Roksytromycyna

Półsyntetyczny antybiotyk makrolidowy, pochodna erytromycyny, stosowany ogólnoustrojowo w zakażeniach bakteryjnych dróg oddechowych, skóry oraz układu moczowo-płciowego. Wydawany wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych w postaci tabletek powlekanych (50 mg, 100 mg, 150 mg). Kod ATC J01FA06.

Działanie roksytromycyny

Roksytromycyna jest antybiotykiem z grupy makrolidów, blisko spokrewnionym z erytromycyną, i działa bakteriostatycznie, hamując wytwarzanie białek przez wrażliwe bakterie. Obejmuje typowe drobnoustroje zakażeń dróg oddechowych oraz patogeny wewnątrzkomórkowe i atypowe, takie jak Mycoplasma, Chlamydia czy Legionella, przeciw którym antybiotyki beta-laktamowe są nieskuteczne.

W odróżnieniu od erytromycyny roksytromycyna praktycznie nie hamuje wątrobowego izoenzymu CYP3A, dlatego wywołuje mniej interakcji lekowych związanych z tym szlakiem metabolicznym.

Lek przyjmuje się na czczo, ponieważ pokarm zmniejsza jego wchłanianie.

Farmakologia

Roksytromycyna jest półsyntetycznym antybiotykiem makrolidowym, pochodną erytromycyny. Przeciwbakteryjny mechanizm działania polega na hamowaniu biosyntezy białek wrażliwych drobnoustrojów na poziomie podjednostki 50S rybosomu. Spektrum działania obejmuje między innymi Streptococcus (w tym Streptococcus pneumoniae), gronkowce wrażliwe na metycylinę, Moraxella catarrhalis, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia trachomatis, Legionella pneumophila, Bordetella pertussis i Helicobacter pylori, natomiast Haemophilus influenzae i Ureaplasma urealyticum są jedynie średnio wrażliwe¹.

Farmakokinetyka

Roksytromycyna szybko się wchłania i nie ulega rozkładowi w kwaśnym środowisku żołądka, przy czym jej wchłanianie zmniejsza się w obecności pokarmu, co uzasadnia przyjmowanie leku przed posiłkiem. Po podaniu na czczo pojedynczej dawki 150 mg maksymalne stężenie (C_max) w surowicy wynosi 6,6 mg/l i jest osiągane po około 2,2 godziny (t_max)¹.

Roksytromycyna dobrze przenika do tkanek i płynów ustrojowych, zwłaszcza do płuc, migdałków i gruczołu krokowego. Wiązanie z białkami osocza wynosi 96%, głównie z kwaśną glikoproteiną alfa-1, i ma charakter wysycalny.

Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, przy czym ponad połowa dawki jest wydalana w postaci niezmienionej. Wydalanie odbywa się przede wszystkim z kałem (około 65%), a przez nerki eliminowane jest tylko około 10% dawki, dlatego u pacjentów z niewydolnością nerek nie jest konieczna modyfikacja dawki. Średni okres półtrwania (t_½) wynosi około 10,5 godziny i wydłuża się do 25 godzin u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby¹.

Wskazania leków z roksytromycyną

Wszystkie preparaty roksytromycyny są wydawane na receptę i mają te same wskazania niezależnie od mocy tabletki. Stosuje się je w leczeniu zakażeń bakteryjnych wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na roksytromycynę.

Obejmują zakażenia górnych dróg oddechowych (zapalenie migdałków, gardła, błony śluzowej nosa i gardła oraz zatok obocznych nosa), zapalenie ucha środkowego oraz zakażenia dolnych dróg oddechowych (zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, ropnie płuc i rozstrzenie oskrzeli)¹.

Lek stosuje się także w zakażeniach skóry i tkanek miękkich wywołanych przez Staphylococcus aureus i Streptococcus pyogenes oraz w nierzeżączkowych zakażeniach narządów rodnych wywołanych przez Chlamydia trachomatis, Mycoplasma hominis i Ureaplasma urealyticum¹.

Przed rozpoczęciem leczenia zaleca się wykonanie badania lekowrażliwości wyizolowanego drobnoustroju, choć leczenie można wdrożyć przed uzyskaniem wyniku antybiogramu¹.

Dawkowanie roksytromycyny

Grupa	Dawka jednorazowa	Maksymalnie na dobę
Dorośli i dzieci o masie ciała powyżej 40 kg	150 mg co 12 godzin lub 300 mg raz na dobę	300 mg
Dzieci o masie ciała 24–40 kg	100 mg co 12 godzin	200 mg
Dzieci o masie ciała 12–23 kg	50 mg co 12 godzin	100 mg
Pacjenci z ciężką niewydolnością wątroby	dawka zmniejszona o połowę	–

Roksytromycynę przyjmuje się 30 minut przed posiłkiem, połykając tabletkę w całości i popijając dostateczną ilością wody¹.

