Chlorowodorek prokainy

Chlorowodorek prokainy to ester kwasu p-aminobenzoesowego stosowany w recepturze jako substancja miejscowo znieczulająca. Działa na kanały sodowe błon komórkowych nerwów obwodowych i przerywa przewodzenie bodźców bólowych, ale po naniesieniu na skórę i błony śluzowe znieczula słabo i krótko, do 15 minut¹. W aptece trafia najczęściej do preparatów przeciwświądowych, obok mentolu i benzokainy.

Charakterystyka chlorowodorku prokainy

Jak nazywa się chlorowodorek prokainy na recepcie i w rejestrze?

Monografia Farmakopei Polskiej XIII nosi tytuł Procaini hydrochloridum, polską nazwę podaje jako prokainy chlorowodorek, a angielską jako procaine hydrochloride². Pod nazwą „Prokainy chlorowodorek” surowiec figuruje w rejestrze produktów leczniczych i tak jest opisany na opakowaniach trzech dostępnych preparatów³. Warianty nazw, które mogą pojawić się na recepcie, rozszyfrujesz w tłumaczu synonimów recepturowych.

Jak wygląda chlorowodorek prokainy i w czym się rozpuszcza?

Surowiec ma postać białego lub prawie białego krystalicznego proszku albo bezbarwnych kryształów². Rozpuszczalność rozstrzyga o tym, w czym rozpuścić go przy stole.

Wartości pochodzą z monografii². Do roztworów wodnych surowiec wchodzi więc wprost, bez pośrednika i bez ogrzewania, a do roztworów spirytusowych używa się etanolu o stężeniu 30–70%, w którym rozpuszcza się dobrze¹.

Zastosowanie chlorowodorku prokainy w recepturze

W jakich postaciach leku stosuje się chlorowodorek prokainy?

Chlorowodorek prokainy wchodzi do preparatów do użytku zewnętrznego: roztworów wodnych i etanolowych, pudrów płynnych, papek, maści oraz czopków¹. W płynach przeciwświądowych bywa łączony z mentolem i benzokainą.

Stężenia i dawki maksymalne chlorowodorku prokainy

Wykaz dawek substancji czynnych podaje dla prokainy stężenia zwykle stosowane oraz dawki maksymalne dobowe roztworów do wstrzykiwań, osobno dla każdej drogi podania⁴.

W preparatach recepturowych na skórę i błony śluzowe za bezpieczne uznaje się stężenie 1–5%, a w czopkach dawkę jednorazową 0,1–0,3 g¹. Naważkę dla recepty wypisanej w procentach przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych, a ilość podłoża dla czopków kalkulatorem masy podłoża do czopków i globulek.

Niezgodności recepturowe chlorowodorku prokainy

Prokaina wchodzi w reakcję z kilkoma grupami surowców spotykanych w tych samych receptach przeciwświądowych i odkażających¹.

• Związki jodu. Nie łączyć w jednym preparacie z jodem ani jodkami.
• Sole srebra.
• Związki rtęci.
• Substancje utleniające. Przykładem z receptury jest nadmanganian potasu.
• Tanina.
• Sulfonamidy. Prokaina jest estrem kwasu p-aminobenzoesowego, a sulfonamidy działają jako jego antagonisty, przez co połączenie osłabia działanie przeciwbakteryjne.

Pary surowców z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych, który wskazuje, które połączenia wymagają zmiany składu.

Sporządzanie preparatów z chlorowodorkiem prokainy

1. Do roztworów wodnych odważony surowiec rozpuszcza się wprost w wodzie, bez ogrzewania i bez pośrednika, bo jest w niej bardzo łatwo rozpuszczalny².
2. Do roztworów spirytusowych dobiera się etanol o stężeniu 30–70%, a nie stężony¹.

Przechowywanie i trwałość chlorowodorku prokainy

Monografia nakazuje chronić surowiec od światła².

Bezpieczeństwo stosowania chlorowodorku prokainy

Chlorowodorek prokainy należy do Wykazu B Farmakopei Polskiej XIII⁵, nie należy natomiast do wykazu A, wykazu N ani wykazu P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.