Rupatadyna

Lek przeciwhistaminowy II generacji, długo działający selektywny antagonista obwodowych receptorów histaminowych H1, stosowany w alergicznym zapaleniu błony śluzowej nosa i pokrzywce. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych. Postać dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat to tabletki 10 mg, a dla dzieci od 2 do 11 lat roztwór doustny 1 mg/ml.

Działanie rupatadyny

Rupatadyna jest lekiem przeciwhistaminowym drugiej generacji, który blokuje obwodowe receptory histaminowe H1 i w niewielkim stopniu przenika do ośrodkowego układu nerwowego, dzięki czemu rzadziej niż starsze leki przeciwhistaminowe wywołuje senność. Część jej działania wynika z aktywnych metabolitów, głównie desloratadyny.

Poza blokowaniem receptora H1 rupatadyna hamuje w warunkach doświadczalnych degranulację komórek tucznych i uwalnianie cytokin zapalnych, co może dodatkowo tłumić reakcję alergiczną, choć kliniczne znaczenie tej obserwacji wymaga potwierdzenia.

Podaje się ją raz na dobę.

Farmakologia

Rupatadyna jest długo działającym antagonistą histaminy o selektywnym działaniu na obwodowe receptory H1, a niektóre jej metabolity (desloratadyna i jej hydroksylowane pochodne) zachowują działanie przeciwhistaminowe i mogą częściowo odpowiadać za skuteczność leku¹. W badaniach in vitro rupatadyna w dużym stężeniu hamowała degranulację komórek tucznych indukowaną bodźcami immunologicznymi i nieimmunologicznymi oraz uwalnianie cytokin, zwłaszcza TNF-alfa, przez ludzkie komórki tuczne i monocyty¹. Badania kliniczne u ochotników i pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa oraz przewlekłą pokrzywką idiopatyczną nie wykazały znaczącego wpływu rupatadyny w dawkach od 2 mg do 100 mg na zapis elektrokardiograficzny¹.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym rupatadyna jest szybko wchłaniana, a t_max występuje około 0,75 godziny po podaniu. Po jednorazowej dawce 10 mg średnie stężenie maksymalne (C_max) wynosi 2,6 ng/ml, a po dawce 10 mg raz na dobę przez 7 dni 3,8 ng/ml. Rupatadyna wiąże się z białkami osocza w 98,5–99%¹.

Pokarm zwiększa ogólnoustrojową ekspozycję (AUC) na rupatadynę o około 23% i wydłuża t_max o godzinę, ale nie zmienia stężenia maksymalnego, a różnice te nie mają znaczenia klinicznego, dlatego tabletki można przyjmować niezależnie od posiłku¹.

Rupatadyna podlega w znacznym stopniu metabolizmowi pierwszego przejścia i jest niemal całkowicie metabolizowana, głównie przez cytochrom CYP3A4, do czynnej desloratadyny i pochodnych hydroksylowanych. W postaci niezmienionej wydala się jej znikome ilości, a okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi około 5,9 godziny¹. Znakowaną dawkę odzyskano w 34,6% w moczu i 60,9% w kale w ciągu 7 dni, co wskazuje, że eliminacja zachodzi głównie z kałem¹. U osób w podeszłym wieku ekspozycja jest większa, a okres półtrwania wydłuża się do około 8,7 godziny z powodu wolniejszego metabolizmu pierwszego przejścia, jednak nie wymaga to zmiany dawki 10 mg¹.

Wskazania leków z rupatadyną

Rupatadyna jest wskazana w objawowym leczeniu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, w tym przewlekłego, oraz pokrzywki^1,2.

Postacie różni docelowa grupa wiekowa. Tabletki 10 mg stosuje się u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat¹, a roztwór doustny 1 mg/ml u dzieci w wieku od 2 do 11 lat².

Dawkowanie rupatadyny

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (tabletki)	10 mg (1 tabletka) raz na dobę, z posiłkiem lub bez	10 mg
Dzieci od 2 do 11 lat o masie ciała 25 kg i większej (roztwór)	5 ml (5 mg) raz na dobę	5 mg
Dzieci od 2 do 11 lat o masie ciała od 10 do poniżej 25 kg (roztwór)	2,5 ml (2,5 mg) raz na dobę	2,5 mg
Dzieci poniżej 2 lat	nie stosować	–
Niewydolność nerek lub wątroby	nie zaleca się	–

U dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat właściwą postacią są tabletki 10 mg². Roztwór doustny odmierza się dołączoną strzykawką dozującą i podaje bezpośrednio z niej². Nie zaleca się stosowania rupatadyny u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby ze względu na brak doświadczenia klinicznego¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania rupatadyny

Charakterystyki produktów leczniczych nie wymieniają istotnych przeciwwskazań poza nadwrażliwością na rupatadynę lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu. Brak doświadczenia klinicznego u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby oraz ograniczenia wiekowe opisano w dawkowaniu i środkach ostrożności^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu rupatadyny

Sok grejpfrutowy

Nie należy podawać rupatadyny z sokiem grejpfrutowym, ponieważ zwiększa on ogólnoustrojową ekspozycję na lek około 3,5 raza¹.

