produktami zawierającymi aliskiren jest przeciwwskazane u pacjentów z cukrzycą lub z zaburzeniem czynności nerek, przy współczynniku przesączania kłębuszkowego poniżej 60 ml/min/1,73 m²¹.

Jednoczesne stosowanie z sakubitrylem i walsartanem

Lizynoprylu nie wolno stosować jednocześnie z produktem złożonym zawierającym sakubitryl i walsartan. Leczenia lizynoprylem nie należy rozpoczynać wcześniej niż po upływie 36 godzin od przyjęcia ostatniej dawki tego produktu¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu lizynoprylu

Ryzyko objawowego niedociśnienia tętniczego

Objawowe niedociśnienie tętnicze występuje rzadko u pacjentów z niepowikłanym nadciśnieniem, jest jednak bardziej prawdopodobne przy zmniejszonej objętości wewnątrznaczyniowej, na przykład w wyniku leczenia moczopędnego, diety z ograniczeniem soli, dializoterapii, biegunki lub wymiotów, a także u pacjentów z niewydolnością serca. U pacjentów z grupy zwiększonego ryzyka rozpoczęcie leczenia i dostosowanie dawki należy ściśle monitorować¹.

Kontrola czynności nerek

W zaburzeniach czynności nerek dawkę początkową dobiera się według klirensu kreatyniny, a stężenie potasu i kreatyniny należy regularnie kontrolować. U pacjentów z obustronnym zwężeniem tętnic nerkowych lub zwężeniem tętnicy jedynej czynnej nerki obserwowano zwiększenie stężenia mocznika i kreatyniny w surowicy. W ostrym zawale mięśnia sercowego nie należy rozpoczynać leczenia u pacjentów ze stężeniem kreatyniny większym niż 177 mikromoli/l lub z białkomoczem powyżej 500 mg na dobę¹.

Obrzęk naczynioruchowy

U pacjentów leczonych inhibitorami ACE, w tym lizynoprylem, stwierdzano obrzęk naczynioruchowy twarzy, kończyn, warg, języka, głośni lub krtani, który może wystąpić w dowolnym momencie leczenia. W razie jego pojawienia się lek należy natychmiast odstawić, wdrożyć leczenie doraźne i monitorować pacjenta do całkowitego ustąpienia objawów. Obrzęk języka, głośni lub krtani może prowadzić do niedrożności dróg oddechowych i wymaga natychmiastowego leczenia doraźnego¹.

Reakcje rzekomoanafilaktyczne w trakcie zabiegów i odczulania

U pacjentów dializowanych z użyciem błon o dużej przepuszczalności, podczas aferezy lipoprotein o małej gęstości z siarczanem dekstranu oraz w trakcie leczenia odczulającego, na przykład jadem owadów błonkoskrzydłych, opisywano reakcje rzekomoanafilaktyczne. W takich sytuacjach zaleca się czasowe odstawienie inhibitora ACE lub zastosowanie błon dializacyjnych innego rodzaju¹.

Kontrola stężenia potasu

Inhibitory ACE mogą powodować hiperkaliemię, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, cukrzycą oraz przyjmujących suplementy potasu, substytuty soli, leki moczopędne oszczędzające potas, heparynę, trimetoprim lub kotrimoksazol, a szczególnie antagonistów aldosteronu lub antagonistów receptora angiotensyny II. W takich przypadkach konieczna jest regularna kontrola stężenia potasu w surowicy i czynności nerek¹.

Kontrola obrazu krwi

U pacjentów leczonych inhibitorami ACE obserwowano neutropenię, agranulocytozę, trombocytopenię i niedokrwistość. Lizynopryl należy stosować z wyjątkową ostrożnością u pacjentów z kolagenozą naczyń, przyjmujących leki immunosupresyjne, allopurynol lub prokainamid, u których zaleca się okresową kontrolę liczby krwinek białych¹.

Zaburzenia czynności wątroby

Bardzo rzadko stosowanie inhibitorów ACE wiązało się z zespołem rozpoczynającym się żółtaczką zastoinową i przechodzącym w piorunującą martwicę wątroby. U pacjentów, u których wystąpi żółtaczka lub znaczne zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, należy przerwać stosowanie lizynoprylu¹.

Podwójna blokada układu renina-angiotensyna-aldosteron

Jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny II lub aliskirenu zwiększa ryzyko niedociśnienia, hiperkaliemii i zaburzeń czynności nerek, dlatego podwójnej blokady układu RAA nie zaleca się. Jeśli jest ona bezwzględnie konieczna, powinna być prowadzona pod nadzorem specjalisty z monitorowaniem czynności nerek, elektrolitów i ciśnienia. U pacjentów z nefropatią cukrzycową nie należy łączyć inhibitorów ACE z antagonistami receptora angiotensyny II¹.

Suchy kaszel

W czasie stosowania inhibitorów ACE występuje suchy, uporczywy kaszel, który ustępuje po zakończeniu leczenia. W diagnostyce różnicowej kaszlu należy uwzględnić jego związek ze stosowaniem inhibitora ACE¹.