Leczenie kontynuuje się przez co najmniej dwa dni po ustąpieniu objawów, a zwykły czas terapii wynosi od 5 do 10 dni. Zakażenia wywołane przez Streptococcus spp., zakażenia cewki moczowej oraz zakażenia szyjki macicy z reguły należy leczyć przez 10 dni¹.

U pacjentów w podeszłym wieku z prawidłową czynnością wątroby i nerek oraz u pacjentów z niewydolnością nerek nie ma konieczności zmiany dawkowania¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania roksytromycyny

Nadwrażliwość na roksytromycynę lub inne makrolidy

Roksytromycyna jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na roksytromycynę lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu. Przed podaniem leku należy zebrać dokładny wywiad w kierunku wcześniejszych reakcji nadwrażliwości na roksytromycynę lub inne makrolidy, ponieważ notowano ciężkie reakcje, w tym obrzęk naczynioruchowy i reakcje anafilaktyczne¹.

Jednoczesne stosowanie alkaloidów sporyszu

Roksytromycyna jest przeciwwskazana w skojarzeniu z alkaloidami sporyszu powodującymi skurcz naczyń krwionośnych, ponieważ takie połączenie może wywołać silne zwężenie naczyń (zatrucie sporyszem) prowadzące do martwicy kończyn¹.

Jednoczesne stosowanie leków wydłużających odstęp QT

Roksytromycyna jest przeciwwskazana z astemizolem, cyzaprydem, pimozydem i terfenadyną ze względu na ryzyko arytmii komorowych, w tym zaburzeń typu torsade de pointes¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu roksytromycyny

Wydłużenie odstępu QT

Makrolidy, w tym roksytromycyna, mogą powodować wydłużenie odstępu QT. Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z wrodzonym lub potwierdzonym nabytym wydłużeniem odstępu QT, w sytuacjach sprzyjających zaburzeniom rytmu serca (niewyrównana hipokaliemia lub hipomagnezemia, istotna klinicznie bradykardia) oraz u pacjentów otrzymujących leki przeciwarytmiczne klasy IA i III¹.

Ciężkie reakcje pęcherzowe skóry

Po zastosowaniu roksytromycyny notowano ciężkie skórne reakcje pęcherzowe, takie jak ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP), zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Przy wystąpieniu postępującej wysypki, często z pęcherzami lub zmianami na błonach śluzowych, leczenie należy przerwać¹.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit

Biegunka występująca podczas leczenia może być objawem rzekomobłoniastego zapalenia jelit wywołanego toksynami Clostridium difficile. W cięższych przypadkach konieczne bywa leczenie metronidazolem lub wankomycyną, a pacjent nie powinien przyjmować leków hamujących perystaltykę jelit¹.

Ciężka niewydolność wątroby

U pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby (na przykład marskością z żółtaczką lub wodobrzuszem) nie zaleca się stosowania roksytromycyny. Gdy leczenie jest konieczne, dawkę należy zmniejszyć o połowę i regularnie kontrolować czynność wątroby¹.

Miastenia

Roksytromycyna, jak inne makrolidy, może powodować nasilenie objawów miastenii¹.

Nadkażenia

Długotrwałe podawanie antybiotyku może prowadzić do nadmiernego rozwoju niewrażliwych bakterii lub grzybów. Przy pojawieniu się nowego zakażenia grzybiczego lub bakteryjnego roksytromycynę należy odstawić i wdrożyć odpowiednie leczenie¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Brak danych dotyczących wpływu roksytromycyny na sprawność psychofizyczną. Jeśli wystąpią działania niepożądane zmniejszające zdolność koncentracji, takie jak ból lub zawroty głowy, a także zaburzenia widzenia i niewyraźne widzenie, nie zaleca się prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługiwania maszyn¹.

Interakcje roksytromycyny

Alkaloidy sporyszu + roksytromycyna

Jednoczesne podawanie makrolidów i alkaloidów sporyszu kurczących naczynia krwionośne prowadziło do silnego zwężenia naczyń (zatrucia sporyszem), w następstwie którego może wystąpić martwica kończyn, dlatego takie połączenie jest przeciwwskazane¹.

Astemizol, cyzapryd i pimozyd + roksytromycyna

Leki te są metabolizowane przez izoenzym CYP3A, a ich skojarzenie z inhibitorami tego izoenzymu powodowało wydłużenie odstępu QT i arytmie typu torsade de pointes. Ponieważ nie można wykluczyć takiej interakcji z roksytromycyną, jednoczesne podawanie nie jest wskazane¹.

Terfenadyna + roksytromycyna

Niektóre makrolidy zwiększają stężenie terfenadyny w surowicy, wywołując ciężkie komorowe zaburzenia rytmu serca. Choć dla roksytromycyny nie potwierdzono takiej interakcji, skojarzona terapia nie jest zalecana¹.