Zaburzenia predysponujące do arytmii i wydłużenie odstępu QT

Choć rupatadyna w dawce do 10 razy większej niż terapeutyczna nie wpływała na zapis EKG, należy stosować ją ostrożnie u pacjentów z wydłużeniem odstępu QT, niewyrównaną hipokaliemią oraz w stanach predysponujących do arytmii, takich jak istotna klinicznie bradykardia czy ostre niedokrwienie mięśnia sercowego¹.

Osoby w podeszłym wieku

Należy zachować ostrożność u pacjentów w wieku 65 lat i starszych, u których nie można wykluczyć zwiększonej wrażliwości, mimo braku ogólnych różnic w skuteczności i bezpieczeństwie w badaniach klinicznych¹.

Substancje pomocnicze zależne od postaci

Tabletki zawierają laktozę i nie powinny być stosowane u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹. Roztwór doustny zawiera sacharozę, przez co jest niewskazany przy nietolerancji fruktozy, niedoborze sacharazy-izomaltazy lub złym wchłanianiu glukozy-galaktozy, a także parahydroksybenzoesan metylu mogący wywołać reakcje alergiczne oraz glikol propylenowy².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Rupatadyna w dawce 10 mg nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Do czasu ustalenia indywidualnej reakcji pacjenta na lek należy jednak zachować ostrożność¹.

Interakcje rupatadyny

Silne i umiarkowane inhibitory CYP3A4 + rupatadyna

Należy unikać jednoczesnego stosowania rupatadyny z silnymi inhibitorami CYP3A4 (itrakonazol, ketokonazol, worykonazol, pozakonazol, inhibitory proteazy HIV, klarytromycyna, nefazodon), a przy umiarkowanych inhibitorach (erytromycyna, flukonazol, diltiazem) zachować ostrożność. Podanie 20 mg rupatadyny z ketokonazolem lub erytromycyną zwiększa ekspozycję na lek odpowiednio 10-krotnie i 2–3-krotnie, bez wpływu na odstęp QT¹.

Sok grejpfrutowy + rupatadyna

Jednoczesne podanie soku grejpfrutowego zwiększa ogólnoustrojową ekspozycję na rupatadynę 3,5-krotnie, dlatego nie należy ich łączyć¹.

Substraty CYP3A4 o wąskim indeksie terapeutycznym + rupatadyna

Rupatadyna może zwiększać stężenie w osoczu leków będących substratami CYP3A4, dlatego może być konieczne dostosowanie dawki statyn (symwastatyna, lowastatyna) oraz leków o wąskim indeksie terapeutycznym (cyklosporyna, takrolimus, syrolimus, ewerolimus, cyzapryd)¹.

Alkohol i leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy + rupatadyna

Rupatadyna w dawce 10 mg z alkoholem miała minimalny wpływ na testy sprawności psychoruchowej, nieróżniący się istotnie od samego alkoholu, natomiast dawka 20 mg nasilała zaburzenia. Jak w przypadku innych leków przeciwhistaminowych, nie można wykluczyć interakcji z lekami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy¹.

Działania niepożądane rupatadyny

Senność i zaburzenia układu nerwowego

Najczęstszym działaniem niepożądanym jest senność, którą w kontrolowanych badaniach zgłaszano u 9,4% leczonych, bóle głowy u 6,9%, a zawroty głowy u 1,03%. Senność, ból głowy i zawroty głowy występują często (), a zaburzenia skupiania uwagi niezbyt często ()¹.

Zmęczenie i osłabienie

Zmęczenie zgłaszano u 3,1%, a astenię u 1,5% leczonych, i oba objawy występują często (), natomiast złe samopoczucie, gorączka, zwiększone pragnienie i drażliwość niezbyt często ()¹.

Suchość w jamie ustnej i zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Suchość w jamie ustnej występuje często (), a bóle brzucha i nadbrzusza, biegunka, niestrawność, nudności, wymioty i zaparcia niezbyt często ()¹.

Zwiększenie łaknienia i masy ciała oraz inne objawy

Niezbyt często () występują zwiększenie łaknienia i masy ciała, kaszel, suchość gardła i błony śluzowej nosa, krwawienia z nosa, bóle jamy ustnej i gardła, wysypka oraz bóle stawów, pleców i mięśni¹.

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych i fosfokinazy kreatynowej

Niezbyt często () obserwowano zwiększenie aktywności aminotransferaz i fosfokinazy kreatynowej we krwi oraz nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby¹.

⚠ Tachykardia, kołatanie serca i reakcje nadwrażliwości

Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano rzadko () tachykardię, kołatanie serca oraz reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy i pokrzywkę¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a rupatadyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dane dotyczące stosowania rupatadyny u kobiet w ciąży są ograniczone, a badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży i rozwój płodu. W celu zachowania ostrożności zaleca się unikanie stosowania rupatadyny w okresie ciąży¹.

Karmienie piersią a rupatadyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych rupatadyna przenika do mleka u zwierząt, a nie wiadomo, czy przenika do mleka kobiecego. Decyzję o przerwaniu karmienia piersią albo leczenia należy podjąć, uwzględniając korzyści z karmienia dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki¹.

Produkty handlowe z rupatadyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Rupafin	roztwór doustny 1 mg/ml	Rp
Rupafin 10 mg	tabletki 10 mg	Rp