Zabiegi chirurgiczne i znieczulenie

U pacjentów poddanych dużym zabiegom chirurgicznym lub znieczuleniu środkami o działaniu hipotensyjnym lizynopryl może hamować powstawanie angiotensyny II, co może prowadzić do niedociśnienia wyrównywanego przez zwiększenie objętości wewnątrznaczyniowej¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Podczas prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn należy wziąć pod uwagę, że czasami mogą wystąpić zawroty głowy lub zmęczenie¹.

Interakcje lizynoprylu

⚠ Sakubitryl z walsartanem + lizynopryl

Jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE i produktu złożonego zawierającego sakubitryl i walsartan jest przeciwwskazane, ponieważ zwiększa ryzyko obrzęku naczynioruchowego¹.

⚠ Racekadotryl, inhibitory mTOR i wildagliptyna + lizynopryl

Jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE z inhibitorami mTOR, takimi jak temsyrolimus, syrolimus i ewerolimus, z racekadotrylem, tkankowymi aktywatorami plazminogenu lub wildagliptyną może zwiększać ryzyko obrzęku naczynioruchowego, dlatego na początku takiego leczenia należy zachować ostrożność¹.

Aliskiren i antagoniści receptora angiotensyny II + lizynopryl

Podwójna blokada układu renina-angiotensyna-aldosteron wskutek łączenia inhibitorów ACE z antagonistami receptora angiotensyny II lub aliskirenem wiąże się z częstszym niedociśnieniem, hiperkaliemią i zaburzeniami czynności nerek, w tym ostrą niewydolnością nerek, w porównaniu z monoterapią¹.

Leki moczopędne oszczędzające potas, suplementy potasu i substytuty soli + lizynopryl

Leki moczopędne oszczędzające potas, takie jak spironolakton, triamteren lub amiloryd, suplementy potasu i substytuty soli zawierające potas mogą prowadzić do istotnego zwiększenia stężenia potasu w surowicy, dlatego leczenia skojarzonego nie zaleca się, a jeśli jest wskazane, wymaga częstej kontroli stężenia potasu¹.

Trimetoprim i kotrimoksazol + lizynopryl

Trimetoprim działa jak lek moczopędny oszczędzający potas, dlatego jednoczesne stosowanie trimetoprimu lub kotrimoksazolu z lizynoprylem może zwiększać stężenie potasu w surowicy i wymaga ostrożności¹.

Cyklosporyna + lizynopryl

Podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów ACE i cyklosporyny może wystąpić hiperkaliemia, dlatego zaleca się kontrolowanie stężenia potasu w surowicy¹.

Heparyna + lizynopryl

Podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów ACE i heparyny może wystąpić hiperkaliemia, dlatego zaleca się kontrolowanie stężenia potasu w surowicy¹.

Sole litu + lizynopryl

Podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów ACE z litem opisywano przemijające zwiększenie stężenia litu w surowicy i objawy jego toksyczności, a tiazydowe leki moczopędne mogą dodatkowo nasilać to działanie. Jednoczesnego stosowania nie zaleca się, a jeśli jest konieczne, należy starannie monitorować stężenie litu¹.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne i kwas acetylosalicylowy + lizynopryl

Niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz kwas acetylosalicylowy w dawkach przeciwzapalnych (co najmniej 3 g na dobę) mogą osłabiać przeciwnadciśnieniowe działanie lizynoprylu oraz zwiększać ryzyko pogorszenia czynności nerek i wzrostu stężenia potasu, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku i z wcześniejszymi zaburzeniami czynności nerek¹.

Leki przeciwnadciśnieniowe, azotany i inne leki obniżające ciśnienie + lizynopryl

Leki przeciwnadciśnieniowe, azotany, inne leki rozszerzające naczynia, a także trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne i środki znieczulające mogą nasilać obniżenie ciśnienia tętniczego¹.

Sympatykomimetyki + lizynopryl

Sympatykomimetyki mogą osłabiać przeciwnadciśnieniowe działanie inhibitorów ACE¹.

Leki przeciwcukrzycowe i insulina + lizynopryl

Jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi może nasilać działanie zmniejszające stężenie glukozy we krwi i zwiększać ryzyko hipoglikemii, zwłaszcza w pierwszych tygodniach leczenia i u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek¹.

Sole złota + lizynopryl

U pacjentów przyjmujących inhibitory ACE po podaniu soli złota we wstrzyknięciu, na przykład sodu aurotiojabłczanu, częściej zgłaszano reakcje przypominające działanie azotanów, z nagłym zaczerwienieniem twarzy, nudnościami, zawrotami głowy i niedociśnieniem¹.

Działania niepożądane lizynoprylu

Suchy kaszel i zaburzenia oddechowe

Kaszel jest działaniem częstym (), nieżyt błony śluzowej nosa występuje niezbyt często (), a skurcz oskrzeli, zapalenie zatok, alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych i eozynofilowe zapalenie płuc – bardzo rzadko ()¹.