Leki przeciwarytmiczne klasy IA i III + roksytromycyna

Roksytromycynę, podobnie jak inne makrolidy, należy stosować ostrożnie u pacjentów otrzymujących leki przeciwarytmiczne klasy IA i III ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT¹.

Antagoniści witaminy K + roksytromycyna

U pacjentów leczonych roksytromycyną i doustnymi antykoagulantami z grupy antagonistów witaminy K odnotowano przypadki wydłużenia czasu protrombinowego i wzrostu wartości INR, dlatego podczas terapii skojarzonej zaleca się monitorowanie INR¹.

Dyzopiramid + roksytromycyna

Roksytromycyna może wypierać dyzopiramid z połączeń z białkami, zwiększając stężenie jego wolnej frakcji w surowicy, dlatego należy monitorować zapis EKG oraz w miarę możliwości stężenie dyzopiramidu¹.

Digoksyna i inne glikozydy nasercowe + roksytromycyna

Roksytromycyna może zwiększać wchłanianie digoksyny, co bardzo rzadko prowadzi do nasilenia działań niepożądanych glikozydów nasercowych, w tym zaburzeń przewodzenia i rytmu serca. U pacjentów przyjmujących oba leki należy monitorować czynność elektryczną serca oraz stężenie glikozydów w surowicy¹.

Midazolam i triazolam + roksytromycyna

Roksytromycyna może zwiększać pole pod krzywą i wydłużać okres półtrwania midazolamu, przez co jego działanie bywa silniejsze i dłuższe. Brak jednoznacznych dowodów na interakcję z triazolamem¹.

Statyny + roksytromycyna

Skojarzenie roksytromycyny z inhibitorami reduktazy HMG-CoA może zwiększać ekspozycję na statynę i ryzyko działań niepożądanych dotyczących mięśni, w tym rabdomiolizy. Podczas takiego leczenia należy zachować ostrożność i obserwować pacjenta pod kątem objawów miopatii¹.

Teofilina + roksytromycyna

Obserwowano zwiększenie stężenia teofiliny w osoczu i nasilenie jej działań niepożądanych, jednak zwykle nie ma konieczności modyfikacji dawkowania roksytromycyny¹.

Cyklosporyna + roksytromycyna

Obserwowano zwiększenie stężenia cyklosporyny w osoczu, jednak zwykle nie ma konieczności modyfikacji dawkowania roksytromycyny¹.

Działania niepożądane roksytromycyny

⚠ Reakcje nadwrażliwości i ciężkie reakcje skórne

Zgłaszano obrzęk naczynioruchowy i reakcje anafilaktyczne oraz zmiany skórne w postaci rumienia wielopostaciowego, wysypki, pokrzywki i plamicy. Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) jest działaniem o nieznanej częstości (). Po wystąpieniu którejkolwiek z tych reakcji lek należy natychmiast odstawić^2,3,1.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zgłaszano nudności, wymioty, bóle w nadbrzuszu (niestrawność) oraz biegunkę, czasami krwawą. W pojedynczych przypadkach obserwowano objawy zapalenia trzustki, przy czym większość tych pacjentów przyjmowała również inne leki mogące je wywołać^2,3,1.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Notowano cholestatyczne lub, rzadziej, ostre zapalenie wątroby, czasami z żółtaczką, oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (AspAT, AlAT) i fosfatazy alkalicznej^2,3,1.

Zaburzenia układu nerwowego i narządów zmysłów

Zgłaszano zawroty i bóle głowy, parestezje oraz uczucie osłabienia, a także zaburzenia smaku (w tym brak smaku) i powonienia (w tym brak węchu). Ze strony ucha notowano przemijającą głuchotę, niedosłuch, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego i szumy uszne. Zaburzenia widzenia i niewyraźne widzenie są działaniem o nieznanej częstości ()^2,3,1.

Zaburzenia psychiczne

Zgłaszano występowanie omamów^2,3,1.

Zaburzenia układu oddechowego

Notowano skurcz oskrzeli^2,3,1.

Zaburzenia krwi oraz zakażenia

Zgłaszano eozynofilię, a także zakażenia bakteryjne lub grzybicze (kandydozy) związane z nadmiernym rozwojem niewrażliwych drobnoustrojów podczas leczenia^2,3,1.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a roksytromycyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych z uwagi na brak badań u kobiet w ciąży roksytromycyna może być stosowana w tym okresie jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności¹.

Karmienie piersią a roksytromycyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych niewielkie ilości roksytromycyny przenikają do mleka ludzkiego, dlatego pacjentka karmiąca piersią powinna na czas leczenia odstawić niemowlę od piersi¹.

Produkty handlowe z roksytromycyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Rolicyn	tabletki powlekane 50 mg	Rp
Rolicyn	tabletki powlekane 100 mg	Rp
Rolicyn	tabletki powlekane 150 mg	Rp