Niedociśnienie i zaburzenia naczyniowe

Objawy ortostatyczne, w tym niedociśnienie tętnicze, są działaniem częstym (), a incydent naczyniowo-mózgowy, prawdopodobnie wtórny do nasilonego niedociśnienia u pacjentów z grupy dużego ryzyka, oraz objaw Raynauda występują niezbyt często ()¹.

⚠ Obrzęk naczynioruchowy

Nadwrażliwość i obrzęk naczynioruchowy twarzy, kończyn, warg, języka, głośni lub krtani występują rzadko (), a obrzęk naczynioruchowy jelit – bardzo rzadko ()¹.

Hiperkaliemia i zaburzenia elektrolitowe

Hiperkaliemia jest działaniem niezbyt częstym (), a hiponatremia występuje rzadko (). Hipoglikemia jest działaniem rzadkim ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Biegunka i wymioty są działaniem częstym (), nudności, ból brzucha i niestrawność występują niezbyt często (), suchość błony śluzowej jamy ustnej – rzadko ()¹.

⚠ Zapalenie trzustki

Zapalenie trzustki jest działaniem bardzo rzadkim ()².

⚠ Zaburzenia wątroby

Zapalenie wątroby wątrobowokomórkowe lub cholestatyczne, żółtaczka i niewydolność wątroby są działaniem bardzo rzadkim ()¹.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Wysypka i świąd są działaniem niezbyt częstym (), pokrzywka, łysienie, łuszczyca oraz nadwrażliwość i obrzęk naczynioruchowy skóry występują rzadko (), a pocenie się, pęcherzyca, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy i chłoniak rzekomy skóry – bardzo rzadko ()¹.

⚠ Neutropenia, agranulocytoza i zaburzenia krwi

Zahamowanie czynności szpiku kostnego, niedokrwistość, małopłytkowość, leukopenia, neutropenia, agranulocytoza, niedokrwistość hemolityczna i limfadenopatia są działaniem bardzo rzadkim ()¹.

⚠ Zaburzenia czynności nerek

Zaburzenie czynności nerek jest działaniem częstym (), mocznica i ostra niewydolność nerek występują rzadko (), a skąpomocz lub bezmocz – bardzo rzadko ()¹.

⚠ Zaburzenia serca

Zawał mięśnia sercowego, prawdopodobnie wtórny do nasilonego niedociśnienia u pacjentów z grupy dużego ryzyka, kołatanie serca i tachykardia są działaniem niezbyt częstym ()¹.

Ból i zawroty głowy oraz zaburzenia układu nerwowego

Zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego i ból głowy są działaniem częstym (), parestezja, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego i zaburzenia smaku występują niezbyt często (), zaburzenia węchu – rzadko (), a omdlenie ma nieznaną częstość ()¹.

Zaburzenia psychiczne

Zmiany nastroju, zaburzenia snu i omamy są działaniem niezbyt częstym (), splątanie występuje rzadko (), a objawy depresji mają nieznaną częstość ()¹.

Zaburzenia układu rozrodczego

Impotencja jest działaniem niezbyt częstym (), a ginekomastia występuje rzadko ()¹.

Reakcje anafilaktyczne i endokrynologiczne

Reakcje anafilaktyczne lub rzekomoanafilaktyczne oraz zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH) mają nieznaną częstość (), a choroba autoimmunologiczna występuje bardzo rzadko ()¹.

Objawy ogólne

Zmęczenie i osłabienie są działaniem niezbyt częstym ()¹.

Odchylenia w badaniach laboratoryjnych

Zwiększenie stężenia mocznika i kreatyniny we krwi oraz aktywności enzymów wątrobowych są działaniem niezbyt częstym (), a zmniejszenie wartości hematokrytu i stężenia hemoglobiny oraz zwiększenie stężenia bilirubiny w surowicy występują rzadko ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a lizynopryl

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych stosowania inhibitorów ACE nie zaleca się w pierwszym trymestrze ciąży, a w drugim i trzecim trymestrze jest ono przeciwwskazane. Narażenie na inhibitor ACE w drugim i trzecim trymestrze prowadzi do toksycznego działania na płód, w tym pogorszenia czynności nerek, małowodzia i opóźnienia kostnienia czaszki, oraz na noworodka. Po potwierdzeniu ciąży stosowanie inhibitorów ACE należy natychmiast przerwać i w razie potrzeby wdrożyć alternatywne leczenie¹.

Karmienie piersią a lizynopryl

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych stosowania lizynoprylu w okresie karmienia piersią nie zaleca się z powodu braku dostępnych informacji na temat jego stosowania. Preferowane jest alternatywne leczenie o lepiej zbadanym profilu bezpieczeństwa, szczególnie gdy karmione dziecko jest noworodkiem lub wcześniakiem¹.

Produkty handlowe z lizynoprylem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Lisiprol	tabletki 5 mg	Rp
Lisiprol	tabletki 10 mg	Rp
Lisiprol	tabletki 20 mg	Rp